در ایران ۴ میلیون گرسنه می خوابند
تصور کنید یک خانواده چهارنفره در ایران دور یک سفره قدیمی نشسته‌اند، مثل یک کشتی کوچک در دریایی طوفانی. پدر خانواده، کاپیتان این کشتی، هر شب با دست‌های خالی به خانه برمی‌گردد و سعی می‌کند با چند تکه نان و چای، طوفان گرسنگی را آرام کند. اما موج‌های تورم مثل امواج سهمگین، یکی پس از دیگری می‌آیند و سفره را کوچک‌تر می‌کنند. این داستان کوتاه، گوشه ای از زندگی میلیون‌ها ایرانی است که هر روز با افزایش قیمت‌ها دست و پنجه نرم می‌کنند، جایی که حتی یک لیوان شیر، مثل گنجی دست‌نیافتنی شده است. این کشتی کوچک، نماد جامعه‌ای است که در دریای نابرابری غوطه‌ور است و هر موج جدید، بخشی از بارش را به دریا می‌ریزد.
حالا بیایید این داستان را کنار بگذاریم و به واقعیت‌های تلخ بپردازیم. در ایران امروز، فقر نه فقط یک کلمه در گزارش‌های اقتصادی، بلکه یک واقعیت روزمره برای میلیون‌ها نفر است. طبق گفته‌های هادی موسوی نیک، عضو هیات علمی مرکز پژوهش‌های مجلس، حدود ۲۶ میلیون نفر – یعنی ۳۰ درصد جمعیت کشور – در فقر مطلق به سر می‌برند. این رقم بالاتر از میانگین جهانی است و نشان‌دهنده شکاف عمیقی در توزیع درآمد. حتی بدتر از آن، ۴ میلیون نفر در فقر شدید گیر افتاده‌اند، جایی که درآمدشان حتی برای سیر کردن شکم روزانه‌شان کافی نیست. این آمارها مثل زنگ خطری هستند که نشان می‌دهند جامعه ایرانی در حال فاصله گرفتن از استانداردهای زندگی معمولی است. ضریب جینی، که شاخصی برای نابرابری است، در ایران به ۳۹ درصد رسیده و ما را در دسته کشورهای نابرابر جهان قرار می‌دهد. این یعنی ثروت در دست باندهای انحصاری حامی نظام ولایت مطلقه فقیه متمرکز شده و اکثریت با دست خالی می‌مانند.
مهر ۱۴۰۳
در همین رابطه
یکی از بارزترین نشانه‌های این فقر، افزایش قیمت لبنیات و حذف آن از سفره‌های مردم است. لبنیات، که از کودکی به عنوان پایه سلامتی به ما معرفی شده، حالا برای بسیاری تبدیل به یک کالای لوکس شده است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهند که قیمت شیر خام و محصولات لبنی در دولت چهاردهم چهار بار افزایش یافته و از شروع کار دولت پزشکیان تا حالا، رشدی ۸۰ درصدی داشته است. مثلاً در مهر سال گذشته، افزایش رسمی بیش از ۳۰ درصد بود و حالا دوباره ۳۰ درصد دیگر اضافه شده. وزیر جهاد کشاورزی این را تکذیب می‌کند و می‌گوید نرخ شیر مصوب است، اما واقعیت بازار چیز دیگری می‌گوید. تورم نقطه‌به‌نقطه لبنیات از سال ۱۳۹۷ شتاب گرفته؛ در آن سال، شیر خام ۶۶ درصد، پنیر ۴۹ درصد، ماست ۵۴ درصد و کره ۳۴ درصد گران‌تر شد. نوسانات ارزی و هزینه واردات نهاده‌های دام مثل ذرت و کنجاله، این افزایش‌ها را تشدید کرد. در دولت سیزدهم، قیمت‌ها منفجر شد و برخی محصولات تا ۲۶۵ درصد رشد داشتند. حالا در خرداد ۱۴۰۴، تورم ماهانه گروه شیر و پنیر ۱/۱۰ درصد و تورم نقطه‌ای ۴/۳۹ درصد گزارش شده. این اعداد خشک، پشت‌شان داستان خانواده‌هایی است که مجبورند شیر را از لیست خرید خط بزنند.
