آیا روسیه به حکومت ایران به عنوان یک متحد استراتژیک نگاه میکند؟
۴. باج خواهی در خصوص رژیم حقوقی دریای خزر نیز در نوع خود جالب توجه است. در پی تجزیه اتحاد جماهیرشوروی، شمار همسایگان ایران در دریای خزر به چهار کشور افزایش یافت که در مورد چگونگی تقسیم دریای خزر و بهره برداری از ذخایر نفتی آن با یکدیگر اختلاف داشتند. هر چند ایران و مسکو در نخستین سال‌های پس از فروپاشی بر اعتبار قراردادهای ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ ﺗﺄکید داشتند، اما به زودی ﻣﺴﺄله رژیم حقوقی دریای خزر و بهره‌گیری از منابع گوناگون این دریاچه، به یکی از جدی‌ترین اختلاف‌های مسکو و ایران تبدیل شد. روسیه از سال ۱۹۹۸ به تقسیم دریای خزر و بستن قرارداد دوجانبه ابتدا با قزاقستان و سپس در سال ۲۰۰۰ با جمهوری آذربایجان روی آورد . هم اکنون قرارداد رژیم حقوقی دریای خزر تقسیم ان به بین کشورهای حاشیه دریای خزر از نظر مسکو امری بدیهی است و سهم ایران از ۵۰درصد به ۱۱ درصد تقلیل یافته و حکومت ایران برای از دست ندادن حمایت تحقیر‌آمیز مسکو تن به هر توافق ذلت باری می دهد.
۵. قراردادهای ۲۵ ساله تهران و مسکو موضوع جدیدی نیست و برروی کاغذ از زمان ریاست هاشمی رفسنجانی در مجلس بعد از مرگ خمینی آغاز گردید و در آن قراردادهای بازرگانی و صنعتی به ارزش ۲۵ میلیارد دلار امضا شد. قول‌هایی که روسیه در توافقنامه های کتبی و شفاهی بسته بیشمار است و تقریبا بسیاری از آنان از طرف مسکو شکسته شد . تصرف سرزمین ایران توسط امپراتوری روسیه در سال‌های ۱۸۱۳ و ۱۸۲۸ با قراردادهای گلستان و ترکمنچای، مداخله ویرانگر روسیه تزاری در انقلاب مشروطه ایران در حمایت از استبدادگران حاکم در اوایل قرن ۲۰، نقض قرارداد مودت فوریه ۱۹۲۱ با دخالت مستقیم در جریان خودمختاری آذربایجان و کردستان فروش زیر دریایی های بنجل از رده خارج ، فروش سامانه های ضد هوایی اس۳۰۰ با دو برابر قیمت، عدم فروش هواپیماهای سوخو و… گوشه ای از این اقدامات است که حکومت ولایت فقیه در مقابل همه آنها با خفت تن داده و به انتظار حمایت مسکو در برجام نشسته است.
در همین رابطه؛
نگاه به شرق به نفع کیست؟
۶. حجم بازرگانی اتحاد شوروی و ایران در زمان شاه نزدیک به ۲ میلیارد دلار در سال بود. سال گذشته، حجم بازرگانی ایران و فدراسیون روسیه ۱.۸ میلیارد دلار رسید. در حالی که همین رقم برای تجارت مسکو و ترکیه بالاتر از ۴۰ میلیارد دلار بود. آمارهای گمرکی روسیه نشان میدهد کل صادرات کشور طی ۱۰ ماه ابتدایی امسال حدود ۳۸۷ میلیارد دلار و وارداتش ۲۳۷ میلیارد دلار بوده است. از این رو سهم ایران در تجارت خارجی روسیه حدود نیم درصد بوده است. که عملا ایران از نظر اقتصادی در بین ۵۰کشور در مبادلات اقتصادی با روسیه هم نیست. این بدان معناست که اساسا روسیه به ایران در مبادلات اقتصادی جایگاهی قایل نیست .
