در بحبوحه فشارهای سنگین داخلی و تهدیدهای خارجی، خامنه‌ای ناچار به پذیرش گفت‌وگو با آمریکا شده است؛ همان چیزی که پیش‌تر آن را «نابخردانه» و «غیرشرافتمندانه» خوانده بود. اما حالا، پس از یک هفته سکوت، با لحنی محافظه‌کارانه و دوپهلو درباره مذاکرات عمان سخن گفته است؛ لحن مبهمی که نشانه‌ای از شکاف درونی و اضطراب عمیق خامنه‌ای است.
او روز سه‌شنبه ۲۶فروردین در دیدار با سران سه قوه گفت:
« این گفتگوها هم نه به‌صورت افراطی خوشبین باشیم نه به‌صورت افراطی بدبین باشیم. این هم بالاخره یک کاری است یک حرکتی است تصمیم‌گیری شده داره اجرا میشه و در این قدم‌های اول هم خوب حرکت شده خوب اجرا شده. بعداز این هم بایستی کاملاً با دقت دنبال بشه خطوط قرمز مشخصه برای طرف مقابل هم مشخصه برای ما هم مشخصه و دنبال بشه مذاکرات (… .) ممکنه به نتیجه برسه ممکنه نرسه. نه خیلی خوشبین هستیم نه خیلی بدبین هستیم. به طرف مقابل البته خیلی بدبین هستیم طرف مقابل را قبول نداریم می‌شناسیم طرف مقابل رو اما به توانایی‌های خودمان خوشبین هستیم»
خامنه‌ای هم‌چنین با لگدی به روحانی و باندش افزود:
«مسایل کشور را به این گفتگوها گره نزنید. این تأکید من هست کاری که ما اشتباهی که در برجام کردیم این‌جا تکرار نشه. آن‌جا ما همه چیزمان را منوط کردیم به پیشرفت مذاکرات. یعنی کشور را شرطی کردیم»
این سخنان خامنه ای در حالی بیان شد که او در روز ۱۹بهمن۱۴۰۳ در دیدار با فرماندهان نیروی هوایی ارتش تحت امر خود گفته بود:« آمریکا همان معاهده را با وجود نقص‌هایی که داشت نقض کرد و از آن خارج شد. بنابراین، مذاکره با چنین دولتی غیرعاقلانه، غیرهوشمندانه و غیرشرافتمندانه است و با آن نباید مذاکره کرد.»
این که چه عامل و چه عواملی خامنه‌ای را به این بی‌خردی و بی شرافتی!سوق داده است که دوماه بعد به مذاکره با قاتل سلیمانی!بنشیند همان سوالی است که می خواهیم به آن پاسخ بدهیم.
دوگانگی زبانی؛ اعتراف به بن‌بست
خامنه‌ای، برای اولین بار در سال‌های اخیر، نه فقط از «بد بودن مذاکره» فاصله گرفته، بلکه به‌نوعی از آن دفاع کرده است؛ اما با پیشوند و پسوندهایی که به‌روشنی از اضطراب حکایت دارد. این موضع‌گیری نه حمایت آشکار از مذاکره است، نه مخالفت جدی؛ بلکه نوعی تلاش برای پنهان‌سازی اضطراب و خریدن زمان در مواجهه با بحرانی است که او را از درون و بیرون احاطه کرده است.
او به‌خوبی می‌داند که مذاکره، امروز نه برگ برنده، بلکه اعترافی به شکست گفتمان ضدآمریکایی‌اش است. سکوت اولیه و بعد هم موضع‌گیری مبهم، تلاش خامنه‌ای است برای حفظ ظاهر اقتدار در برابر نیروهای داخلی‌اش؛ تا وانمود کند که مذاکره، تصمیمی هدفمند است، نه عقب‌نشینی ناشی از ضعف.
فشار آمریکا و اضطراب از انفجار داخلی
در شرایطی که ترامپ با تهدید «تحریم ثانویه» و حتی «گزینه نظامی» بازگشته و فشار اقتصادی بر رژیم ایران بی‌سابقه است، خامنه‌ای دیگر چاره‌ای جز پذیرش قمار مذاکره نداشت. از طرف دیگر، اعتراضات مردمی، تورم سرسام‌آور و بی‌اعتمادی اجتماعی، او را به تردید در هر قدمی وا می‌دارد.
خامنه‌ای می‌داند که اگر گفت‌وگوها شکست بخورند، پتانسیل انفجار اجتماعی ده‌ها برابر خواهد شد. و اگر گفتگوها به توافقی منجر شود او شکاف درونی رژیم و ریزش نیروهایش مسیر قیام فراگیر مردم را آماده می سازد.
در همین زمینه
بی‌شرافتی خامنه‌ای در تن دادن به مذاکره صدای امام جمعه‌هایش را درآورد!
حفظ هژمونی در دل عقب‌نشینی
خامنه‌ای، در جایگاه رهبری که خود را «استوانه نظام» معرفی کرده، حالا با بحران مشروعیت در درون حاکمیت خود روبه‌روست. او برای جلوگیری از شکاف در بدنه نیروهایش، در عین پذیرش مذاکره، سعی کرده موضعی خاکستری و «بینابین» اتخاذ کند؛ نه تأیید کامل، نه انکار کامل.
این موضع، تلاشی است برای حفظ هژمونی در میان نیروهای خودی که هنوز شعار «مرگ بر آمریکا» را زمزمه می‌کنند. اما همین موضع‌گیری متناقض، علامت روشنی از بن‌بست سیاسی کامل رژیم است.
رژیمی معلق بر طناب پوسیده
خامنه‌ای امروز بر طنابی باریک راه می‌رود: از یک‌سو نگران خشم عمومی و خطر سرنگونی و از سوی دیگر، بیم از تردید و ریزش در میان نیروهای ایدئولوژیک خود. او دیگر نه آن رهبر مقتدر سابق است و نه حتی بازیگری با حداقلی از ثبات در سیاست‌ورزی. پایان اغلب دیکتاتورهای تاریخ همین‌گونه رقم خورد.
پذیرش مذاکره، آن هم با آمریکا، برای خامنه‌ای یک شکست استراتژیک است. اما این شکست را به نام «تدبیر» عرضه می‌کند تا نه اعتراف کند، نه شفاف حرف بزند، نه قاطع تصمیم بگیرد. او در موقعیتی است که هیچ راه روشنی پیش رویش نیست، مگر پذیرش یک واقعیت ساده: پایان نزدیک است.
