رزا رویسین‌بلیت، فعال برجسته حقوق بشر و از بنیان‌گذاران گروه «مادربزرگ‌های میدان مایو» در آرژانتین، در ۱۰۶ سالگی چشم از جهان فروبست. او نماد زنی بود که زندگی شخصی‌اش را به تراژدی دوران دیکتاتوری نظامی پیوند زد و از دل رنج فردی، الهام‌بخش جنبش جهانی دادخواهی شد.
گروه «مادربزرگ‌های میدان مایو» در بیانیه‌ای مرگ او را اعلام کرد و نوشت: «ما در تجلیل از او فقط کلمات سپاس‌گزاری برای فداکاری او و عشقی که با آن تا پایان عمر به جست‌وجوی نوه‌ها پرداخت، داریم.» این پیام، بیانگر جایگاهی است که رزا در میان همراهان خود داشت؛ زنی که درد از دست دادن خانواده‌اش را به نیرویی برای مبارزه بدل کرد.
زخم‌های «جنگ کثیف»
بین سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۳، آرژانتین شاهد یکی از تاریک‌ترین دوره‌های تاریخ خود بود؛ دوره‌ای که به «جنگ کثیف» شهرت یافت. در این دوران حدود ۳۰ هزار نفر کشته یا ناپدید شدند. رژیم نظامی نه‌تنها مخالفان را به بازداشتگاه‌های مخفی برد و شکنجه کرد، بلکه صدها نوزاد را از مادران اسیرشان ربود و به خانواده‌های نزدیک به حکومت سپرد.
رزا، که در سال ۱۹۱۹ در خانواده‌ای یهودی در مرکز آرژانتین متولد شده بود، در آن زمان زندگی آرامی داشت. او به‌عنوان ماما کار می‌کرد و همراه همسرش در بوئنوس‌آیرس زندگی می‌ساخت. اما کودتای ۱۹۷۶ همه چیز را دگرگون کرد.
تراژدی یک خانواده
در سال ۱۹۷۸ دختر باردار رزا، پاتریشیا، دامادش خوزه پرز روخو و نوه خردسالش ماریانا ربوده شدند. پاتریشیا و خوزه به‌دلیل فعالیت‌های چپ‌گرایانه به مدرسه بدنام «اسماء» منتقل شدند؛ جایی که بزرگ‌ترین بازداشتگاه بوئنوس‌آیرس بود. پاتریشیا را تا زمان زایمان زنده نگه داشتند، اما پس از آن او و همسرش دیگر هرگز دیده نشدند.
سرنوشت نوه‌ها متفاوت بود. ماریانا به رزا بازگردانده شد و مادربزرگ سرپرستی او را بر عهده گرفت. اما نوزاد تازه‌متولدشده، گیرمو، به دست یک افسر اطلاعاتی نیروی هوایی سپرده شد تا در خانواده‌ای دیگر بزرگ شود. این جدایی برای رزا زخمی شد که سال‌ها التیام نیافت.
از رنج شخصی تا مبارزه جمعی
همین تراژدی شخصی بود که رزا را به صف نخست «مادربزرگ‌های میدان مایو» کشاند. او سال‌ها خزانه‌دار گروه بود و سپس بیش از سه دهه به‌عنوان نایب‌رئیس فعالیت کرد. تلاش بی‌وقفه او و دیگر زنان این گروه سبب شد ده‌ها کودک ربوده‌شده به خانواده‌های واقعی خود بازگردند.
در سال ۲۰۰۰، پس از ۲۲ سال جست‌وجو، گیرمو به لطف آزمایش دی‌ان‌ای و همکاری خواهرش ماریانا پیدا شد و به آغوش مادربزرگ بازگشت. او بعدها وکیل حقوق بشر شد و راه مادربزرگش را ادامه داد.
در همین زمینه
از مادران آبان۹۸ ایران تا مادران میدان مایو در آرژانتین
عدالت دیرهنگام
رزا نه‌تنها در جست‌وجوی نوه‌اش، بلکه در دادخواهی برای دختر و دامادش نیز هرگز عقب ننشست. در سال ۲۰۱۶ او در دادگاهی حضور یافت که در آن والدین خوانده گیرمو محاکمه شدند. فرانسیسکو گومز به جرم ربودن این کودک به حبس ابد و همسرش تئودورا خوفره به سه سال زندان محکوم شدند. همچنین دو مقام نظامی دیگر به‌خاطر ربودن و شکنجه پاتریشیا و خوزه حکم ۲۵ سال زندان گرفتند. رزا با حضور خود در دادگاه نشان داد که حتی در پیری هم حاضر نیست سکوت کند.
میراثی که فراموش نمی‌شود
تاکنون حدود ۱۴۰ کودک از طریق تلاش‌های «مادربزرگ‌های میدان مایو» به خانواده‌هایشان بازگشته‌اند، اما صدها نفر هنوز مفقودند. رزا بارها تأکید کرده بود که این مبارزه ادامه دارد و گفته بود: «ما مبارزه می‌کنیم، اما قهرمانان واقعی فرزندان ما هستند که علیه دیکتاتوری بی‌رحم ایستادند و جان خود را برای ایجاد کشوری بهتر فدا کردند.»
امروز، گیرمو به‌عنوان وکیل حقوق بشر و فعال این گروه، میراث مادربزرگش را زنده نگه داشته است. او در پیامی پس از درگذشت رزا نوشت: «مادربزرگم درگذشت. با وجود غم، آرامش می‌یابم که پس از ۴۶ سال، او با مادرم و عشق بزرگش، پدربزرگم بنجامین، دوباره متحد شده است.»
صدایی فراتر از مرزها
داستان رزا رویسین‌بلیت تنها به آرژانتین محدود نماند. او و همراهانش الهام‌بخش جنبش‌های حقوق بشری در نقاط مختلف جهان شدند. در ایران نیز مادران دادخواه، که فرزندانشان در دهه‌های اخیر قربانی سرکوب سیاسی شدند، از مبارزه این مادربزرگان الهام گرفته‌اند.
رزا تا پایان عمرش زنی استوار باقی ماند؛ زنی که رنج‌های شخصی را به قدرتی جمعی تبدیل کرد و نشان داد چگونه عشق مادری و مادربزرگی می‌تواند به چراغی برای عدالت بدل شود. خاموشی او در ۱۰۶ سالگی پایانی بر یک زندگی پرشکوه است، اما راهی که او و همراهانش گشودند همچنان ادامه دارد.
