سحرگاه روز ۱۰ فروردین یادآور قاضی محمد، پیشوای کردستان و کسانی است که در مقابل ظلم سکوت نکردند و تا پای جان ایستادگی کردند و در نهایت هم مرگ را به سخره گرفته و دلاورانه به پیشواز آن رفتند.
پیشوا قاضی، محمدحسین‌خان سیف قاضی (پسرعموی پیشوا) و ابوالقاسم صدرقاضی (برادر پیشوا) بعد از اینکه دوبار در یک محکمه‌ی فرمایشی محاکمه شدند در نهایت در میدان «چوارچرا» در مهاباد به دار آویخته و شهید شدند.
محل اعدام همان مکانی بود که در روز ۲بهمن ۱۳۲۴ جمهوری خودمختار کردستان در آنجا اعلام شده بود و از آن به بعد حزب دمکرات کردستان این روز را بعنوان گرامیداشت روز شهیدان کردستان نامگذاری کرد.
قاضی محمد، که بعدها به نام پیشوا در بین همه شناخته می‌شد فرزند علی قاضی در یک خانواده روشنفکر بدنیا آمد و پرورش یافت. پدر او نیز از جمله مبارزان ضداستبدادی بود و با خیزش شیخ محمد خیابانی در تبریز در ارتباط بود.
پیشوای کردستان از جوانی پرشور بود و علوم فلسفه و ادبیات و همچنین زبان عربی را نزد استادان معاصر خود به خوبی فراگرفت و بدلیل نبوغی که داشت بسرعت نامش در زمره مردان بزرگ کردستان قرار گرفت.
وی مدتی ریاست اداره‌ی فرهنگ و اوقاف شهر را برعهده داشت و در طی مدت ریاستش خدمات زیادی هم برای مردم مهاباد انجام داد. سپس پیشوای کردستان، با تلاش و همفکری دوستانش حزب دمکرات کردستان را تأسیس کرد و خود او از طرف اعضای این حزب بعنوان رهبر این حزب انتخاب شد.
بیشتر بخوانید
اعلام جمهوری خودمختار کردستان
قاضی که اکنون بعنوان پیشوای خلق کرد شناخته می‌شد در ۲بهمن ۱۳۲۴ اولین جمهوری خودمختار کردستان را در شهر مهاباد اعلام نمود. او فردی میهن‌پرست بود و اتحاد و همبستگی را اصلی‌ترین عامل موفقیت می‌دانست.
در دوره یکساله برقراری این جمهوری خدمات بسیار زیادی از جانب او برای مردم کردستان انجام گرفت. آموزش به زبان مادری در کردستان، چاپ کتاب‌هایی به زبان کردی، توجه خاص به حقوق زنان و وارد کردن زنان به عرصه‌های سیاسی جامعه که تا آن زمان مرسوم نبود.
ایستادگی براصول و وفای به پیمان
پیشوای کردستان چشمه دیگری از ایستادگی بر سر حق و حقوق خلق کرد و خواسته‌های برحقشان در دادگاه‌های فرمایشی از خود نشان داد. تهدیدهای حکومتی کمترین خللی در عزم او ایجاد نکرد و تا پایان برسر عهد و پیمانش با خلقش ایستاد.
از او خواسته شده بود که مبارزه مسلحانه را محکوم کند و از بقیه هم بخواهد که به مبارزه‌شان بر علیه دیکتاتوری حاکم پایان بدهند ولی او هرگز تسلیم این توطئه‌ها نشد.
او در یکی از محاکمه‌هایش گفته بود: «من درگوشه‌ی زندان صدای خود را بر ضدحکومت بلند کرده و می‌گویم شما گناهکارید نه ما. شما هستید که کشور ما را اشغال کرده‌اید».
یکی از کسانی که در دادگاه او حضورداشت بعدا در خاطراتش نوشت که پیشوای کردستان گفته بود: «دیریست که خودم را برای چنین روزی آماده کرده‌ام و با آغوش باز از اینکه در راه آزادی مردمم کشته شوم استقبال خواهم کرد. این تعهدی است که به مردم خود داده‌ام پس چگونه حاضر به شکستن تعهد خویش باشم».
او همچنین گفته بود: «من خودم را فدای مردم می‌کنم. شما یک قاضی را اعدام می‌کنید ولی از هرقطره خون من دیگری برخواهد خواست و از مردم می‌خواهم که به مبارزه خود برای آزادی ادامه دهند».
حکومت شاه که از درهم شکستن اراده او ناامید شده بود درنهایت او و یارانش را در ۱۰ فروردین ۱۳۲۶ اعدام کرد.
قاضی محمد، پیشوای کردستان (۱۲۷۹ – ۱۳۲۶)
