بازنشستگان در صدر اعتراضات و گسترش نارضایتی به بخش‌های مختلف جامعه
«انجمن ایران آزادی» مفتخر است که راستای ارائه تحلیل درست از فضای اجتماعی ایران نخستین جمع‌بندی خود از اعتراضات اجتماعی مردم ایران در ماه اکتبر را به خوانندگان عزیز ایران آزادی ارائه کند. مانیتور تمامی اعتراضات و تجمعات اعتراضی در ایران البته امکان‌پذیر نبود اما ما تلاش کردیم گسترده‌ترین پوشش را به همه خبرهای اعتراضی یک ماه گذشته بدهیم. ما همانند وضعیت نقض حقوق بشر سعی خواهیم کرد در شروع هر ماه یک جمع‌بندی از مجموعه اعتراضات یک ماه گذشته میلادی ارائه نماییم:
آمار کلی اعتراضات اجتماعی در ماه اکتبر
در اکتبر ۲۰۲۶، دست‌کم ۴۸ حرکت اعتراضی در میان اقشار مختلف جامعه ایران ثبت شده است. بررسی این اعتراضات نشان می‌دهد که بحران معیشت، پرداخت‌نشدن حقوق و مطالبات، مشکلات درمانی، بی‌ثباتی شغلی، محرومیت از خدمات عمومی و نارضایتی از تصمیمات اقتصادی و اداری، همچنان مهم‌ترین محرک‌های اعتراضات اجتماعی بوده‌اند.
ترکیب اعتراضات این ماه بیانگر آن است که نارضایتی محدود به یک گروه یا بخش اقتصادی خاص نیست و از بازنشستگان و کارگران تا دانشجویان، بازاریان، کشاورزان، رانندگان و شهروندان درگیر مشکلات اقتصادی و اجتماعی را دربر گرفته است.
۱. آمار و ترکیب اعتراضات
بر اساس آمار ثبت‌شده، بازنشستگان با ۳۰ حرکت اعتراضی، بیشترین سهم را در اعتراضات اکتبر داشته‌اند. پس از آن‌ها کارگران با ۳ مورد، دانشجویان و بازاریان هرکدام با ۲ مورد و کشاورزان با یک مورد قرار دارند.
آمار اعتراضات در اکتبر ۲۰۲۶
بازنشستگان ۳۰ مورد
کارگران ۲ مورد
دانشجویان ۲ مورد
بازاریان ۲ مورد
کشاورزان ۱ مورد
سایر اقشار ۱۰ مورد
جمع کل ۴۸ اعتراض
بازنشستگان به‌تنهایی حدود ۶۲.۵ درصد کل اعتراضات ثبت‌شده را تشکیل داده‌اند. این سهم بالا نشان‌دهنده عمق بحران معیشتی و انباشت مطالبات حل‌نشده در میان این گروه است.
۲. بازنشستگان؛ کانون اصلی اعتراضات
بازنشستگان تأمین اجتماعی، مخابرات و فولاد در طول ماه اکتبر بار دیگر با برگزاری تجمع‌ها و راهپیمایی‌های اعتراضی، خواستار رسیدگی به مطالبات خود شدند.
بلاتکلیفی مطالبات معیشتی، مشکلات درمانی و پرداخت‌نشدن حقوق و مزایای قانونی از مهم‌ترین محورهای اعتراضات آنان بود.
تکرار اعتراضات بازنشستگان نشان می‌دهد که مشکلات این قشر به مطالبات مقطعی محدود نیست، بلکه با مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری در نظام بازنشستگی، تأمین اجتماعی و خدمات درمانی ارتباط دارد.
۳. کارگران؛ اعتراض به حقوق و امنیت شغلی
کارگران در سه حرکت اعتراضی، نسبت به اجرایی‌نشدن پرداخت مستقیم حقوق، ثبت‌نشدن اسامی مطابق بخشنامه سازمان اداری و استخدامی کشور و پرداخت‌نشدن دستمزدهای خود اعتراض کردند.
این مطالبات نشان می‌دهد که علاوه بر سطح پایین دستمزدها، حتی سازوکارهای قانونی پرداخت حقوق نیز برای بخشی از نیروی کار با مشکل مواجه است.
۴. دانشجویان و بازاریان؛ اعتراض به محرومیت و محدودیت‌های اقتصادی
دانشجویان دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در اعتراض به محرومیت دانشجویان از تحصیل و همچنین کیفیت نامطلوب و حجم کم غذا دست به تجمع زدند.
بیشتر بخوانید
در بخش بازار نیز کسبه بازارچه جنت تهران و مغازه‌داران محدوده بازار مرکزی خاش در اعتراض به انتقال‌نیافتن کسبه به محل جدید و مسدودشدن خیابان بازار، تجمع و اعتصاب کردند.
۵. سایر اقشار؛ گسترش دامنه نارضایتی
در میان سایر گروه‌های معترض، مطالبات متنوعی به چشم می‌خورد:
• گلخانه‌داران میرجاوه، خاش و سراوان در اعتراض به تخصیص‌نیافتن سهمیه سوخت و مشکلات دریافت آن تجمع کردند.
• عشایر ایذه نسبت به حذف سهمیه آرد اعتراض کردند.
• مربیان کانون پرورش فکری ایلام خواستار رسیدگی به مطالبات خود شدند.
• رانندگان خط میناب ـ بندرعباس در اعتراض به نبود بنزین آزاد و کمبود سوخت تجمع کردند.
• رانندگان اتوبوس و مینی‌بوس در یزد به افزایش قیمت روغن و لاستیک اعتراض کرده و دست به اعتصاب زدند.
• شماری از شهروندان در تهران در اعتراض به اصلاح‌نشدن قانون مهریه تجمع کردند.
همچنین اعتراضات مرتبط با حواله‌ها، مسکن و خودرو نیز گزارش شده است. از جمله کاربران او‌ام‌پی فینکس در تهران، حواله‌داران و اعضای تعاونی مسکن کارکنان شهرداری منطقه یک اسلامشهر، حواله‌داران فرداموتورز و حواله‌داران خودرو شاهین در زمره گروه‌هایی بودند که مطالبات خود را پیگیری کردند.
ارزیابی نهایی اعتراضات اکتبر
مجموع اعتراضات ثبت‌شده در اکتبر ۲۰۲۶ تصویری از گستردگی نارضایتی اجتماعی و اقتصادی در ایران ارائه می‌کند. بررسی این اعتراضات سه ویژگی در این مجموعه برجسته است:
نخست، بحران معیشت و ناکارآمدی در رسیدگی به مطالبات اجتماعی همچنان از مهم‌ترین عوامل نارضاتی عمومی است.
دوم، پراکندگی جغرافیایی و صنفی اعتراضات نشان می‌دهد که دامنه نارضایتی به مناطق و گروه‌های مختلف گسترش یافته است.
سوم، اعتراضات به یک بخش خاص محدود نمانده و گروه‌های متعددی از جامعه، از بازنشستگان و کارگران تا دانشجویان، بازاریان و سایر اقشار را دربر گرفته است.
