زمان پایان دادن به ۴۷سال استبداد فرا رسیده است
سایت اسکاتسمن انگلستان در تاریخ ۱۲اسفندماه ۱۴۰۴مقاله‌ای تحت عنوان یک دولت انتقالی دموکراتیک برای ایران از قبل وجود دارد به قلم نماینده سابق پارلمان اروپا آقای استرون استیونسون را منتشر کرده است.
استرون استیونسون در این مقاله تاکید دارد: وجود یک رهبری موقت متعهد به اصول دموکراتیک، این امید را ایجاد می‌کند که آینده ایران نیازی به نوشتن با خون نداشته باشد. کشته شدن خامنه ای و چهره‌های کلیدی حکومت ایران، سیستمی را که بیش از چهار دهه غیرقابل تغییر به نظر می‌رسید، تکان داده است. مرگ فرماندهان ارشد سپاه پاسداران و مقامات عالی رتبه نزدیک به رهبر، شکاف قابل توجهی در رأس قدرت ایجاد کرده است. جهان اکنون می‌پرسد که آیا حکومت ایران می‌تواند از چنین حمله مرگباری جان سالم به در ببرد؟
برای پاسخ به این سوال، ابتدا باید حکومت را درک کنیم. از سال ۱۹۷۹، قدرت بر سه ستون استوار بوده است: رهبر، سپاه و شبکه‌ای پیچیده از سرویس‌های اطلاعاتی و شبه‌نظامیان نیابتی. معماری تئوکراتیک عمداً برای جلوگیری از فروپاشی داخلی طراحی شده است. اقتدار از رهبر به پایین جریان می‌یابد، در حالی که سپاه پاسداران اقتصاد را کنترل می‌کند، مخالفان را سرکوب می‌کند و انقلاب را به خارج از کشور صادر می‌کند. اگر یک ستون را بردارید، بقیه قرار است آن را جبران کنند.
اما چه اتفاقی می‌افتد وقتی چندین ستون به طور همزمان ترک می‌خورند؟ کشتن فرماندهان ارشد سپاه و مشاوران استراتژیک نه تنها رژیم را از پرسنل محروم کرده است، بلکه هاله‌ی شکست‌ناپذیری که آن را حفظ کرده بود را نیز در هم شکسته است.
در این زمینه
ترس از تغییر جبهه؟
سال‌ها است که نهاد روحانیت قدرت خود را نشان داده و بی‌رحمانه قیام‌ها را در داخل سرکوب کرده و در عین حال شبه‌نظامیان را از لبنان تا یمن مسلح کرده است. اکنون حکومت ایران به اندازه‌ی یک گسست روانی آسیب‌پذیر شده است که به اندازه‌ی گسست نظامی اهمیت دارد.
با این حال، تاریخ به ما می‌آموزد که رژیم‌های اقتدارگرا به ندرت صرفاً به دلیل کشته شدن رهبرانشان سقوط می‌کنند. آنها زمانی سقوط می‌کنند که دستگاه قهریه متلاشی شود و مردم احساس کنند که ترس جبهه عوض کرده است. حکومت ایران پیش از این نیز بحران‌هایی را پشت سر گذاشته است، از جنگ ایران و عراق گرفته تا اعتراضات گسترده پس از انتخابات تقلبی و سرکوب وحشیانه‌ی جنبش ۱۴۰۱، هر بار، با توسل به خونریزی جان سالم به در برده است.
تفاوت اکنون این است که ساختار فرماندهی رژیم به وضوح مختل شده است. تصمیم‌گیری با مشکل مواجه شده است. جناح‌های رقیب در حال مانور هستند. فروپاشی اقتصادی هر هفته عمیق‌تر می‌شود. تورم، بیکاری و فساد اعتماد عمومی را از بین برده است.
اگر لحظه‌ای وجود داشته باشد که نیروهای گریز از مرکز بتوانند بر مرکز غلبه کنند، همین لحظه است. اما انقلاب‌ها تنها با هرج و مرج پایدار نمی‌مانند. آنها به سازماندهی، رهبری و یک جایگزین معتبر نیاز دارند.
