اقشار مشارکت کننده در انقلاب ۵۷ چه کسانی بودند؟
این نوشتار بدنبال پاسخ این سوال است که خاستگاه انقلاب ۵۷ آنطور که سلطنت طلبان می‌گویند، مبتنی بر ناآگاهی، خیانت و دخالت کشورهای خارجی بوده و یا حرکتی اصیل از متن مردم با اتکا به سابقه صد سال مبارزه برای آزادی مبتنی بر آگاهی بوده که سارقان بد طینت تمام دست آورد آن را به سرقت بردند؟
این موضوع از نظر آگاهی بخشی در شرایط کنونی بسیار با اهمیت بوده تا گروهی دیگر با مقایسه عوام فریبانه شرایط به ظاهر مطلوب زمان زمامداری محمد رضا پهلوی، نسبت به حکومت ظالمانه خامنه ای، برای خود کیسه ندوزند.
بی شک انقلاب ضد سلطنتی بهمن ۵۷ مهمترین رویداد سیاسی صد سال اخیر تاریخ ایران است که منشا رخدادهای عظیم در عرصه اجتماعی و سیاسی بوده است. در این بین پس از گذشت ۴۴ سال از وقایع آن روزهای سرد زمستان سال 57 و خیزش های پی در پی انقلابی مردم در سال ۹۶ ، ۹۸، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ گروهی با چشم بستن بر این حقیقت، سعی دارند با مصادره به مطلوب خیزش های مردمی، اندیشه ای را با هدفی خاص در جامعه نهادینه کنند که اساسا انقلاب ۵۷ از بیخ و بن یک اشتباه تاریخی بوده که توسط طبقه ای ناآگاه از یک طرف و جمعی آگاه خیانتکار از طرف دیگر با حمایت کشورهای خارجی به وقوع پیوسته است.
در همین رابطه بیشتر بخوانید
خمینی چگونه ولیعهد شاه شد؟ قسمت سوم
انقلاب ۵۷؛ انقلاب پیشتازان یا اقشار ناآگاه؟
استناد اصلی این جماعت با نادیده گرفتن ظلم و ستم آشکار دوران استبداد پهلوی، عملکرد فاجعه آمیز، جنایتکارانه و سراسر ظلم و ستم حکومت استبدادی ولایت فقیه است که حاصلی جز ویرانی، بدبختی و فلاکت و سقوط تمدنی برای ایرانیان در قریب به نیم قرن گذشته نداشته است. این در حالیست که به زعم نگارنده، عدم موفقیت یک حرکت انقلابی در تحقق اهداف متعالی الهام بخش مبارزه، ضرورتا به معنای ناآگاهی یا خیانت همه دست اندرکاران جریان تحول خواهانه نبوده و نیست.
شاهدان آگاه و صادق چاره ای جز بررسی منصفانه اتفاقات در مسیر تحقق حقیقت ندارند. مگر آنکه جریان‌های فرصت طلب آگاهانه به دنبال کتمان همه حقیقت برای به انحراف کشیدن حرکت اصیل و آزادیخواهانه ملت ایران بر علیه اشکال متعدد دیکتاتوری که در صد سال اخیر گریبان تاریخ ایران را رها نکرده است، باشند.
براین اساس در بخش اول نگاهی اجمالی خواهیم داشت به وضعیت اجتماعی سیاسی ایران در سالهای منتهی به انقلاب ۵۷ تا بدین ترتیب بر خواننده بی‌طرف روشن شود که شکل‌گیری، تداوم و پیروزی انقلاب ۵۷ دست آورد چه عوامل علت و معلولی و نتیجه حضور چه طبقاتی از جامعه آن زمان ایران بوده است.
نظریه‌های موجود در مورد انقلاب ۵۷
قبل از ورود به موضوع اصلی نگاهی خواهیم داشت که اساسا مطابق نظریه های پذیرفته شده در جامعه شناسی انقلابها، مردم اساسا مطابق چه مدلی نقش خود را در زمان وقوع هر تغییری نشان می‌دهند.
مستقل از اختلاف نظرهایی که بین نظریه پردازان در طبقات اجتماعی مشارکت کننده و انگیزه آنان در شکل گیری یک انقلاب وجود دارد، همگی در یک موضوع اتفاق نظر دارند که نمی‌توان وقوع یک انقلاب را به مشارکت طبقه بالای جامعه که حاکمان یا حامیان حاکمیت هستند نسبت داد.
بنابراین در یک پیمایش میدانی انقلاب‌های جهان می‌توان تاکید نمود طبقات متوسط و محروم جامعه از جهت قدرت اقتصادی و جایگاه اجتماعی خاستگاه و بنیان‌گذار انقلاب‌های بزرگ جهان در دویست سال اخیر بوده و انقلاب ۵۷ نیز از این قاعده مستثنی نیست.
اما نکته ای را که باید بر روی آن تاکید داشت این است که محرومیت‌های اجتماعی و اقتصادی به هیچ وجه به معنای نقصان آگاهی و درک اجتماعی و سیاسی در مشارکت کنندگان و حامیان انقلاب محسوب نمی‌شود.
ایران قدم به جلو بر می دارد
انقلاب ۵۷ به عنوان یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای سیاسی معاصر توجه بسیاری از نظریه پردازان را از نظر ویژگیهای مشارکت کنندگان و طبقه اجتماع آنان جلب نموده است. برخی از نظرات بر حضور اقشار و طبقات پایین جامعه و عمدتا دهقانان تاکید می‌کند و برخی دیگر طبقه متوسط را به عنوان طبقه انقلابی معرفی می‌کنند و البته برخی از محققان نیز وقوع انقلاب ایران را ناشی از مشارکت طبقه متوسط سنتی و طبقه پایین شهری می‌دانند.
البته روشن است که نمی‌توان حضور روحانیت شیعه را نادیده گرفت اما زمان مشارکت این قشر از مسایلی است که در قسمت های بعدی مفصل بر روی آن بحث خواهیم نمود. نظریه پرداز دیگری بر حضور طبقات گوناگون اعم از بازاریان، کارگران و دانشجویان به عنوان اقشار متوسط و طبقات پایین شهری و روستایی تاکید دارد.
در جمع بندی بخش اول می‌توان اذعان نمود که همه تحقیقات صورت گرفته نشان از این حقیقت دارد که انقلاب ایران نتیجه پیوند طبقه متوسط و طبقه محروم بوده و نقش طبقات مرفه اقتصادی در آن بسیار کم رنگ بوده است.
ولی همه تحقیقات میدانی بر این موضوع تاکید دارند که انقلاب ضدسلطنتی ۵۷ آنطور که خمینی سعی در القای آن داشت تنها انقلاب محرومان اقتصادی نبوده تا امروز از آن به عنوان انقلاب ناآگاهان سیاسی و گرسنگان بهره برداری سیاسی شود.
