چرا باندهای حکومتی در قضیه اوکراین شقه شده‌اند؟
چندین ساعت بعد از حمله گسترده روسیه به خاک اوکراین، عصر پنجشنبه ۵ اسفند وزارت خارجه حکومت خامنه‌ای در یک بیانه بطور ضمنی از این حمله حمایت کرد. در حالی که موج محکومیت‌های گسترده کشورهای جهان علیه این اقدام روسیه ادامه داشت، وزارت خارجه دولت رئیسی در یک بیانیه ادعا کرد که «اقدامات تحریک آمیز ناتو» و آمریکا باعث این تهاجم روسیه بوده است.
سعید خطیب‌زاده گفت: «متاسفانه ادامه اقدامات تحریک‌آمیز ناتو با محوریت آمریکا منجر به وضعیتی شده است که منطقه اوراسیا در آستانه ورود به یک بحران فراگیر است». متعاقبا ابراهیم رئیسی نیز در تماس با پوتین مدعی شد که «گسترش ناتو به سمت شرق تنش‌زا… و تهدیدی جدی علیه ثبات و امنیت کشورهای مستقل در مناطق مختلف است».
به نظر می‌رسید که حکومت خامنه‌ای باید با این موضع‌گیری عجیب و غریب حتما شکاف‌های درونی خود را در این مورد بسته باشد، اما تحولات روزهای بعد نشان داد که موضع وزرات خارجه رئیسی و شخص او در بین دیگر باندهای حکومتی محلی از اعراب ندارد. مروری بر مواضع روزنامه‌های مهم حکومتی این آشفتگی را به خوبی نشان می‌دهد:
مصیبت بار این است که فکر کنیم حمله به اوکراین به نفع ماست!
روزنامه آرمان روز شنبه ۷ اسفند به قلم علی خرم نوشت:
«چنانچه تحریم غرب شامل تجارت، فروش نفت و گاز، سرمایه‌گذاری‌های روسیه در غرب و انتقال تکنولوژی به روسیه شود، روسیه ظرف یک دهه زمین‌گیر می‌شود. هم‌اکنون بیش از 1000 میلیارد دلار سرمایه روسیه زیر تیغ تحریم و مصادره رفته است».
«آمریکا چندین سال بود با کشیدن لوله گاز نورداستریم ۲ از روسیه به آلمان و اروپا مخالف بود و ورود نظامی روسیه به اوکراین این بهانه را به‌وجود آورد که اروپا انجام این پروژه را که عمدتا سرمایه‌گذار آن روسیه است، متوقف نماید. اگر آمریکا و اروپا بتوانند به خوبی از عهده محاصره اقتصادی روسیه در اوکراین برآیند قادر خواهند بود در آن حد روسیه را به زانو درآورند که مجبور شود کریمه، اوستياي جنوبی، آبخازيا و دیگر نقاط را نیز رها سازد».
این روزنامه در ادامه نوشت: «اگر عقل مدیریتی بر ایران حاکم باشد، باید از فرصت به‌وجود آمده در جهت منافع و امنیت ملی کشور بهره‌برداری شود. ایران باید سهم خود را از بازار گاز جهانی و تاثیرات ژئوپلیتيک آن به‌دست آورد. مصیبت‌بار اینکه ایران تصور نماید باید به‌خاطر اهداف ضدغربی، مستقیم یا غیرمستقیم به حمایت از تجاوز روسیه به اوکراین بپردازد و آن را به‌عنوان عملیات ویژه توجیه نماید و لجستیک روسیه را فراهم کند. اگر چنین شود امنیت ملی ایران در معرض خطر جدی خواهد بود و ممکن است وقایع شهریور 1320 به‌اشکال دیگری تکرار شود».
به این ترتیب این کارشناس حکومتی تمامی محاسبات دستگاه دیپلماسی رئیسی را توهمی تصور کرد.
روزنامه اعتماد؛ «حداقل از طالبان بیاموزید!»
«به رفتار صداوسيما توجه كنيد، گويا اين نيروهاي حوثي يا مقاومت هستند كه اوكراين را اشغال كرده‌اند! اظهارات وزير خارجه ايران تاسف‌بارتر است. چگونه اميرعبداللهيان نمي‌داند حتي بر فرض تحريكات ناتو، كشوري نمي‌تواند با توپ و تانك به كشور مستقلي حمله كند. از آن بالاتر، مگر ايشان نمي‌داند اين‌گونه سخنان همدلانه با روسيه بر موقعيت ايران در مذاكرات هسته‌اي تاثير منفي مي‌گذارد!»
