شکل گیری حکمرانی پریتوری در ایران توسط سپاه پاسداران تروریست
پس از جنگ افروزی و پیامدهای سیاست‌های کلان حاکمیت، نشانه‌هایی از تغییر ساختار قدرت در رژیم ایران دیده می‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که الگوی حکمرانی در کشور از شکل متعارف فاصله گرفته و به سمت تمرکز بیشتر در نهادهای امنیتی حرکت کرده است.
شکل‌گیری حکمرانی پریتوری در ایران
در سال‌های اخیر، روندی تدریجی اما محسوس در رژیم شکل گرفته است. این روند نشان می‌دهد که نقش نهادهای رسمی کاهش یافته و در مقابل، نهادهای امنیتی و نظامی سهم بیشتری در تصمیم‌گیری پیدا کرده‌اند. برخی تحلیلها این وضعیت را نمونه‌ای از «حکمرانی پریتوری» می‌دانند.
بیشتر بخوانید
در این چارچوب، سپاه پاسداران به‌عنوان یک بازیگر کلیدی، در حوزه‌های مختلف سیاسی و اجرایی حضور پررنگ‌تری یافته است. این حضور به‌گونه‌ای است که مرز میان دولت رسمی و ساختارهای موازی کمرنگ شده است. در نتیجه، ساختار تصمیم‌گیری در رژیم بیش از گذشته به حلقه‌های محدود و غیرشفاف منتقل شده است. کما اینکه سپاه پاسداران اقتصاد ایران را به اسارت گرفته بود و فاجعه فقر و بحران معیشت جامعه را ایجاد کرده بود.
تعریف حکمرانی پریتوری
پریتوریانیسم به وضعیتی گفته می‌شود که در آن نیروهای نظامی در عرصه‌های سیاسی، اجرایی و حتی قضایی دخالت مستقیم دارند. این مفهوم ریشه در ساختارهای تاریخی دارد و به شرایطی اشاره می‌کند که نظامیان از نقش سنتی خود فراتر می‌روند.
در چنین الگویی، تصمیم‌گیری‌ها اغلب خارج از چارچوب‌های رسمی انجام می‌شود. همچنین، مقامات سیاسی و اجرایی ممکن است تحت تأثیر مستقیم نهادهای نظامی قرار گیرند. برخی ناظران معتقدند که ویژگی‌های این نوع حکمرانی در ایران قابل مشاهده است. اصلی ترین خصیصه این نوع حکمرانی که هم اکنون در ایران دیده می شود گسترش اعدام و سرکوب است که حکومت ایران تلاش می‌کند با این اهرم، بحران داخلی را مهار کند، امری که برای دراز مدت بقاء حکومت آخوندی را تضمین نخواهد کرد.
اقتصاد رژیم ایران در خدمت بقاء
بررسی شاخص‌های اقتصادی نشان می‌دهد که اقتصاد در ایران با چالش‌های جدی مواجه است. بسیاری از واقعیت های جامعه نشان می‌دهد سیاست‌های اقتصادی بیش از آنکه در راستای رفاه عمومی باشد، به سمت حفظ ساختار قدرت متمایل شده است به این معنی که بخش اصلی بودجه و سرمایه‌های مردم درخدمت جنگ افروزی و هزینه ساز و برگ جنگ و صدور تروریسم و بنیادگرایی در منطقه می‌شود. آفتی که دامنگیر معیشت مردم ایران شده است و جامعه را هرچه بیشتر به سمت فقر سوق می‌دهد.
همزمان، گزارش‌های زیادی از افزایش اقدامات امنیتی و سرکوبگرانه در رسانه‌ها منتشر می شود، مانند بازداشت‌ها و صدور احکام اعدام که هر روز بر دامنه آن افزوده می‌شود. این اقدامات بصورت پیوسته و با هدف کنترل فضای جوشان و جو ملتهب و انفجاری جامعه صورت می‌گیرد. در چنین شرایطی، نقش نهادهای قضایی نیز دستخوش تغییراتی شده و بیشتر در چارچوب سیاست‌های کلان امنیتی خودرا نشان می‌دهد.
تمرکز قدرت و کنترل امنیتی در حاکمیت ایران
ساختار کنونی حکومت ایران ترکیبی از تمرکز قدرت و کنترل امنیتی را نشان می‌دهد. این ساختار به‌گونه‌ای شکل گرفته که تصمیم‌گیری‌ها در سطوح محدودتری انجام می‌شود و سپاه پاسداران تروریست نقش اصلی را ایفا می‌کند. همچنین، ابزارهای نظارتی و کنترلی گسترش یافته‌اند وسرکوبگران حکومتی برای مقابله با تهدیداتی که بقای رژیم را متزلزل می‌کند، پیوسته به همدیگر خیابان را یادآوری می‌کنند و منظور از خیابان خیزش‌های اجتماعی است که ارکان حکومت را مانند قیام دیماه ۱۴۰۴به لرزه در می‌آورد.
در حوزه سیاست خارجی نیز تغییراتی مشاهده می‌شود. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که نقش نهادهای نظامی در مدیریت پرونده‌های منطقه‌ای افزایش یافته است. این موضوع نشان‌دهنده تغییر رویکرد از دیپلماسی سنتی به الگوهای امنیت‌محور است.
چالش‌های پیش‌روی حکومت ولایت فقیه
در کنار این تحولات، چالش‌های متعددی نیز در حاکمیت ایران دیده می‌شود. یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، شکاف نسلی است. نسل جدید با دسترسی گسترده به فناوری، الگوهای متفاوتی از تعامل اجتماعی و سیاسی را دنبال می‌کند. این نسل ویژگی اصلی آن این است که بر وضع موجود شورش می‌کند و این تهدید جدی است بخصوص که این نسل برای تداوم مبارزه به کانون اصلی یعنی آلترناتیو انقلابی و سازمان یافته می‌پیوندد و کانون‌های شورشی را تشکیل می دهند که رژیم بشدت از حضور آن‌ها در جامعه وحشت دارد.
از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی مانند تورم و کاهش قدرت خرید، فشارهای اجتماعی را افزایش داده است. این شرایط می‌تواند به شکل‌گیری نارضایتی‌های گسترده با هدایت کانون‌های شورشی وابسته به مقاومت مردم ایران که نقش پیشتاز را دارند منجر شود.
تحولات اخیر نشان می‌دهد که حکومت ایران در حال تجربه تغییرات عمیق ساختاری است. تمرکز قدرت در نهادهای امنیتی، تغییر در الگوی حکمرانی و افزایش چالش‌های داخلی، تصویری از یک ساختار در حال دگرگونی ارائه می‌دهد. با این حال، تداوم این روند در شرایطی که فشارهای اجتماعی و اقتصادی افزایش یافته، می‌تواند به تشدید ناپایداری‌ها منجر شود؛ وضعیتی که آینده حکومت ایران را با ابهام‌های جدی مواجه کرده است بخصوص که هماوردی قدرتمند مانند شورای ملی مقاومت رهبری مبارزات مردم ایران را برعهده دارد و هر روز در جامعه ایران گسترش بیشتری پیدا می‌کند.
