لغو سخنرانی عراقچی نماینده حکومت کشتار و قتل عام جوانان
حذف نام نماینده حکومت ایران از فهرست سخنرانان شورای حقوق بشر سازمان ملل، موجی از واکنشها را در رسانههای بینالمللی برانگیخت. این تصمیم پس از فشار گسترده فعالان حقوق بشر و یک کارزار آنلاین صورت گرفت. بسیاری این اقدام را نتیجه افکار عمومی جهانی میدانند. با این حال، اصل ماجرا حضور اولیه نماینده حکومتی بود که کارنامهای سیاه در نقض حقوق بشر دارد. در صورتی سخنرانی نماینده قاتلان مردم این موضوع اعتبار شورای حقوق بشر را زیر سؤال برد.
بر اساس گزارش منتشرشده از سوی نهاد حقوق بشر سازمان ملل متحد، نام عباس عراقچی از فهرست سخنرانان نشست فوریه حذف شد. این نشست قرار است از ۲۳ فوریه تا ۲ آوریل ۲۰۲۶ در ژنو برگزار شود. در برنامه اولیه، وزیر امور خارجه خامنه ای در میان سخنرانان ثبت شده بود. انتشار این خبر با اعتراض گسترده فعالان ایرانی و نهادهای مدافع حقوق بشر همراه شد. فشار افکار عمومی در نهایت شورای حقوق بشر را به اصلاح فهرست واداشت.
شورای حقوق بشر و تناقض دعوت اولیه
دعوت اولیه از نماینده حکومتی که متهم به سرکوب خونین معترضان است، پرسشهای جدی ایجاد کرد. منتقدان تأکید کردند که این شورا نباید تریبون خود را در اختیار مقامهای حکومتی قرار دهد که متهم به کشتار شهروندان هستند. گزارشهای متعدد از سرکوب اعتراضات دیماه ۱۴۰ منتشر شد. در قیام دیماه ۱۴۰۴ سپاه پاسداران نیروی اصلی سرکوبگر خامنه ای به روی معترضان آتش گشودند. هزاران جوان در خیابانها جان باختند یا بازداشت شدند. اتحادیه اروپا به دلیل این جنایت سپاه پاسداران را در لیست سازمانهای تروریسی قرار داد و یک رسوایی و داغ سیاهی برپیشانی خامنه ای ولی فقیه حکومت آخوندی نقش بست.
همزمان، خانوادههای قربانیان از فشار و تهدید خبر دادند. منابع حقوق بشری اعلام کردند که نیروهای امنیتی مجروحان را در بیمارستانها بازداشت کردند. برخی پزشکان و پرستاران نیز با اتهام همکاری با معترضان بازداشت شدند. این رویدادها در حالی رخ داد که شورای حقوق بشر مأموریت دفاع از حقوق انسانی را بر عهده دارد. همین تضاد، انتقادها را تشدید کرد.
کارزار گسترده علیه سخنرانی نماینده قاتلان
کارزار جهانی با برپایی یک کمپین قوی علیه حضور وزیر خارجه حکومت خامنه ای در شورای حقوق بشر طی چند روز هزاران امضا جمعآوری کرد. فعالان حقوق بشر در خارج از کشور این کارزار را هدایت کردند. آنان با ارسال نامه به نمایندگیهای دیپلماتیک خواستار لغو سخنرانی شدند. رسانههای بینالمللی نیز به این اعتراضها پرداختند.
در پی این فشارها، فهرست بهروز شده سخنرانان منتشر شد. نام وزیر خارجه حکومت ایران در نسخه جدید دیده نمیشود. با این حال، همزمانی حذف نام با اوج گرفتن اعتراضها قابل توجه است. این اقدام نشان داد که افکار عمومی میتواند بر تصمیمهای بینالمللی اثر بگذارد.
شصتویکمین نشست شورای حقوق بشر با عنوان HRC61 برگزار میشود. این نشست بر موضوعاتی چون آزادی مذهب، وضعیت مدافعان حقوق بشر و دسترسی به غذا و مسکن تمرکز دارد. همچنین قرار است وضعیت حقوق بشر در کشورهایی که به نقض گسترده متهم هستند بررسی شود. نام حکومت ایران نیز در صدر این کشورها قرار دارد.
شورای حقوق بشر در برابر پرونده ایران
پرونده حقوق بشر ایران سالها است در دستور کار شورای حقوق بشر قرار دارد. گزارشگران ویژه سازمان ملل بارها از اعدامهای گسترده، بازداشتهای خودسرانه و شکنجه خبر دادهاند. با این حال، حضور نمایندگان رسمی حکومت ایران در نشستهای این شورا همواره محل مناقشه بوده است.
منتقدان میگویند تریبون شورای حقوق بشر نباید به ابزاری برای تطهیر چهره قاتلان متهم به نقض حقوق بشر تبدیل شود. آنان تأکید میکنند که حذف یک سخنرانی کافی نیست. جامعه جهانی باید پاسخگویی واقعی عاملان سرکوب را دنبال کند. در مقابل، برخی دیپلماتها از ضرورت گفتوگو در چارچوب نهادهای بینالمللی سخن میگویند.
حذف نام نماینده خامنه ای از شورای حقوق بشر نشان داد که فشار افکار عمومی بیاثر نیست. با این حال، پرسش اصلی باقی است. چگونه نهادی که مدعی دفاع از حقوق انسانهاست، در ابتدا به یک جلاد حکومتی با کارنامهای پر از سرکوب تریبون میدهد؟ تجربه چهار دهه گذشته نشان میدهد که ساختار قدرت در ایران اصلاحپذیر نیست. تا زمانی که این ساختار پابرجا است، نقض حقوق بشر ادامه خواهد داشت و شورای حقوق بشر با آزمونی جدی در اعتبار و استقلال خود روبهرو خواهد بود.
