فرهاد مهراد، هنرمندی مردمی
فرهاد مهراد، مردی تنها در شب‌های خاکستری میهن درروز ۲۹دی‌ماه، متولد شد. او هنرمند مردمی و آهنگ‌سازی بزرگ در عرصه هنرمندان ایرانی است که هرچه زمان می‌گذرد، جایگاه هنری او بیشتر شناخته می‌گردد. فرهاد مهراد خواننده‌ای محبوب و آهنگ‌سازی توانا و نوازنده‌ای چیره دست بود که در عمر کوتاه خود، آثاری جاودان از خود به‌جای گذاشت.
با آهنگ «جمعه» موضع‌گیری خود را نسبت به کشتار دیکتاتوری شاه تثبیت کرد و با «بوی عیدی» نوید پیروزی نهایی در مسیر مبارزه‌ای بی‌امان را سر داد.
بدرستی که فرهاد یک هنرمند دردمند و خود ساخته بود. استادی برای آموزش الفبای موسیقی نداشت، اما شوق و شور سرشارش راهنمای او در پیمودن این مسیر و خلق آثاری بیاد ماندنی گردید.
هنرمند خاک نشینی که با جنس صدایی متفاوت، و احساسی انسانی خود، فریاد فرو خفته ملتی اسیر در شب‌های خاکستری میهن بود.
دوران کودکی
فرهاد مهراد در روز ۲۹دی‌ماه سال ۱۳۲۲ در تهران چشم به جهان گشود. پدرش کاردار وزارت امورخارجه در کشورهای عربی بود. به همین دلیل فرهاد تا ۸ سالگی خود در کشور عراق همراه خانواده بود. خانواده‌ای شلوغ که فرهاد نهمین فرزند آن بشمار می‌رفت. اما این فرزند آخرین، رفتاری عمیقاً متفاوت با دیگران داشت که به تقلید از بزرگترها متهم می‌شد.
سه ساله بود که پشت در اتاق برادر بزرگش که ویلون می‌نواخت می‌نشست تا روح جستجوگرش را سیراب کند. همین موضوع سبب شد که علاقه او به موسیقی کشف شده و برایش یک ویلون سل تهیه کنند. اما سه جلسه از تمرینات او با این ساز پیش نرفته بود که بقول خود فرهاد: «ساز صد تکه شد و روح من هزار تکه».
رویای فرهاد مهراد
داشتن ساز تبدیل به رویایی برای فرهاد شده بود. اما با ادامه تحصیل در دبیرستان، نشان داد که استعداد عجیبی به رشته ادبیات دارد.
هرچند که به اصرار عمویش مجبور شد رشته طبیعی را دنبال کند، اما شیفتگی او به ادبیات و هنر، موجب شد که از کلاس یازدهم ترک تحصیل کرده و با یک گروه ارمنی به نواختن گیتار روی آورد.
اولین فعالیت هنری او در روی صحنه، بدلیل غیبت خواننده اصلی برای اجرای یک برنامه هنری در باشگاه شرکت نفت در جنوب کشور بود. اجرای بی‌نظیر و آشنایی او با ادبیات ملل باعث درخشندگی او و ادامه کارش با این گروه ارمنی گردید. روح شیفته و قالب‌گریز او موجب شد که مدتی بعد، فعالیتش را بصورت انفرادی ادامه دهد.
در همین زمینه
رقص سیارات در سپیده دم، فرصتی استثنایی برای دیدن زیبایی در آسمان
فرهاد مهراد و رفتن به استودیو تلویزیون
مطالعه ادبیات معاصر ایران و آشنایی با هنرمندان را سرلوحه کارش قرار داد. در سال ۱۳۴۲ به دعوت دوستانش، به استودیوی تلویزیون راه یافت و با اجرایی کاملا متفاوت و جذاب، شدیدا مورد توجه نسل جوان قرار گرفت.
از این رو، گروه «بلک‌کتس» مشتاقانه از او دعوت کرد که با آنان همکاری کند. فرهاد در این گروه با اجرای آوازهایی از گروه‌هایی مانند بیتل‌ها، انیمالز، بی‌جیر، فورتابس کارش را ادامه داد و بخاطر اجرای ترانه‌های خوانندگان مشهوری مانند الویس پریسلی، ری‌چارلز، تام جونز، نینا سیمون، فرانک سیناترا و بسیاری از هنرمندان دیگر غیر ایرانی، هم موجب آشنایی نسل جوان با ترانه‌های پاپ دنیا شد. هم از جانب مخاطبانش به «ری چارلز» ایران ملقب گردید.
آنانی که زیر پوست شب نجوای آزادی داشتند
در سال ۱۳۵۰ و رشد دیکتاتوری شاه، وقتی که سرکوب نیروهای مبارز و بسط اختناق به اوج رسیده بود، فرهاد با خواندن ترانه «جمعه»، زبان گویای آنانی قرار گرفته بود که در زیر پوست شب نجوای آزادی را داشتند.
