مذاکرات برجام در وین پایتخت اتریش بر سر موضوع فعالیتهای اتمی ایران چند ماهی است که ادامه دارد و خبرهای جنجالی در باره این گفتگوها کم نبوده که هر از گاهی به بیرون می‌اید. همه طرف های دخیل در مذاکرات بارها اذعان کرده اند که مذاکرات به مرحله حساسی رسیده و در عین حال ضرب الاجل ها و اولتیماتوم های بی محتوی برای مشروعیت بخشیدن به این مذاکرات هم اعلام شده است.
مثلا سخنگوی کاخ سفید اخیرا اظهار کرد که «توافقی که نگرانی‌های اصلی همه طرف‌ها را برطرف کند، در چشم‌انداز است، اما اگر در هفته‌های آینده به آن نرسیم، ادامه پیشرفت‌های هسته‌ای ایران بازگشت ما به مذاکرات برجام را غیرممکن میکند. ” سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس خامنه ای هم گفت: شرایط برای یک توافق برد-برد مهیا است. اما مخالفان فقط با برداشتن برخی از تحریم ها موافقت کرده‌اند.”
آمریکا و شرکای اروپایی آن در تلاش هستند با ارائه برخی مشوق‌ها، خامنه ای را متقاعد به عقب‌نشینی از پیشرفت‌های فنی غنی‌سازی خود در یکی دو سال گذشته کنند. به گزارش وال استریت ژورنال، توافقی که زمان ساخت بمب اتمی را کوتاه کند، تردیدهای جدیدی را در مورد توانایی دستیابی به یک «توافق طولانی‌تر و مؤثرتر» ایجاد میکند. [مذاکرات وین؛ آیا معجزه‌ای اتفاق می‌افتد؟!]
با همه اظهار خوش بینی ها در مذاکرات برجام بعید به نظر میرسد که در هفته های آینده توافق جدیدی بین ایران و امریکا به امضا برسد، زیرا دو طرف اذعان می کنند که باید توافقات بیشتری در مذاکرات به دست آید.
نیاز خامنه ای به نتیجه مذاکرات برجام
البته در شرایطی که ایران در ورطه فروپاشی اقتصادی و ترس از ناآرامی‌ها، اعتراضات و تظاهرات گسترده مردم قرار دارد، خامنه ای به لغو فوری و همه‌جانبه تحریم‌ها نیاز دارد. اما او فکر میکند که در صورت عدم دستیابی به نوعی توافق در مذاکرات برجام دولت کنونی آمریکا و متحدان اروپایی‌اش وجهه جهانی خود را تخریب می‌کنند و این موضوع را بعنوان برگ چانه زنی برای خواسته های خود میداند.
هرچند که مدت‌هاست که هر دو طرف در مورد بسیاری از پیش‌شرط‌ها و اختلافات بحث و گفتگو کرده‌اند. با این حال، اختلافات دیگری بر سر امضای یک توافقنامه جدید (در صورت تحقق آن) وجود دارد که آنها نیز قابل توجه هستند. یکی از آنها لغو تحریم‌های هسته‌ای است که آمریکا نشانه‌های مثبتی از تمایل به لغو آنها در صورت عقب‌نشینی ایران از دستاوردهای هسته‌ای خود نشان داده‌است. با این حال، هنوز خامنه ای حاضر به انجام این کار نشده است. او لغو تحریم‌های هسته‌ای توسط ایران را مشروط به «راستی‌آزمایی» کرده است که این خود مانع دیگری بر سر راه مذاکرات است. [طرح سناتور‌ها، پیش شرط برای لغو تحریم‌های فرا برجامی]
خامنه ای قصد دارد که دست بالا را داشته باشد. یعنی ایران ابتدا باید بررسی کند که آیا تحریم ها به طور موثر برداشته شده اند و سپس روند توقف غنی سازی اورانیوم را آغاز کند. یعنی تأسیسات هسته ای و فعالیت های غنی سازی خود را محدود کند و …. به عبارت دیگر، حتی در صورت حصول و امضای توافق، رژیم می‌خواهد به بهانه «راستی آزمایی» فرصتی چند ماهه برای خود خریده و کماکان به غنی سازی اورانیوم ادامه دهد.
بحث دیگر این است که کدام تحریم‌ها مربوط به برنامه هسته‌ای ایران است که می‌تواند لغو شود و کدام‌یک مربوط به تروریسم، دخالت‌های منطقه‌ای، حقوق بشر، پولشویی و غیره است. چون بسیاری از فرمانده هان سپاه پاسداران و مقامات بالای حکومت ایران به دلیل دست داشتن در تروریسم، قاچاق، و پولشویی تحت تعقیب قرار دارند و توسط امریکا در لیست سیاه تحریم قرار گرفته اند.
