سیزدهبدر، یکی از کهنترین و زندهترین آیینهای ایرانی، در روز سیزدهم فروردین و در ادامه جشنهای نوروزی برگزار میشود. این روز، روزِ بیرون رفتن از خانه، پیوستن به طبیعت، و سپردن آرزوها به باد و آب است. ایرانیان از دیرباز باور داشتهاند که ماندن در خانه در این روز نحسی میآورد و باید با حضور در دل طبیعت، این نحسی را از خود دور کرد. اما فراتر از این باور عامیانه، سیزدهبدر حامل معنایی عمیقتر و ریشهدار در فرهنگ ایرانی است؛ آیینی برای رهایی، نوزایی و گسستن از ایستایی و کهنگی.
در فلسفه این آیین، طبیعت جایگاهی محوری دارد. انسان پس از دوازده روز جشن و نو شدن در نوروز، در روز سیزدهم به طبیعت بازمیگردد تا خود را با چرخه حیات هماهنگ کند. سبزهای که در سفره هفتسین کاشته شده، در این روز به آب سپرده میشود؛ نمادی از رها کردن کهنگیها، اندوهها و آرزوهای برآوردهنشده. گره زدن سبزه نیز نشانهای از امید به گشایش در زندگی و آیندهای بهتر است. این نمادها، نشان میدهند که سیزدهبدر تنها یک رسم تفریحی نیست، بلکه بیانی فرهنگی از میل به تغییر، حرکت و نو شدن است.
در همین چارچوب، میتوان سیزدهبدر را نمادی از دور انداختن ارتجاع و گذشتهگرایی در فرهنگ ایرانی دانست. نوروز با پیام زایش و تازگی آغاز میشود و سیزدهبدر این مسیر را تکمیل میکند؛ گویی جامعه باید نهتنها خانه و زندگی، بلکه ذهن و اندیشه خود را نیز از کهنگیها پاک کند. در این نگاه، هر آنچه مانع رشد و پیشرفت است-چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی- باید به آب سپرده شود.
در همین زمینه
در تاریخ معاصر ایران، همواره جریانهایی وجود داشتهاند که به گذشته چسبیده و در برابر تحول و پیشرفت ایستادهاند؛ چه در قالب تفکر استبدادی سلطنتی و چه در شکل حاکمیت مذهبی بسته و واپسگرا. این جریانها، هر یک بهنوعی با تکیه بر سنتهای تحریفشده یا قدرت موروثی، در برابر خواست مردم برای آزادی و دموکراسی مقاومت کردهاند. اما روح فرهنگ ایرانی، آنگونه که در آیینهایی چون نوروز و سیزدهبدر متجلی است، همواره در جهت نو شدن، رهایی و حرکت به جلو بوده است، نه بازگشت به گذشته.
سیزدهبدر، در این معنا، تنها یک روز در تقویم نیست؛ بلکه یادآور یک انتخاب تاریخی است: انتخاب میان ماندن در چرخه کهنگی یا حرکت به سوی آیندهای نو. این پیام، امسال در شرایطی تلخ و دشوار، معنایی دوچندان پیدا میکند. در حالی که سایه جنگ و ناامنی بر سر مردم سنگینی میکند و بسیاری از خانوادهها زیر فشار بمباران و بحران به سر میبرند، سیزدهبدر میتواند فرصتی باشد برای زنده نگه داشتن امید.
امسال، سبزههایی که به آب سپرده میشوند، شاید بیش از همیشه حامل آرزوهایی عمیق باشند: آرزوی پایان جنگ، بازگشت آرامش، و رهایی از چرخه خشونت و سرکوب. مردم ایران، با تمام رنجها، همچنان در دل خود این امید را زنده نگه داشتهاند که روزی بتوانند در آزادی و کرامت زندگی کنند.
به امید آنکه در این سیزدهبدر، نحسیِ سالها حاکمیت استبداد-چه در لباس شیخ و چه در قالب شاه- از سر این سرزمین بدر شود و جای خود را به آزادی، دموکراسی و آیندهای روشن برای همه مردم ایران بدهد.