بدنبال آن، با ترانه «مرد تنها» که فریاد می‌کشید: «با صدای بی‌صدا، مثه یه کوه بلند، مثه یه خواب کوتاه، یه مرد بود یه مرد» او را به اوج برد و به ستاره‌ای تبدیل کرد. زیرا با همین کلمات ساده و کوتاه، بدرستی شب سیاه میهن در زیر دیکتاتوری شاه و سلطه ساواک برای خاموش کردن ندای آزادی خواهی به تصویر کشیده بود.
فرهاد مهراد اولین خواننده سیاسی
اجرای ترانه‌های اجتماعی با تم سیاسی، فرهاد را از خوانندگان هم‌نسل خودش متمایز کرد. شاید به همین دلیل است که او را به عنوان اولین خواننده سیاسی ایران معرفی کرده‌اند. فرهاد از معدود هنرمندان ایرانی است بود که هرکلمه‌ای را که در شعرش می‌خواند، بار عاطفی عمیقی داشت. در شیوه خواندن ویژه‌اش، به کلمات جان می‌بخشید و به معنا تبدیل می‌کرد.
شنونده با شنیدن کلمه «رنج»، کشیدن رنج را احساس کرده و با بیان «زمستون»، سرمای آنرا در درون خود حس می‌نمود. فرهاد در ترانه «هفته خاکستری» که تمسخر روزهای چهارشنبه و اعلام نتایج بلیط‌های بخت‌آزمایی بود، با جامعه دردمندش پیوند زده و به این خوشبختی کاذب می‌تازد. چنانچه می‌خواند: «عصر چهارشنبه‌ی من، عصر خوشبختی ما. فصل گندیدن من، فصل جون‌‌سختی ما».
بدلیل همین سمت‌گیری اجتماعی و پیوندی که بین هنرمند و مردمش پدید آمده بود، ترانه آهنگ‌های فرهاد مانند «خسته»، «سقف»، «گنجشگک اشی مشی» و «شبانه»، پیش انقلاب ضد سلطنتی به «سرود اتحاد مردم» تبدیل گردید.
اولین صدای بعد از پیروزی انقلاب ضدسلطنتی
فرهاد با آشنایی با پوران گلفام، در اواخر دهه ۱۳۵۰ با او ازدواج کرد و همواره تا قبل از پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۷ به اجرای کنسرت‌هایی در داخل و خارج کشور مشغول بود. درست یک روز بعد از پیروزی انقلاب، یعنی در روز ۲۳ بهمن ۵۷، ترانه «وحدت» او در ستایش از آزادی بدست آمده، از تلویزیون ملی ایران در سراسر کشور طنین‌انداز شد.
هرچند که صدای فرهاد مهراد اولین صدای خوانندگانی بود که بعد از انقلاب از رادیو تلویزیون سراسری کشور شنیده شد. اما بدلیل هنرستیزی و ماهیت ارتجاعی آ‌خوند‌هایی که تازه به قدرت رسیده بودند، فرهاد برای مدت‌ها از ادامه کار هنری منع گردید. اما چنین نبود که هنرمند مردمی، دیکتاتوری جدید را با هر لباسی تاب تحمل داشته باشد. او با ادامه کارش نهایتاً در سال ۱۳۷۳ آلبوم «خواب و بیداری» را منتشر نمود. او در آن نشان داد آنچه بدست آمده، چیزی نبود که حاصل آمال و آرزوهای ملتی دردمند و رنجدیده باشد.
آخرین اثر ماندگار فرهاد مهراد آلبوم «برف» است که بر اثر چرخش‌هایی در سیاست‌های جاری کشور، توانست آنرا در هتل شرق تهران، طی کنسرتی عرضه کند.
فصل پایانی زندگی فرهاد مهراد
فرهاد پس از عرضه آلبوم «برف» قصد داشت آلبومی دیگر بنام «آمین» را تهیه نماید. آلبومی که ترانه‌های مختلفی از کشورها و زبان‌های مختلف بود.
اما بیماری مجالش نداد. از سال ۱۳۸۷ به بیماری هپاتیت سی مبتلا شد. دوره درمانش در بیمارستانی در شهر لیل فرانسه هم به نجات او نیانجامید. بر اثر همین بیماری بود که این هنرمند والا و شیفته آزادگی، مردم خود و نسل دوستدارش را بدرود گفت.
وی در ۵۹سالگی به دیار باقی شتافت. فرهاد در روز ۱۳شهریور سال ۱۳۸۱ درگذشت و پیکر او در گورستان «تیه» در پاریس دفن شد.
بدنبال تلاش‌های پوران گلفام همسر این هنرمند، خانه شخصی فرهاد مهراد به عنوان موزه در آمده است. اکنون بخشی از وسایل شخصی او نیز به «موزه سینما» هدیه گردیده است.