۷. در این بین سردمداران حکومت از تریبون های مختلف با عنوان این مطلب که روسیه کنونی دیگر دولت تزار نیست،در صدد سفید نمایی هستند تا بدین وسیله بهره برداری حداکثری روسیه از کارت ایران را به اسم توسعه تعاملات بین المللی و مقابله با تسلط غرب بالاخص آمریکا جلوه دهند.روشن است که تفاوتی نمی‌کند چه کسی در روسیه حاکم باشد، چراکه روسیه منافع ملی دارد که هر کسی در روسیه حاکم باشد خودش را موظف می‌داند این منافع را دنبال کند. در زمان تزار با تحمیل قراردادهای گلستان و ترکمنچای به ایران منافع ملی روسها در اولویت بود. در دوران کنونی نیز در مساله خزر یا اجرای پروژه‌هایی نظیر نیروگاه بوشهر و یا تضاد منافع با کشورهای مختلف از جمله اعراب و اسراییل باز هم عامل آن همان منافع ملی است که دولت روسیه ذره ای از آن کوتاه نمی آید. منافع ایران برای ایجاد مسیر جایگزین برای صدور گاز و نفت آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی در تعارض با منافع مسکو برای کنترل صادرات منابع انرژی این کشورها است . کنترل مسیرهای انتقال انرژی از شرق و غرب دریای خزر، برای روسیه نه تنها مزایای اقتصادی، بلکه امتیازهای گوناگون سیاسی نیز در بر دارد، موضوعی که هم اکنون نیز کاملا مصداق دارد و روسیه ذره ای از آن کوتاه نمی آید.
۸. شاه می کوشید با بهره برداری از تضادهای ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی، از نزدیک شدن به اتحاد شوروی به عنوان اهرمی براي تحمیل دیدگاههای خود بهره گیرد، اما وابستگی اقتصادی سیاسی دولت ایران به آمریکا آنچنان گسترده بود که این گونه اقدامات نمی توانست منشأ تأثیرات جدی باشد. این رویکر د با یک تفاوت جدی در شرایط کنونی نیز وجود دارد که روابط غرب با حکومت ایران بشدت تیره و تار است. روسیه با حکومتی بسیار ضعیف و نیازمند کمک و رو به سقوط مواجه است. در عین حال به نظر میرسد حکومت با نزدیک شدن به روسیه هنوز همان سیاست فشار به غرب را دنبال میکند. ولی واضح و مبرهن است که نه روسیه از قدرت قدیم و نه حکومت آخوندی از جایگاه جهانی حکومت شاه در دهه چهل برخوردار است و این یک بازی باخت باخت است.
چشم انداز برای خامنه ای و حکومت
۹. مناسبات تهران- مسکو در چندضلعی روسیه- آمریکا- اسرائیل- عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی قرار می‌گیرد. بر این اساس پس از شرایطی که بحران سوریه به‌وجود آورد و ایران و روسیه را در کنار دمشق قرار داد، و همچنین رسیدن ایران و گروه ۱+۵ به توافق جامع هسته‌ای قرار بود چشم‌انداز بهبود روابط ایران با غرب تغییر کند، تحولی که برای رهبران کرملین نمی‌توانست چندان خوشایند باشد. ازطرف دیگر آمریکا نیز از روسیه انتظار دارد تا بر ایران تاثیر بگذارد. این فرصت طلایی برای روسیه قطعا موقعیتی است که به او این امکان را میدهد حداکثر بهره برداری اقتصادی و سیاسی را از برگ ایران در تاراج سرمایه های ملت ایران در رقابت با جمهوری خلق چین داشته باشد. روشن است که در شرایط پر تحول کنونی، ایران به عنوان ابزاری برای سیاست روسیه در برابر آمریکا برای گرفتن امتیازات بیشتر در همه مناسبات فی مابین به کار گرفته شده است. موضوع جایگزینی پولهای ملی در مبادلات بین المللی به جای دلار و یا یورو نیز تقریبا شبیه یک شوخی است که مدتهاست توسط سردمداران نظام به زبان میآید ولی عملا خریداری ندارد.
ملت ایران به خوبی آگاه است که تنها راه حفظ منافع ملی در مقابل قدرتهای بزرگ استعماری ، عبور ازاستبداد دینی ولایت فقیه و زدن مهر باطل بر همه معاملات ظالمانه این حکومت چپاولگر است. حکومتی که همه سرمایه اجتماعی خود را ازدست داده و با ملتی روبروست که با تمام وجود حاضر به مقاومت و فدکاری در مقابل ظالمان ضد بشر است. آزادی ایران از دست وطن فروشان مستبد محتوم و دست یافتنی است.
ر. ح. فروغ
