عمدی بودن شلیک به هواپیمای اوکراینی جدی‌تر می‌شود. در ۱۸ دی سال ۹۸ سپاه پاسداران با شلیک دو موشک، هواپیمای اوکراینی را در آسمان تهران هدف قرار داد. در اثر این شلیک‌ها،۱۷۶ نفر از مسافران و خدمه هواپیما در جا کشته شدند. در آستانه سالگرد این فاجعه، کانادا اعلام کرده است درباره آن‌چه مقامات ایران این سرنگونی را «خطای انسانی» می‌خواند، تردید دارد و آن را باورپذیر نمی‌داند.
سخن‌گوی وزرات خارجه روحانی به تندی به این اظهارات پاسخ داد. و کانادا را به ادب دیپلماتیک و شناختن حد و مرز خود دعوت کرد! وگرنه پاسخی متفاوت دریافت خواهند کرد.
یادمان نرفته است که در سه روز اول پس از سقوط هواپیما که مقامات ایران شلیک موشک را قبول نمی‌کردند، دولت کانادا قویا این روایت را رد کرد. آنها خواهان روشن شدن ماجرا بودند. اما پس از سه روز انکار، سپاه با انتشار بیانیه‌ای شلیک به هواپیما را پذیرفت. ولی تا ۶ ماه بعد که جعبه سیاه توسط فرانسه بازیابی شد، اعلام نکرد دو موشک به سوی هواپیما شلیک کرده است.
اکنون کانادا برای اولین بار از زمان سرنگون کردن هواپیما ، عمدی بودن ساقط کردن هواپیما را محتمل دانست. و تهدید کرد که امکان دارد از جمهوری اسلامی به دیوان دادگستری بین‌المللی شکایت کند.
کانادا بر چه مبنایی چنین ادعایی می کند؟
شلیک این دو موشک به هواپیمای مسافربری ساعاتی پس از شلیک به یک بخش خالی پایگاه نظامی آمریکا صورت گرفت. این پایگاه به ادعای ایران در تلافی کشتن سلیمانی موشکباران شدند.
در حالی که فرماندهان سپاه ادعا می‌کند که در انتظار پاسخ متقابل نظامی امریکا بودند پس شرایط کشور در حالت آماده‌باش جنگی قرار داشته است. در چنین شرایطی، وظیفه قطعی بین‌المللی ایران، بستن حریم هوایی و آسمان کشور به روی پروازهای غیرنظامی بود. وظیفه اول آنها اخطار به شرکت‌های هواپیمایی درباره وجود خطر درگیری نظامی بود. حکومت ایران و سپاه اما هیچ‌کدام از این دو اقدام مرتبط با ایمنی هوایی را انجام نداد. پس از ساقط کردن هواپیمای مسافری، آن را حاصل خطای انسانی اپراتور پدافند موشکی سپاه خواند.
دو فرضیه متصور
در این‌جا بر اساس اظهارات مقام‌های سیاسی و نظامی، دو فرضیه درباره این قصور مطرح است: اول این که ایران از بستن آسمان ایران خودداری کرد تا به امریکا پیامی مبنی بر آمادگی داشتن یا منتظر بودن برای حمله نظامی نداده باشد. و این کشور را تشویق به پاسخ متقابل موشکی نکرده باشد. دوم این‌که با باز گذاشتن آسمان و ادامه عبور و مرور هواپیماهای غیرنظامی، مانع انسانی برای حمله امریکا ایجاد کرده باشد.
چه مستنداتی برای فرض عمدی بودن حمله وجود دارد؟
حدود چهار ماه پس از سرنگونی هواپیما، پاسدار «امیرعلی حاجی‌زاده»، فرمانده نیروی هوافضای سپاه توضیحاتی حول حادثه داد.توضیحات او حول حادثه معنی جز این نداشت که آنان استفاده از سپر انسانی در برابر احتمال حمله نظامی دست زدند.