این روزنامه سپس با لحن عتاب آلودی خطاب به دولت گفت: «حداقل از مقامات طالبان!! بي‌طرفي را بياموزيد. از آن بدتر! چه كسي به آقاي ریيسي گفته با پوتين تماس بگيرد؟ حال با آقاي پوتين تماس گرفتيد، به رييس‌جمهور كشور مورد تعرض هم زنگي مي‌زديد! اگر آن تماس دوم ضرورتي نداشت، حداقل نمي‌گفتيد اميدواريد كه اين مداخله به نفع ملت‌هاي منطقه تمام شود! آخر كدام جنگ و تجاوزي به نفع ملت‌ها تمام مي‌شود؟ مگر نمي‌دانيد نزديك به يك‌سوم كشورمان توسط همين كشور متجاوز اشغال شده است!».
روزنامه جمهوری اسلامی هم که معمولا موضع معتدلی در چنین مواردی می‌گرفت، روز شنبه هفتم اسفند در این مورد نوشت: «موضعگیری‌های مسئولان کشورمان در قبال لشکرکشی روسیه به اوکراین بهیچ‌وجه با معیارهای شناخته شده نظام جمهوری اسلامی منطبق نیست. روسیه آشکارا مرتکب نقض حاکمیت اوکراین شده و اشغال نظامی یک کشور کاملاً برخلاف قوانین بین‌المللی، موازین اخلاقی و ضوابط شرعی است. به همین دلیل، مسئولان نظام جمهوری اسلامی باید بدون ملاحظات سیاسی، جنگ‌افروزی روسیه را صریحاً محکوم کنند». [حکومت خامنه ای تلویحا از حمله روسیه به اوکراین حمایت کرد!]
به نتیجه نرسیدن برجام خدعه روس‌ها بود!
روزنامه مستقل نیز به نقل از فلاحت پیشه رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نوشت: «با خدعه روس ها تا امروز برجام و مذاکرات وین به نتیجه نرسید تا این مذاکرات به عنوان یک کارت برنده در اختیار روسیه قرار بگیرد. با آغاز جنگ در اوکراین، روسیه برای موازنه سازی علاوه بر ورود به خاک اوکراین تمام برگ‌های دیگر من جمله پرونده مذاکرات هسته ای در وین را هم در راستای منافع خود به کار خواهد گرفت تا این موازنه سازی انجام شود.
از دیروز پنج شنبه هم که پوتین جنگ در اوکراین را آغاز کرد یقین بدانید که کرملین نگاه دیگری به مذاکرات وین خواهد داشت. در این راستا تمام توییت های اولیانوف مبنی بر اینکه به زودی توافق در وین حاصل می شود دروغ بود.»
اما درنقطه مقابل این روزنامه‌ها، نشریات وابسته به باند حاکم تفسیری دیگری از شرایط ارائه کردند: روزنامه رسالت نوشت: «روسیه به صورت کلی یک چالش برای نظم امنیتی غربی محسوب می شود و در همین راستا به ایران به عنوان یک بازیگر مهم منطقه‌ای که سیاست های آمریکا را به خطر می اندازد نیاز دارد…همین الگو را می توان الگوی مطلوب ایران نسبت به روسیه دانست. به این معنا که تنش میان روسیه و غرب در جهت منافع ایران است.»
روزنامه کیهان نیز که مواضع نزدیک به خامنه‌ای را نمایندگی می‌کند در این مورد صریحتر نوشت:
«اوکراین در همه موارد برای آمریکا پادویی کرده بود، حتی همین چند ماه قبل برای خوشامد آمریکا و اسرائیل، حزب‌الله لبنان را گروه تروریستی اعلام کرده بود!».
به این ترتیب در نخستین روز انتشار روزنامه‌های حکومتی بعد از بحران اوکراین شاهد صف‌بندی آشکاری در بین باندهای حکومتی هستیم. سوال اینجاست که چرا چنین است؟ مگر بحرانی به عظمت حمله روسیه به اوکراین موضوع کوچکی است که باندهای حکومتی نتوانند از قبل منافع حکومت‌شان را در مورد آن بسنجند و موضع واحدی بگیرند؟ این اختلاف تنها محدود به نگرش دو باند رسمی حکومتی یعنی باصطلاح اصلاح‌طلبان و اصولگرایان نیست. بلکه از درون باند حاکم نیز صداهای متفاوتی به گوش می‌رسد.
شکی نیست که این اختلافات و کشمکش‌ها در روزهای آینده بیشتر سرباز خواهد کرد. اما باید گفت با توجه به اینکه حمله روسیه به اوکراین یک نقطه عطف در تحولات بین‌المللی آینده خواهد بود، این اختلافات ناشی از نگرانی از وضعیت آینده خود حکومت ولایت فقیه است.
آنان به خوبی می‌فهمند که با توجه به بن بست همه جانبه حاکمیت ولایت فقیه، چه در بن بست داخلی و مواجهه با شرایط عینی قیام و چه در تله اتمی که گرفتار آن هستند، هر اشتباه محاسبه‌ای برای آنان خطرناک خواهد بود. بخصوص اینکه حکومت ولایت فقیه می‌فهمد که در این شرایط اگر در محاسبه تحولات جهانی اشتباه کند، سرنوشت دردناکی در انتظارش خواهد بود.
