یک مطالعه پژوهشی جامع در سال ۱۴۰۱، وضعیت فقر و ناامنی غذایی در مناطق شهری ایران را بررسی کرده است. این مطالعه پژوهشی در رسانه حکومتی دنیای اقتصاد در تاریخ ۱۴بهمنماه ۱۴۰۳درج گردیده است. بر اساس نتایج این مطالعه، تنها ۴۵درصد از ساکنان شهری از امنیت غذایی برخوردار بوده و ۵۵درصد از جمعیت شهری با فقر و ناامنی غذایی مواجه هستند.
کارشناسان اقتصادی، عواملی نظیر تورم فزاینده و رشد اقتصادی پایین در دهه اخیر را از مهمترین دلایل تشدید فقر و ناامنی غذایی در کشور برشمردهاند. پژوهش مذکور، که با عنوان «توزیع مکانی فقر و ناامنی غذایی و عوامل مؤثر بر آن در مناطق شهری ایران» در مجله حکومتی اقتصاد و توسعه کشاورزی منتشر شده است، نشان میدهد که سیاستهای حکومتی نتوانستهاند بهطور مؤثر این معضل را برطرف کنند.
مفهوم فقر غذایی و عوامل مؤثر بر آن
برای درک بهتر مفهوم فقر غذایی (Food Poverty)، شناخت ناامنی غذایی (Food Insecurity) ضروری است. ناامنی غذایی زمانی رخ میدهد که فرد به غذای سالم و مغذی کافی برای رشد، تکامل و داشتن یک زندگی سالم و فعال دسترسی نداشته باشد. این موضوع میتواند ناشی از کمبود منابع مالی یا محدودیتهای دسترسی به مواد غذایی باشد.
فقر غذایی یکی از نتایج سیاستهایی است که ناشی ار بحران اقتصادی حکومت ولایت فقیه میباشد که آسیبهای آن متوجه زندگی و معیشت مردم شده است.
مهمترین عوامل فقر و ناامنی غذایی کاهش قدرت خرید مردم
از دیدگاه اقتصادی، فقر درآمدی و بیکاری از مهمترین عوامل کاهش قدرت خرید مواد غذایی محسوب میشوند. افزایش قیمت محصولات غذایی، عدم دسترسی کافی به زمینهای کشاورزی و توزیع ناعادلانه منابع تولیدی، مزید بر علت شده و مشکل فقر غذایی را تشدید میکنند. علاوه بر این بهدلیل پایین بودن سطح درآمد انتخابهای نادرست غذایی و کمبودهای تغذیهای را در میان اقشار کمدرآمد افزایش میدهد.
همه عوامل به سیاستهای خانمانسوز حاکمیت ربط دارد
در کنار عوامل اقتصادی و اجتماعی، ملاحظات زیستمحیطی نیز نقش مهمی در تشدید فقر و ناامنی غذایی دارند. تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آبی، تخریب محیطزیست و شیوع بیماریهای گیاهی و دامی، تولید و توزیع مواد غذایی را تحت تأثیر قرار داده و موجب کمبود مواد مغذی در بازارهای داخلی میشوند. حوادث طبیعی نظیر خشکسالی و سیل نیز تولید کشاورزی را کاهش داده و موجب محدودیت در دسترسی به غذا میشوند.
روششناسی پژوهش و نتایج کلیدی
در این پژوهش، شاخص کلی امنیت غذایی خانوار (AHFSI) و شاخص فقر فوستر، گریر و توربک (FGT) مورد بررسی قرار گرفته و توزیع مکانی فقر و ناامنی غذایی در مناطق شهری ایران تحلیل شده است. بر اساس نتایج این مطالعه، افزایش قیمت مواد غذایی در سالهای اخیر، هزینه تأمین یک رژیم غذایی سالم را در کشور بهشدت افزایش داده است.