حاجی زاده در یک برنامه تلویزیونی گفت: «امریکا گفته بود نقاط مختلف فرهنگی ایران را می‌زنند. می‌خواستند بیت رهبری را بزنند. اما با اراده محکم مقام معظم رهبری و تصمیم ایشان، عملیاتی انجام شد. و بلافاصله برای اولین بار برنامه حسینیه امام خمینی را به‌صورت پخش زنده برگزار کردند. که این یک پیام برای آنها داشت و برنامه آنها را به هم ریخت.»
فایل تصویری این اظهارات از اغلب کانال‌های یوتیوب حذف شده است. معنی این اظهارات آن است که مقامات ایران با جمع کردن افراد غیرنظامی در محل سخنرانی خامنه‌ای و نشان دادن مستقیم و زنده تصاویر آن، در صدد بوده است نشان دهد جمعیت قابل توجه غیرنظامی در هدف آنها مستقر است. و ایالات متحده را از حمله نظامی احتمالی به دفتر خامنه‌ای منصرف کند.
منطق رفتاری در این باره، مشابه باز گذاشتن آسمان کشور روی هواپیمای غیرنظامی پس از موشک‌پرانی به سمت عراق بود. که همان روز و چند ساعت پیش از سخنرانی خامنه‌ای، به شلیک به هواپیمای مسافری اوکراین و کشته شدن ۱۷۶ غیرنظامی منجر شد.
رضایی‌فر: ۵ دقیقه پس از سقوط هواپیما شلیک تایید شد
مستند دیگری هم در این مورد وجود دارد. حسن رضایی‌فر مدیر کل دفتر بررسی سوانح و حوادث هوایی ۴روز بعد از حادثه گفت که به وی اطمینان داده شده که شلیکی در کار نبود. وی در یک فایل صوتی گفت ۵ دقیقه پس از سقوط هواپیما،فرمانده هوافضای سپاه هم شلیک را تایید کرد. وی دلیل نبستن فضای کشور را لو نرفتن عملیات موشک پرانی به سوی اهداف آمریکا اعلام کرد.
این موضوع در مکالمه تلفنی رضایی‌فر با خانواده یکی از قربانیان هواپیما که فایل آن منتشر شده، آمده است: «پنج دقیقه پس از این‌که سقوط هواپیمای اوکراینی را به من اطلاع دادند، با سپاه تماس گرفتم. پرسیدم آیا سپاه حمله موشکی داشته است که خود آقای حاجی‌زاده گفت بله. اما ما گفتیم نه، نداشتیم؛ چون دستور داشتیم . بعد توضیح داد که اگر ما آسمان کشور را می‌بستیم، آیا عملیات ما برای حمله موشکی به پایگاه امریکایی لو نمی‌رفت؟»
اظهارات رضایی‌فر در نقل از فرمانده هوافضای سپاه سند دیگری از انگیزه و احتمال استفاده از سپر انسانی در برابر واکنش امریکا است. این عمدی بودن شلیک به سوی هواپیمای غیرنظامی را برای کانادا محتمل کرده است.
سپر قرار دادن یک هواپیمای غیر نظامی یک جنایت جنگی
سپر قرار دادن جمعیت غیرنظامی در برابر یک حمله محتمل نظامی با هدف خنثی کردن آن «جنایت جنگی» به شمار می‌رود. و قویا در مقررات بین‌المللی منع شده است.ایران عضو کنوانسیون چهارم ژنو است. بر مبنای آن، موظف و متعهد است از انجام جنایت استفاده از سپر انسانی در برابر حمله نظامی خودداری کند. کانادا ممکن است از مقامات ایران به دیوان بین‌المللی دادگستری شکایت یا از انجام آن صرف نظر کند،. اما موضوع مسوولیت کیفری متهمانِ ایجادِ سپر انسانی هم‌چنان به عنوان یک پرونده مستقل است. این موضوع قابلیت طرح در محاکم کیفری بین‌المللی را دارد .می‌تواند اشخاص دخیل در این پرونده را به اتهام ارتکاب «جنایت جنگی»، راسا تحت تعقیب بین‌المللی قرار دهد.
