چرا مجلس سراسیمه به این طرح رای داد؟
کلیات طرح موسوم به «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه» روز یکشنبه ۲۵ مرداد با ۱۸۳ رأی موافق در مجلس حکومتی تصویب شد. پرواضح است که این طرح فراتر از یک اقدام حقوقی برای مقابله با جاسوسی، حامل یک پیام سیاسی روشن است: گسترش دامنه امنیتی‌سازی جامعه و افزایش هزینه ارتباط، اطلاع‌رسانی و سازماندهی شهروندان. البته آنچه تاکنون تصویب شده، فقط کلیات طرح است و مواد و جزئیات آن هنوز به تصویب نهایی نرسیده‌اند.
در متن پیشنهادی، دامنه محدودیت‌ها بسیار فراتر از مقابله با عملیات اطلاعاتی تعریف شده است. از جمله در ماده ۵، همکاری علمی با برخی دانشگاه‌ها و مؤسسات خارجی و حتی ارسال نمونه‌های پزشکی، تحقیقاتی و باستان‌شناسی در شرایطی ممنوع و مشمول مجازات حبس پیش‌بینی شده است. همچنین در بخش‌هایی از طرح، ارتباط و همکاری با رسانه‌های خارجی و برخی نهادهای غیرایرانی با محدودیت و مجازات کیفری مواجه شده است.
مسئله اصلی اینجاست که چنین قانونی، اگر با همین رویکرد تصویب شود، تنها جاسوس یا عامل اطلاعاتی را هدف نمی‌گیرد؛ بلکه می‌تواند فضای عمومی جامعه را به محیطی از سوءظن و ترس تبدیل کند. دانشجو، روزنامه‌نگار، پژوهشگر، فعال اجتماعی یا شهروند عادی ممکن است پیش از هر ارتباطی با خارج از کشور، نگران این باشد که رفتار او چگونه از سوی نهادهای امنیتی تفسیر خواهد شد.
بیشتر بخوانید
اما از منظر سیاسی، شاید مهم‌ترین کارکرد چنین طرحی جای دیگری باشد. در شرایطی که فاصله میان جامعه و حاکمیت افزایش یافته و نسل جوان ایرانی بیش از گذشته به رسانه‌های مستقل، شبکه‌های اجتماعی و ارتباطات فرامرزی متکی است، طرح‌هایی از این دست می‌توانند ابزاری برای ارعاب جامعه و جلوگیری از شکل‌گیری شبکه‌های ارتباطی و سازمان‌یابی اجتماعی باشند.
رژیم می‌کوشد مقابله با «نفوذ» را عنوان رسمی این طرح قرار دهد، اما نتیجه عملی گسترش چنین مقرراتی در عمل محدود کردن همان ارتباطاتی است که به مردم امکان می‌دهد اخبار را دریافت کنند، تجربه‌های خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند، صدای خود را به جهان برسانند و برای مطالبات مشترک هماهنگ شوند.
مثلا اگر فردا خانواده یک زندانی محکوم به اعدام خبر محکومیت عزیزش را به رسانه‌های بین‌المللی برساند، طبق این قانون حکومت می تواند او را به دلیل ارتباط با رسانه‌های معاند یا نهادهای مشکوک تحت تعقیب قرار بدهد.
اگر یک زندانی یا خانواده‌اش بخواهند صدای مظلومیت خود را به گوش جهانیان برسانند با اقدامات تهدیدگرانه این طرح سرکوبگرانه مواجه خواهند شد.
به همین دلیل، خطر این طرح فقط زندان یا مجازات احتمالی برای برخی افراد نیست؛ خطر بزرگ‌تر، ایجاد جامعه‌ای است که در آن ترس از متهم شدن به نفوذ، جای اعتماد، گفت‌وگو و مشارکت اجتماعی را بگیرد.
به نظر می‌رسد هدف رژیم از آوردن چنین طرحی در این شرایط نوعی پیام قدرت به طرف حساب‌های خارجی و همچنین مردمی است که در شرایط عادی زندگی و تجارت و کار با طرف حساب‌های خارجی سر و کار دارند.
منابع
- خبرآنلاین – ۲۵ مرداد ۱۴۰۵، از طرح مقابله با نفوذ چه می‌دانیم؟
- خبرگزاری مهر – ۲۵ مرداد ۱۴۰۵، کلیات طرح مقابله با نفوذ بیگانگان تصویب شد
