۴ شهریور سالروز درگذشت مهدی اخوان ثالث
مهدی اخوان ثالث شاعر پرآوازه و موسیقی پژوه ایرانی بود که در ۱ اسفند۱۳۰۷ در مشهد چشم به جهان گشود و در ۴شهریور ۱۳۶۹ در تهران دیده از جهان فرو بست.
تخلص وی در اشعارش م.امید بود. اشعار اخوان ثالث ریشه‌های اجتماعی دارند و گاه حوادث زندگی مردم را با لحن حماسی آمیخته با صلابت و سنگینی شعر خراسانی، به تصویر کشیده است، به‌طوریکه در بردارنده ترکیبات نو و تازه است.
اخوان ثالث در شعر کلاسیک فارسی نیزتوانا بود و در ادامه به شعر نو گرایید. از وی اشعاری در هر دو سبک به جای مانده است. او همچنین آشنا به نوازندگی تار و مقام‌های موسیقایی بود .
بیوگرافی مهدی اخوان ثالث
پدرش علی نام داشت. یکی از سه برادری بود که از یزد به مشهد نقل مکان کرده بود. از این رو نام خانوادگی‌شان را اخوان ثالث، به معنی برادران سه‌گانه گذاشتند. نام مادرش مریم بود. پدر مهدی به شغل داروهای گیاهی و سنتی مشغول بود. اخوان به هنگام تولد، با یک چشم نابینا به دنیا می‌آید، اما بعد از مدتی چشم دیگرش نیز به جهان باز می‌شود. خود اخوان ثالث در باب زندگی و بیماری‌اش در دوره کودکی گفته است: پدر من عطار – طبیب بود. بعد از مدتی با درمان‌های پدر و دعاهای مادر چشم دیگر را هم به دنیا گشودم. خدا به من رحم کرد وگرنه حالا دنیا را با یک چشم می‌دیدم. اما حالا با دو چشم می‌بینم.
تحصیلات مهدی اخوان ثالث
مهدی اخوان ثالث تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود به پایان رساند و فارغ‌التحصیل هنرستان صنعتی شد. اما وی از کودکی و دور از چشم پدرش به موسیقی گرایش داشت. از نوجوانی شاعری را آغاز کرد و چیزی نگذشت که سر از انجمن ادبی خراسان درآورد و با بزرگان شعر آن روزگار از نزدیک آشنا شد.
اخوان ثالث در سال۱۳۲۷ ساکن تهران شد و به خدمت آموزش و پرورش درآمد و به معلمی در اطراف تهران مشغول شد.
او در ادامه به همکاری با مطبوعات، شرکت در کارهای سینمایی و نویسندگی و کار برای برنامه‌های رادیویی و بنیاد فرهنگ ایران پرداخت. او پس از کودتای ۱۳۳۲ مانند بسیاری از اهل قلم دستگیر و روانه زندان و پس از مدتی آزاد شد.
مهدی اخوان ثالث و سیاست
با اینکه او نخست به سیاست گرایش داشت، ولی پس از رویداد ۲۸مرداد، تا مدتی از سیاست روی گرداند. چندی بعد با نیما‌یوشیج و شیوه سرایندگی او آشنا شد.
شاهکار اخوان ثالث شعر زمستان اوست. گفته می‌شود او از نزدیک شدن به صاحبان قدرت به همان اندازه پرهیز داشت که از پیوستن به صف انقلابیون.
سید علی خامنه‌ای، در سال۱۳۷۳ در یکی از دیدارهایش با مسئولان فرهنگی کشور درباره مهدی اخوان ثالث می‌گوید: پس از انقلاب با او تماس گرفته و تلاش کرده او را به همکاری با جمهوری اسلامی ترغیب کند. اما اخوان پاسخ داد: «بنای ما بر این است که همیشه بر سلطه باشیم نه با سلطه» خامنه‌ای می‌گوید: «گوشی را گذاشتم و تا آخر هم سراغ او نرفتیم».
