روز ۳ آبان ۱۳۹۳، سالگرد اعدام ریحانه جباری، دختری جوان که پرونده‌اش به یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های قضایی ایران تبدیل شد، است. ریحانه جباری، متولد سال ۱۳۶۶، به اتهام قتل مرتضی سربندی، پزشک و کارمند سابق وزارت اطلاعات، در سال ۱۳۹۳ اعدام شد.
آشنایی و حادثه
ماجرا از آشنایی ریحانه ۱۹ ساله با مرتضی سربندی ۴۷ ساله در یک بستنی‌فروشی آغاز شد. این آشنایی در نهایت به درگیری و قتل سربندی در آپارتمانی که قرار بود برای آن دکوراسیون طراحی کند، انجامید. ریحانه بارها تاکید کرد که برای دفاع از خود در برابر تجاوز، به سربندی چاقو زده است. اما این ادعا از سوی دادگاه پذیرفته نشد و ریحانه به قصاص محکوم شد.
در همین زمینه
داستان شکنجه ریحانه جباری
ریحانه جباری در تشریح شکنجه خود بعد از بازداشت نوشت:
«دو مرد به من نزدیک شدند. یک مرد تپل با هیکل معمولی و ته ریش که هرگز اسمش را نفهمیدم و مرد دیگری که اسمش سرهنگ کرمی بود. مرد تپل گفت برایم بگو چگونه قتل انجام گرفت. گفتم. گفت دختر ادا درنیار و واقعیت را بگو. گفتم واقعیت همین است که می‌گویم. کرمی پرید و از پشت موهایم را گرفت. سرم را به عقب کشید. درست مثل سربندی، سرم را با قدرت به عقب کشید. گردنم گرفت. همان‌طور که موهایم را گرفته بود مرا کشاند و داخل اتاق با در کوچک پرتاب کرد. یک میز کوچک با صندلی پشتش.
دو صندلی هم آن طرف اتاق بود. پشت میز نشستم. کاغذ و خودکار دادند. بنویس. نوشتم. با دست‌بند نوشتم. «من وقتی مورد هجوم از طرف دکتر سربندی قرار گرفتم در دفاع از خودم به او یک ضربه چاقو زدم.» ناگهان کرمی از پشت توی سرم زد. ناگهانی بود و من گردنم را محکم نگرفته بودم. سرم روی میز خورد. کاغذ را برداشت و پاره کرد. از اول بنویس. واقعیت را بنویس. کرمی از اتاق خارج شد. مرد تپل گفت شوخی‌بردار نیست. تو همکاری کن، ما به قاضی می‌گیم که همکاری کردی و بهت تخفیف میدن. فردا می‌خوان خانواده‌ات رو، همه شونو بازداشت کنن. نمی‌خوای بهشون رحم کنی؟
گریه‌ام گرفت. گفتم واقعیت همینه. باور کنید. چرا منو زد؟ مگه چی باید بنویسم؟ گفت تو رو زد؟ تو به این می‌گی زدن؟ گفتم من چیز دیگه‌ای ندارم که بگم و فقط همونارو می‌نویسم. گفت حتما باید بتکونن تو رو؟ کرمی برگشت داخل اتاق. با دو مرد دیگر. یکی قدبلند و ریش‌دار و دیگری متوسط و بدون ریش. آن دو نفر نشستند روی صندلی. مرد تپل پشت سرم بود. کرمی داد زد می‌نویسی یا نه؟ تا حالا اراجیف بافتی، حالا راستشو بگو. مرد تپل گفت نه الآن همکاری میکنه. الآن می‌نویسه. یه کم فرصت بدین. داره فکرشو جمع میکنه. دوباره نوشتم.
من در حالی که مورد هجوم سربندی قرار گرفته بودم در دفا… مرد تپل سرم را به عقب کشید و مرد بی‌ریش چند سیلی در دو گوشم زد. چپ راست، چپ راست. و من اولین کتک واقعی را در زندگیم خوردم. کرمی داد می‌زد اسم این مرد چه بود؟ گفتم سربندی. بلندتر داد زد اسم کوچکش؟ و من نمی‌دانستم»
واکنش‌ها و پیامدها
اعدام ریحانه جباری واکنش‌های گسترده‌ای را در داخل و خارج از ایران به همراه داشت. بسیاری از فعالان حقوق بشر و رسانه‌های بین‌المللی، این حکم را ناعادلانه و مغایر با اصول حقوق بشری دانستند. این پرونده همچنین به بحث‌های گسترده‌ای در مورد مجازات اعدام، حقوق زنان و عدالت قضایی در ایران دامن زد.
چرا پرونده ریحانه جباری همچنان اهمیت دارد؟
پرونده ریحانه جباری به دلایل مختلف همچنان از اهمیت بالایی برخوردار است:
نماد مبارزه برای عدالت: ریحانه جباری به نمادی برای مبارزه برای عدالت و حقوق زنان تبدیل شده است.
ابهامات حل نشده: بسیاری از ابهامات این پرونده همچنان پابرجاست و نیاز به بررسی بیشتر دارد.
نتیجه‌گیری
سالگرد درگذشت ریحانه جباری، فرصتی است برای نگاه دوباره به وضعیت زنان در ایران و یادآوری اهمیت عدالت و حقوق بشر. اگرچه ریحانه جباری دیگر در میان ما نیست، اما پرونده او همچنان زنده است و به ما یادآور می‌شود که برای رسیدن به یک جامعه عادلانه‌تر، باید به دنبال پاسخ‌های روشن و شفاف باشیم.
