نقاشی دوران کودکی من!
این روزها تصاویری آشنا را می‌بینم. کودکانی که هر پنجشنبه بر سر مزار عزیزشان در قیام (پدر، مادر، خواهر یا برادر) می‌روند و آنها را گلباران می‌کنند. با وجودی کوچکی سن‌شان اما حرف‌های بزرگی می‌زنند. زیرا دل‌شان دیگر بزرگ شده است.
من می‌دانم آنها در این سن با خود چه فکر می‌کنند و با دل‌شان چه حرف‌ها می‌گویند. می‌دانم وقتی که معلم از آنها می‌پرسد بهترین جایی را که دوست دارید، انشا بنویسید یا نقاشی کنید، آنها چه خواهند نوشت یا چه خواهند گفت. البته شاید حقیقت را از بقیه پنهان کنند، اما من می توانم آن را ببینم.
شش ساله بودم که روزی معلم گفت: بهترین جایی که دوست دارید کجاست؟ این سوال عنوان امتحان نقاشی ما در کلاس اول دبستان بود. معلم مقواهای رنگی و مداد‌های رنگ و وارنگ را روی میز گذاشت و گفت:
- بچه‌ها امروز امتحان نقاشی دارین. هر کسی هر رنگی رو که دوست داره برداره و بهترین جایی که دوست دارین برین رو نقاشی کنین. این موضوع امتحان تون هم هست.
جلوی میز معلم خیلی از بچه‌ها دقایقی می‌ایستادند و بر سر رنگ صورتی و زرد و قرمز دعوا می‌کردند. من به میز معلم نزدیک شدم. مقوایی زرد برداشتم و مداد رنگی سیاه و سبز را انتخاب کردم و به سمت نیمکت کلاس برگشتم.
در ذهن کوچک من فقط یک جا وجود داشت که دوست داشتم همیشه در آن جا باشم. روی مقوای زرد چند مستطیل سیاه به ردیف و منظم در کنار هم کشیدم و لابه‌لای آن را با کمی سبزه پر کردم. به چهرة دیگر همکلاسی‌هایم که در میان گل‌ها و باغ‌ها و آبشارها گم شده بودند، نگاه کردم.
من نقاشی‌ام تمام شده بود. زنگ به صدا در آمد و هر کس با عجله برگه‌اش را به معلم می‌دادم. معلم دست به سرش می‌کشید و از زیبایی منظره یا نقاشی‌اش تعریف می‌کرد. نوبت من که رسید با تعجب به مقوای زرد و مستطیل‌های سیاهی که در میان سبزه‌ها احاطه شده بودند نگاه کرد و پرسید:
در همین زمینه
حماسه بزرگ از نگاه کوچک من!
- این چیه کشیدی؟ اینجا کجاست؟
صاف به چشمهایش نگاه کردم. توضیح آنچه دلم می‌خواست زودتر به آن جا برگردم در قالب کلماتی که بتواند احساسم را بیان کند پیدا نکردم. پس دوباره با چشم‌هایم تلاش کردم حرف ناگفته را بگویم. اما معلم ما زبان چشم‌ها را نمی‌دانست. تهدیدم کرد:
- نمره نمی‌گیری ها
شانه را بالا انداختم و از او جدا شدم. در مسیر برگشت به خانه در ذهنم با معلم در کلنجار بودم:
- چرا بهم نمره نمی‌دی من که بهترین جا رو نقاشی کردم؟
- خب مگه بقیه چی از من بهتر کشیدن؟
- خب اگه نمی‌فهمی اونجا کجاست بیا دستت رو بگیرم و ببرم ببینی من چقدر قشنگ عین خود واقعیت کشیدم.
سر سفره شام خانواده ما جایی بود که همه ما باید از آنچه در روز کرده بودیم بگوییم. خواهر بزرگترم حکم مادر ما را داشت و او همه کارهای‌مان را می‌کرد. حین شام در بین خواهرانم با نگاهش به دنبال من گشت و پرسید:
- خانم معلم‌تون زنگ زده بود. می‌گفت امروز امتحان نقاشی داشتین تو فقط یه مشت مستطیل سیاه کشیدی؟ این چی بوده تو کشیدی؟
پیش از پاسخ به خواهرم باز در ذهنم به سراغ معلم رفتم:
- چرا زنگ زده خونه مون؟ خب اگه سوال داشتی دوباره می‌پرسیدی؟ من که با چشم‌هام بهت جواب دادم. اگه متوجه نمی‌شدی از خودم می‌پرسیدی؟ مگه همه مادرها می‌فهمن که بچه‌هاشون چی کشیدن که مال من رو باید بفهمن؟
همان‌طور که شام می‌خوردم با کلافگی گفتم:
- خب معلم گفت بهترین جایی که میرین رو بکشین منهم همون رو کشیدم. بهترین جایی که ما می‌ریم مگه بهشت زهرا نیست؟
صدای تصادم قاشق با بشقاب‌ها و همهمه اتاق خاموش شد. سکوتی سنگین سفره ما را در بر گرفت. چند نگاه بین بقیه رد و بدل شد. کسی باید جرات می‌داشت و این سکوت را می‌شکست. خواهرم با بغضی در گلو گفت:
- می‌فهمم چی می‌گی!