خامنه‌ای و مهدی اخوان ثالث
در فروردین سال۱۳۶۹ خامنه‌ای در جمع شاعران اهل مشهد درباره اخوان می‌گوید: «نمی‌توانید بروید با او بنشینید، چون او شماها را نفی می‌کند؛ شماها هم او را به کلی از رگ و ریشه نفی می‌کنید. می‌بینید که این راه بسته‌است».
اخوان در پی رد دعوت خامنه‌ای برای همکاری، با محدودیت‌ها و بی‌مهری‌های زیادی روبرو شد. به گفته فرج سرکوهی؛ بعد از اینکه اخوان از همکاری با خامنه‌ای سر باز زد، در جواب او را کتک زدند و حقوق بازنشستگی‌اش را قطع کردند، خامنه‌ای در خطبه نماز جمعه او را هیچ خواند و اخوان در پاسخ شعر هیچم و چیزی کم را سرود.
زندگی مهدی اخوان ثالث در دوران حکومت آخوندها
زندگی اخوان در سال‌های پس از انقلاب، بیشتر در خلوت و انزوا گذشت. نه حادثه‌ی مهمی در زندگی او اتفاق افتاد نه شعر خارق‌العاده‌ای سروده شد. با این اوصاف، اخوان ثالث آن‌قدر کار درخشان در کارنامه دارد که یکی از برجسته‌ترین شاعران ایران در تاریخ ادبیات معاصر است.
مهمترین رویداد فرهنگی، سفر او به خارج از ایران بود. اخوان که در تمام طول زندگی‌اش حتی برای یک‌بار نیز به خارج سفر نکرده بود، در سال پایانی عمر خود از طرف خانه فرهنگ معاصر آلمان دعوت شد. در این سفر وی به فرانسه، انگلیس، آلمان، دانمارک، سوئد و نروژ رفت. شعر خواند و از سوی فرهنگ دوستان ایرانی مورد استقبال قرار گرفت. سفر اخوان در سال ۱۳۶۹ به اروپا زمینه را برای تجدید دیدار با دوستان قدیمی فراهم کرد
سبک شناسی اخوان
چیره‌دستی اخوان در شعر حماسی است. او درون‌مایه‌های حماسی را در شعرش به کار می‌گیرد و جنبه‌هایی از این درون‌مایه‌ها را به استعاره و نماد آراسته می‌کند.
اخوان ثالث شعر را چنین تعریف می‌کند: شعر محصول بی‌تابی انسان در لحظاتی است که در پرتو شعور نبوت قرار می‌گیرد.
شعرهای اخوان در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ شمسی روزنه هنری تحولات فکری و اجتماعی زمان بود و بسیاری از جوانان روشنفکر و هنرمند آن روزگار با شعرهای او به نگرش تازه‌ای از زندگی رسیدند. مهدی اخوان ثالث بر شاعران معاصر ایرانی تأثیری عمیق داشته‌است. هنر اخوان در آمیزش شعر‌کهن و سبک نیمایی و سوگ او بر گذشته، مجموعه‌ای به وجود آورد که خاص او بود و اثری عمیق در هم‌نسلان او و نسل‌های بعد گذاشت.
شعر زمستان اخوان که برجسته‌ترین شعر اوست، در دی‌ماه ۱۳۳۴ سروده شده‌است. به گفته غلامحسین یوسفی، در سردی و پژمردگی و تاریکی فضای پس از ۲۸مرداد ۱۳۳۲ است که شاعر، زمستان اندیشه و پویندگی را احساس می‌کند و در این میان، غم تنهایی و بیگانگی شاید بیش از هر چیز در جان او چنگ انداخته‌است. [مهدی اخوان ثالث شاعری مردمی که اصالت خویش را حفظ نمود]
مرگ مهدی اخوان ثالث
مهدی اخوان ثالث شاعر پرآوازه و مردمی ایران، چهل روز پس از بازگشت از خانه فرهنگ آلمان در چهارم شهریور ماه سال ۱۳۶۹ در تهران از دنیا رفت. وی در توس در کنار آرامگاه فردوسی به خاک سپرده شده‌است.
