روز چهارشنبه، ۹ مهر ۱۴۰۴ (اول اکتبر) با فرمان رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، دارایی‌های چندین نهاد و شرکت مرتبط با برنامه هسته‌ای رژیم ایران را مسدود کرد. این تصمیم شامل سازمان انرژی اتمی ایران، بانک سپه، مراکز تحقیقاتی هسته‌ای اصفهان و کرج، شرکت کشتیرانی ایران–هند و چندین شرکت دیگر است.
این اقدام تنها چند روز پس از فعال شدن «مکانیسم ماشه» توسط سه کشور اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان) صورت گرفت؛ سازوکاری که تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را دوباره برقرار ساخت. به این ترتیب، ممنوعیت فروش سلاح به ایران، محدودیت‌های مالی و انسداد دارایی‌های مرتبط با فعالیت‌های هسته‌ای بار دیگر به اجرا درآمد.
چرا ترکیه وارد عمل شد؟
اگرچه ترکیه نقشی مستقیم در فعال‌سازی مکانیزم ماشه نداشت، اما مسدود کردن دارایی‌های نهادهای ایرانی نشان‌دهنده همسویی آشکار این کشور با اروپا و آمریکا است. به گفته احمد علوی، اقتصاددان و مدرس دانشگاه، ترکیه به‌عنوان عضو سازمان ملل ناگزیر از رعایت تحریم‌های بازگردانده‌شده است و در عین حال تلاش می‌کند روابط خود با غرب را بهبود بخشد.
وی معتقد است آنکارا به‌ویژه در حوزه اقتصادی و نظامی به همکاری با اروپا و آمریکا نیاز دارد؛ از جمله برای دسترسی به وام‌های بین‌المللی و فناوری‌های نظامی مانند جنگنده‌های اف–۳۵. از سوی دیگر، این تصمیم می‌تواند سیگنالی برای کاهش تنش با غرب باشد و ترکیه را از خطر «تحریم‌های ثانویه» دور نگه دارد.
با وجود این تصمیم، ترکیه قصد ندارد روابط اقتصادی خود با ایران را به‌طور کامل قطع کند. حجم تجارت دوجانبه همچنان قابل توجه است و آنکارا تلاش می‌کند میان حفظ منافع اقتصادی و همسویی با غرب تعادل ایجاد کند. با این حال، محدودیت‌های جدید فشار بیشتری بر بخش‌های انرژی، حمل‌ونقل و تحقیقات هسته‌ای جمهوری اسلامی وارد می‌کند.
در همین زمینه
رئیس اتاق بازرگانی؛ تجارت ترجیحی با ترکیه همتراز عهدنامه ترکمانچای است
واکنش احتمالی رژیم ایران
تا روز ۲ اکتبر هیچ واکنش رسمی جدی از سوی مقامات ایرانی اعلام نشد. اما تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند واکنش‌هایی همچون احضار سفیر ترکیه، صدور بیانیه‌های محکوم‌کننده یا تلاش برای گسترش تجارت با روسیه و چین در دستور کار قرار گیرد. این اقدامات می‌تواند شامل افزایش استفاده از سیستم‌های بانکی غیردلاری و تقویت صادرات غیرنفتی به شرق باشد.
جایگاه ایران میان همسایگان
ترکیه با این تصمیم عملاً نشان داد که در بزنگاه‌های حساس حاضر است به صف غرب بپیوندد. در مقابل، رژیم ایران همچنان به شرکای شرقی خود مانند روسیه و چین تکیه دارد؛ کشورهایی که مکانیسم ماشه را نامشروع دانسته و به تجارت با تهران ادامه می‌دهند. چین همچنان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران باقی مانده و روسیه نیز همکاری‌های نظامی و اقتصادی قابل‌توجهی را دنبال می‌کند.
با این حال، اقدام اخیر ترکیه پیامی روشن به تهران فرستاد: حتی همسایگانی که روابط دیرینه اقتصادی و سیاسی با ایران دارند، در شرایط فشارهای بین‌المللی، منافع خود را در همسویی با غرب جست‌وجو می‌کنند.