- آخیش بالاخره یکی پیدا شد من رو بفهمه.
و بعد خوشحال و با خیال راحت به خوردن شامم ادامه دادم. غافل از اینکه پاسخ من باعث گیر کردن لقمه در گلوی دیگران شده بود.
نقاشی و درد مشترک!
فردای آن روز وقتی زنگ تفریح خورد معلم ته کلاس نشسته بود و گفت: لیلا! بیا. کارت دارم!
چشم‌های خانم معلم دیگر چشم سرد و بی تفاوت دیروز نبود. پیش رفتم.
گفت: نقاشی‌ات را آوردم تا ازت معذرت بخوام.
هیچ وقت خانم معلمم را در چنین موقعیتی ندیده بودم.
گفت: می تونی داستان اون مستطیل‌های تیره رنگ را برام بگی؟
گفتم: آخه…
گفت اشکال نداره بگو. من هم می فهمم!
گفتم: هر پنجشنبه هنوز از مدرسه نرسیده، ماشین پدرم جلوی در خانه بود. نه یکی، نه دو تا، شش تا بچه بودیم که روی هم زور چپون سوار می‌شدیم و می‌رفتیم بهشت‌زهرا پیش بقیه بچه‌ها.
اگر همه پنج‌شنبه‌ها خانوادگی دور هم جمع می‌شدند، ما جمع‌مان آنجا جمع بود. در ورودی بهشت زهرا توقف می‌کردیم و سر خاک اولین برادرم می‌رفتیم. فاتحه می‌خواندیم. برایش ناراحت بودم و همیشه می‌گفتم اینجا خیلی تنهاست کاش پیش بقیه بود. بابا برای دلداری من می‌گفت که وحید تنهایی را دوست داره. مگر آخرین ملاقات اوین یادت نیست که چی گفت؟ می‌گفت؛ دو ساله که در انفرادی‌ام… حالا دیگر عادت کردم! بابا این را می گفت و رو از من بر می گرداند. می‌دانستم که داره تلاش می کنه بغضش را فرو بخوره.
فرصت ماندن کنار وحید همیشه کوتاه بود و در دلم می‌ماند که کاش فرصت بود بیشتر پیش او بمانم.
اما باید می‌رفتیم قطعه۳۳. آنجا دیگر خانه ما بود. همه آنجا بودند. مادر، دایی، عمو داود و داداش کاظم و… ای خدا من چقدر بزرگم که همه اینها را می شناسم! همه سنگ‌ها را می‌شناختم. منهم مثل بزرگ‌ترها سنگ‌ها را می‌شستم و دست روی قبر می‌گذاشتم. آنها فاتحه می‌خواندند. اما من که اصلا نمی‌فهمیدم. فاتحه چیست. وقتی دست روی سنگ‌شان می‌گذاشتم آرزوهایم و حرف‌هایم و درد و دل‌هایم و سوال‌هایم را با آنها می‌گفتم:
- کاش مونده بودین
- کاش اصلا نمی‌رفتین
- نمی‌شد یکم بیشتر پیشم بودین؟ چرا اینقدر همه‌تون با هم رفتین؟ مامان!تو که می‌گفتی هیچ وقت تنهامون نمی ذاری؟ دایی قاسم!چرا گذاشتی اونروز مامان همراه تو به تظاهرات بیاد؟ و…
توی همین حال و هوا بودم که یک دفعه صدای بابا بلند می‌شد که:
- یالا همه زود سوار شین هوا داره تاریک میشه!
و باید بر می‌گشتیم. برای همین تو نقاشی‌ام گفتم که اینجا جایی هست که دوست دارم برم. آخه هیچ‌وقت نمی‌شد یه دل سیر آنجا باشم و با آنها صحبت کنم و آنها هم فرصت داشته باشند که پاسخ سوال من را بدهند. برای من آنجا زیباترین محل بود. جایی که می‌دانستم بهترین‌های زندگی‌ام آنجا خوابیدند.
من که داستانم را می گفتم خانم معلم دستان‌شو جلوی صورت گرفته بود. دیگر نمی‌توانستم چشمهایش را ببینم.
گفتم: ببخشید خانم که نقاشی‌ام این قدر ناخوشاینده!
معلم به آرامی دست از جلوی صورتش برداشت. چشمهایش قرمز قرمز شده بود.
سرم را بوسید و دستم را به دست گرفت و گفت: دخترم! من هم هر پنجشنبه اونجام. توی قطعه ۸۵.
زنگ تفریح تمام شده بود و بچه‌ها برگشته بودند به کلاس و داشتند به من و خانم معلم هاج و واج نگاه می‌کردند…
