جنگ، گرما و بحران معیشت؛ سه‌ضلعی مهاجرت اجباری مردم جنوب
مهاجرت و جابه‌جایی مردم از شهرهای جنوبی، یکی از پیامدهای جنگی است که در هفته‌های اخیر زندگی میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار داده است. برخی رسانه‌ها وضعیت امروز را با کوچ مردم جنوب و غرب کشور در جریان جنگ هشت‌ساله خمینی با عراق مقایسه کرده‌اند.
در آن دوران هزاران خانواده در خوزستان و دیگر مناطق جنگ‌زده، خانه و کاشانه خود را رها کردند و به مناطق امن‌تر رفتند. اکنون نزدیک به چهار دهه پس از پایان آن جنگ، سایه همان اضطراب بار دیگر بر جنوب ایران افتاده است؛ این بار در شرایطی که مردم علاوه بر خطر جنگ، با بحران معیشت، گرمای بالای ۵۰ درجه و قطعی آب و برق نیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
جنگی که برای ملایان می‌تواند وسیله‌ای برای امنیتی‌کردن جامعه و تشدید سرکوب باشد، برای مردم جنوب معنای دیگری دارد: نگرانی از جان، خانه، کار و آینده.
بازگشت خاطرات تلخ جنگ
فرارو در ۲۵ تیر ۱۴۰۵ با انتشار گزارشی با عنوان «بازگشت جنگ به حافظه شهرها؛ روایت مردم آبادان و اهواز از بازگشت اضطراب و خاطرات جنگی» به بازگشت خاطرات جنگ هشت‌ساله در میان مردم جنوب پرداخته است.
در این گزارش، شرایط امروز «پژواک روزهایی از جنگ ۸ ساله» توصیف شده؛ جنگی که آثار آن هنوز در شهرهای جنگ‌زده، از «تابلوهای خطر مین» تا «ترکش‌های به‌جامانده بر دیوارها»، دیده می‌شود.
بیشتر بخوانید
جهان نادیدنی، ماده تاریک و انرژی تاریک، بزرگ‌ترین رازهای کیهان
اما این بار عامل دیگری نیز بر نگرانی مردم افزوده است: نزدیکی برخی مراکز و تأسیسات نظامی به مناطق مسکونی. حادثه تلخ مدرسه میناب و قرارگرفتن غیرنظامیان در معرض پیامدهای حملات، نگرانی درباره امنیت مردم عادی را افزایش داده است.
جان و نان یا مهاجرت؟
برای بسیاری از مردم، ترک شهر حتی اگر بخواهند نیز آسان نیست. خانواده‌ای که خودرو ندارد، توان اجاره خانه در شهری دیگر را ندارد یا هیچ آشنایی در استان‌های دیگر ندارد، در صورت افزایش خطر باید چه کند؟
قطعی آب و برق در گرمای شدید جنوب نیز بر مشکلات افزوده است؛ به‌ویژه برای خانواده‌هایی که کودک یا سالمند دارند.
روزنامه شرق در ۲۸ تیر ۱۴۰۵ به همین وضعیت پرداخته و نوشته است که سایه جنگ و نگرانی از جابه‌جایی مردم در مناطقی گسترش یافته که پیش از این نیز با محرومیت‌های اقتصادی، معیشتی و زیرساختی روبه‌رو بوده‌اند.
به این ترتیب، برای بخشی از مردم جنوب مسئله دیگر فقط انتخاب میان ماندن و رفتن نیست؛ انتخاب میان جان، نان و آوارگی است.
«کجا برویم؟»
فرارو در گزارش دیگری در ۳۰ تیر ۱۴۰۵ با عنوان «در جنوب چه خبر است؛ کجا بروم؟» این پرسش را از زبان مردم مطرح کرده است: «یعنی شهر خالی می‌شود؟ کجا برویم؟»
این رسانه می‌نویسد: «حال جنوب را کسی جز جنوبی‌ها درک نمی‌کند.»
اگر مردم مجبور به ترک شهر شوند و در استان دیگری اقوام یا محلی برای اسکان نداشته باشند، کجا باید بروند؟ هزینه زندگی را از کجا بیاورند؟ تکلیف کار و مدرسه فرزندان چه می‌شود؟ جنگ در همین حال بسیاری از کسب‌وکارها را نیز با مشکل روبه‌رو کرده است.
در چنین شرایطی، علیرضا نورا، معاون استاندار و فرماندار ویژه چابهار، اعلام کرد هیچ دستور رسمی برای تخلیه چابهار صادر نشده است. اما اعلام عادی‌بودن شرایط، نگرانی مردمی را که پیامدهای جنگ را در زندگی روزمره خود احساس می‌کنند، از میان نمی‌برد.
«زندگی تعلیق‌شده» در جنوب
یورونیوز نیز در ۲۸ تیر ۱۴۰۵ در گزارشی با عنوان «گروگان‌های جغرافیا؛ زندگی ۱۱ میلیون غیرنظامی در جنوب ایران اسیر جنگ‌طلبی» به وضعیت استان‌های جنوبی پرداخته است.
در این گزارش از تعبیر «زندگی تعلیق‌شده» استفاده شده و آمده است که جنگ، زندگی عادی را در چهار استان جنوبی مختل کرده است؛ مناطقی که همزمان با جنگ با بحران آب، برق، گرمای شدید و مشکلات اقتصادی نیز مواجه‌اند.
همه مردم جنوب مهاجرت نکرده‌اند و بسیاری نیز نمی‌خواهند خانه و شهر خود را ترک کنند. مسئله این است که اگر شرایط وخیم‌تر شود، بخش بزرگی از همین مردم گزینه امن و مشخصی پیش روی خود ندارند.
مردمی که نقشی در تصمیم‌گیری‌های نظامی و منطقه‌ای حاکمیت نداشته‌اند، اکنون هزینه آن را با امنیت، معیشت و آینده خود می‌پردازند.
برای آنها جنگ یک بحث سیاسی یا نظامی نیست؛ یعنی صدای انفجار در نیمه‌شب، کودکی که می‌ترسد، سالمندی که خاطرات چهار دهه پیش را به یاد می‌آورد و خانواده‌ای که نمی‌داند بماند یا برود.