بنا بهنوشته رسانه حکومتی دنیای اقتصاد: «اطلاعات منتشرشده از مرکز آمار ایران نشان میدهد که بهدلیل شرایط تورمی و کاهش قدرت خرید خانوارها، سیاستهای ناچیز حمایتی اجراشده تأثیر مطلوبی در کاهش فقر غذایی نداشتهاند. در این پژوهش، با استفاده از اطلاعات هزینه و درآمد خانوارها، میزان سرانه کالری دریافتی در سال ۱۴۰۱محاسبه شده است. نتایج نشان میدهد که میزان سرانه کالری دریافتی در مناطق شهری ایران بهطور میانگین ۲۵۴۰کیلوکالری در روز است که عمدتاً از غلات تأمین میشود. همچنین، توزیع نابرابر کالری دریافتی در استانهای مختلف کشور مشاهده شده است؛ بهطوریکه این مقدار بین ۱۹۸۸تا ۳۱۹۶کیلوکالری در نوسان بوده است».
بررسی شاخصهای فقر و ناامنی غذایی نشان میدهد که نرخ فقر غذایی در مناطق شهری کشور ۵۵.۱درصد بوده و خانوارهای فقیر بهطور متوسط ۱۵.۲درصد کمتر از حداقل کالری موردنیاز روزانه دریافت کردهاند. این موضوع نشان میدهد که برای رفع فقر غذایی، کالری دریافتی این خانوارها باید حداقل ۱۵.۲درصد افزایش یابد. بیتردید حاکمیت ضد مردمی ولایت فقیه هرگز سرمایه کافی برای حل این مشکل معیتشی اختصاص نخواهد داد و سراب است. به این دلیل که بحرانهای اقتصادی و سیاستهای بنیادگرایانه تمام هزینهها را بهخود میگیرد و چیزی برای بهبود وضعیت معیشتی مردم باقی نمیگذارد.
در همین زمینه
گسترش فقر غذایی و خالی شدن سبد غذایی مصرفی ایرانیان
عوامل اثرگذار بر امنیت غذایی
نتایج حاصل از مدلسازیهای آماری نشان میدهد که متغیرهایی همچون سن، وضعیت اشتغال، ساعات کار سرپرست خانوار، میزان یارانه دریافتی، درآمد خانوار و تنوع غذایی تأثیر مثبت و معناداری بر امنیت غذایی دارند. از سوی دیگر، افزایش بعد خانوار اثر منفی بر امنیت غذایی داشته است. درحالیکه متغیرهای جنسیت و سطح تحصیلات سرپرست خانوار تأثیر معناداری بر وضعیت فقر و ناامنی غذایی خانوارهای شهری نداشتهاند.
باید توجه داشت که هم اکنون خط فقر نزدیک به چهل میلیون تومان است. درحالی که درآمد اقشار مختلف مردم نزدیک به ۱۵میلیون تومان در ماه است. این کسری درآمد منجر به تاثیر گذاری بهشدت منفی روی امنیت غذایی خانوادهها میشود. تا کنون حکومت خامنهای در این رابطه هیچ اقدام مؤثری نکرده است.
راه اصلی برای برون رفت از بحران امنیت غذایی مردم
با توجه به یافتههای این مطالعه، افزایش قدرت خرید خانوار از طریق تثبیت قیمتها و تقویت تولید و عرضه مواد غذایی، یک راهحل بلندمدت برای بهبود فقر و ناامنی غذایی محسوب میشود. سیاستگذاریهای درآمدی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم سطح درآمد خانوارها را افزایش دهند، میتوانند تأثیر چشمگیری در بهبود امنیت غذایی داشته باشند.
نکته مهم و حائز اهمیت این است که برای حل این مشکل و رفع نقیصه جدی فقر و ناامنی غذایی مردم هر اقدامی در حکومت خامنهای رفرمی بیش نیست. به این دلیل که ساختار سیاسی فاسد ناکارآمد و ضد مردمی است. راه حل دراز مدت برای بهبود معیشت مردم برچیدن سیستم حاکمیتی است که هیچ اهمیتی به کاهش فقر و ناامنی غذایی و ارتقای امنیت غذایی نمیدهد. لاجرم با این ساختار معیوب مردم به بهبود معیشت نخواهند رسید و راه حل اصلی سرنگونی این حاکمیت دزد سالار است که نتیجه طبیعی آن مردم از این بحران و مهلکه زندگی شان نجات پیدا میکند. روند طبیعی قضایا هم به همین سمت میباشد.