توافق یا شکست مذاکرات برجام
اما دست یابی به یک توافق جدید در مذاکرات برجام در صحنه بین المللی چه وزن سیاسی می تواند داشته باشد؟
ممکن است سوال شود که چرا این همه تاکید و جنجال پیرامون این مذاکرات وجود دارد؟ آیا دستیابی به توافق نگرانی‌های جامعه بین‌الملل را در رابطه با اهداف سوء هسته‌ای ایران را برطرف میکند؟ آیا می توان به ایران برای وفادار ماندن به تعهدات خود در توافق جدید اعتماد کرد؟ بر اساس آنچه تاریخ به ما آموخته است و درک منشأ اصلی فعالیت های هسته ای ایران که خامنه ای دست یابی به بمب اتم را به عنوان تضمین بقای رژيمش میداند، چنین خوشبینی غیر واقعی باشد. این موضوع در واقع بن بست اصلی رابطه رژیم ایران با غرب و به ویژه با آمریکاست.
سیاستهای ضدآمریکایی رژیم ایران و کوبیدن بر طبل نابودی اسرائیل و امثال آن، مانع از ورود این دولت به عرصه بین المللی و بازار جهانی و برقراری روابط طولانی مدت با غرب شده است. پارادوکس حکومت ولایت فقیه این است که برای بازسازی و احیای اقتصاد ورشکسته خود عمیقاً نیاز به ورود به عرصه بین المللی و رابطه با غرب دارد. اقتصاد کشور تحت سوء مدیریت و فساد نهادینه شده در کل دستگاه های حکومتی که در اصل به بیت خامنه ای و سپاه پاسداران متصل هستند در حال فروپاشی است. تحلیلگران به اتفاق آرا معتقدند که فروپاشی مداوم اقتصاد ایران می‌تواند باعث فروپاشی کل رژیم شود.
به گفته بسیاری از تحلیلگران و اقتصاددانان ، احیای برجام و دسترسی بیشتر به بازار غرب ممکن است برای مدتی به اقتصاد فرسوده کشور کمک کند و «فرایند فروپاشی را برای مدت کوتاهی به تأخیر بیاندازد» ولی نخواهد توانست مانع از سرنگونی آن شود. چون، رژیم غیرممکن است که ایدئولوژی ضدآمریکایی خود را رها کند، از بسیج اراذل و اوباش خود علیه آمریکا تحت نام «شیطان بزرگ» دست بردارد و از نیروهای نیابتی خود در عراق، لبنان، یمن و سوریه برای حمله به آنها استفاده نکند.
چون او از این حملات تروریستی و لفاظی های ضدآمریکایی به عنوان چسب حفظ گروه های وفادار خود در داخل و خارج از ایران استفاده می کند. به همین دلیل هم هست که بر اساس اخبار منابع موثق، هرچند مقامات ایران در مقاطع مختلف درگیر مذاکره مستقیم با مقامات آمریکایی بوده اند، اما هرگز به این امر اذعان نکرده اند. چون رژيم تهران بايد چهره ظاهری ضد آمريكايي خود را برای اجرای سياست ها و عملکردهای خود در منطقه حفظ كند.
اعتماد رژیم ولایت فقیه بیش از آنکه یک واقعیت باشد یک آرزو است و حتی در صورت توافق یک برجام جدید، هیچ درمانی برای نگرانی جامعه بین‌المللی از فعالیتهای هسته‌ای و تروریسم این رژیم نخواهد بود. بحرانی که رژیم ایران با آن روبه‌رو است، بسیار عمیق‌تر زا آن است که بتواند آن را با امضای یک توافقنامه و آزاد شدن چند میلیارد دلار پولهای بلوکه شده رفع کند.
راه حل واقعی چیست!
واقعیت این است که بحران حکومت ایران حتی اگر فردا هم به توافق جدیدی در برجام برسد از بین نخواهد رفت و ادامه خواهد داشت. تداوم اعتصابات، اعتراضات، تظاهرات، تحصن ها و… اقشار مختلف جامعه در سراسر ایران یک پیام غیر قابل انکار دارد. مردم ایران این حکومت را نمی‌خواهند. پس جامعه بین المللی هم نباید به این رژیم اعتماد و به قرارداد با آن تکیه کند. تنها یک راه برون رفت واقعی از این وضعیت وجود دارد و آن تغییر این رژیم توسط مردم و نیروهای مقاومت و برقراری یک حکومت دموکراتیک در ایران است.
ح بیضایی