فقرا فقیرتر ترشدند
کارشناسان این وضعیت را با دید انتقادی بررسی می‌کنند. مرتضی افقه، استاد دانشگاه شهید چمران اهواز، می‌گوید که حذف فقر مطلق از وظایف اصلی دولت‌هاست، اما در ایران، تورم اول از همه به مواد غذایی می‌رسد و فقرا را فقیرتر می‌کند. او هشدار می‌دهد که حذف لبنیات، شروع حذف پروتئین‌های دیگر مثل گوشت و تخم‌مرغ است و این مستقیماً امنیت غذایی و سلامت جامعه را تهدید می‌کند. افقه اشاره می‌کند که در اهداف توسعه هزاره سازمان ملل، رفع فقر شدید اولویت اول بود و در اهداف توسعه پایدار هم تکرار شد، اما در ایران، این اهداف دور از دسترس به نظر می‌رسند. محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی، سه دلیل اصلی برای افزایش ۳۰ درصدی شیر خام را برمی‌شمارد: شیوع تب برفکی که تولید را ۱۰ درصد کم کرد، مشکلات تامین علوفه از سامانه بازارگاه، و رونق صادرات شیر خشک که تقاضا را بالا برد. نتیجه؟ کاهش عرضه به کارخانه‌ها و افزایش ۲۰ درصدی قیمت محصولات لبنی. این برای صنعت هم چالش است، چون مصرف کمتر می‌شود و فروش افت می‌کند.
دهک بندی توخالی
اما داستان فقر فقط به غذا ختم نمی‌شود؛ گزارش‌های دولتی نشان‌دهنده تصویری پیچیده‌تر است. در جلسه اخیر مجلس با حضور وزیران کار و جهاد کشاورزی و رییس سازمان برنامه‌وبودجه، مشخص شد که دهک‌بندی درآمدی ایرانیان پر از ابهام است. مرکز پژوهش‌های مجلس می‌گوید خط فقر برای یک خانوار چهارنفره بدون مسکن ملکی، ۷۲ میلیون تومان در ماه است – یعنی ۱۸ تا ۲۰ میلیون به ازای هر نفر. اما وزارت کار، درآمد ۱۴ میلیون تومان به ازای هر نفر (بدون مسکن) را دهک هشتم می‌داند، یعنی پردرآمد! این یعنی یک خانواده چهارنفره با ۵۶ میلیون تومان درآمد ماهانه، مرفه حساب می‌شود. احمد میدری، وزیر تعاون، سعی کرد مسئولیت را به گردن مجلس بیندازد، اما نمایندگان گفتند فقط حذف سه دهک پردرآمد تصویب شده، نه نحوه محاسبه. حمید پورمحمدی از سازمان برنامه توضیح داد که فقر در ایران چندبعدی شده است: برخی مسکن دارند اما نمی‌توانند غذای باکیفیت بخورند، یا هزینه تحصیل و درمان را تامین کنند. این محاسبات، بسیاری از مولفه‌های زندگی واقعی را نادیده می‌گیرد و نشان‌دهنده تلاش دولت برای کاهش بار مالی یارانه‌هاست. اگر خانواده‌ای با ۱۰ میلیون تومان درآمد به ازای هر نفر (با مسکن) در دهک هشتم باشد، پس دهک‌های پایین چه وضعی دارند؟ این تناقض‌ها، عمق فقیر شدن جامعه را نشان می‌دهد، جایی که حتی “مرفه‌ها” نمی‌توانند هزینه‌های اساسی را بپردازند.
در نهایت، این آمارها و گزارش‌ها مثل آینه‌ای هستند که چهره واقعی اقتصاد ایران را نشان می‌دهند: جامعه‌ای که در دریای تورم و نابرابری غرق می‌شود، با سفره‌هایی که روزبه‌روز کوچک‌تر می‌شوند. میلیون‌ها نفر شب‌ها گرسنه می‌خوابند، و این نه فقط یک مشکل اقتصادی، بلکه یک بحران انسانی است که ریشه در سیاست‌ها و مدیریت کلان در نظامی دارد که رهبرش غرق در توهمات تسخیر جهان پیرامون است.
آرمین بهاری
منابع:
نقل قول هادی موسوی نیک از تجارت نیوز۸/۸/۱۴۰۴.
“افزایش فقر غذایی در ایران” – روزنامه جهان‌صنعت، ۱۰/۸/۱۴۰۴.
“فقیر شدن ایرانیان به روایت دولت” – روزنامه جهان‌صنعت، ۱۰/۸/۱۴۰۴.