طرحی برای گذار دموکراتیک
به همین دلیل است که وجود یک دولت موقت ساختارمند اهمیت دارد. تحت رهبری مریم رجوی، مقاومت ایران مدت‌ها است استدلال می‌کند که مخالفت با ملاها کافی نیست، باید برای جایگزینی آنها آماده بود. طرح ده ماده‌ای خانم رجوی، که خواستار حق رأی عمومی، برابری جنسیتی، جدایی دین از دولت، لغو مجازات اعدام و یک ایران غیراتمی است، طرحی برای گذار دموکراتیک ارائه می‌دهد.
منتقدان مسخره خواهند کرد. آنها ادعا خواهند کرد که هیچ گونه جنبش مخالفی نمی‌تواند خلأ ناشی از حکومتی با این ریشه‌های عمیق را پر کند. آنها نسبت به تجزیه، جنگ داخلی و سقوط یک کشور دیگر در خاورمیانه به هرج و مرج هشدار خواهند داد.
این نگرانی‌ها را نمی‌توان به راحتی نادیده گرفت. این منطقه زخم‌های گذارهای شکست‌خورده را به دوش می‌کشد. اما تمایزات مهمی وجود دارد. ایران دارای جمعیتی با تحصیلات عالی، حس قوی هویت ملی و سابقه طولانی مبارزه برای قانون اساسی است که به سال ۱۹۰۶برمی‌گردد.
اشتیاق به حکومت دموکراتیک یک آرمان وارداتی نیست، بلکه ریشه عمیقی در فرهنگ سیاسی ایران دارد. علاوه بر این، ساختارهای موقتی که توسط خانم رجوی بیان شده، بداهه نیستند. آنها طی دهه‌ها در تبعید توسعه یافته، مورد بحث قرار گرفته، اصلاح شده و بارها به مخاطبان بین‌المللی ارائه شده‌اند.
استیونسون: ایران آزاد باید متعلق به همه باشد
سوال اصلی مشروعیت است. آیا یک دولت موقت می‌تواند ادعای نمایندگی مردم ایران را داشته باشد؟ این امر تنها از طریق انتخابات آزاد و عادلانه قابل تحقق است. خانم رجوی بارها متعهد شده است که دولت انتقالی موقت خواهد بود و وظیفه آن تنها برچیدن دستگاه سرکوب، آزادی زندانیان سیاسی، تضمین آزادی تجمع و آماده‌سازی زمینه برای انتخابات ملی در یک بازه زمانی مشخص است.
این تعهد به کثرت‌گرایی ضروری است. دولت پسا آخوند باید متعلق به همه ایرانیان، سکولار و مذهبی، فارس و اقلیت‌های قومیت و همچنین برابری زن و مرد باشد. باید دستگاه سرکوب را بدون انتقام‌جویی برچیند. عدالت انتقالی باید جایگزین دادگاه‌های انقلابی شود. پاسخگویی قانونی، نه انتقام اوباش.
برای جامعه بین‌المللی، محاسبات بسیار دقیق است. برای مدت طولانی، دولت‌های غربی به دنبال تعامل و سازش بودند، به این امید که اعتدال از درون رژیم ظهور کند. آن سیاست مماشات شکست خورد.
سپاه پاسداران ردپای منطقه‌ای خود را گسترش داد، غنی‌سازی هسته‌ای را تسریع کرد و سرکوب داخلی را تشدید کرد. اکنون، در مواجهه با یک حکومت ضعیف و یک جایگزین دموکراتیک سازمان‌یافته، غرب باید انتخاب کند که آیا به وضع موجود در حال فروپاشی بچسبد یا از یک گذار مسالمت‌آمیز حمایت کند.
حمایت به معنای مداخله نظامی نیست. به معنای به رسمیت شناختن سیاسی، تعامل دیپلماتیک و نشان دادن واضح این است که یک ایران دموکراتیک دوباره به جامعه بین‌المللی پذیرفته خواهد شد. این حمایت به معنای ایستادن صریح در کنار مردم ایران، نه در کنار زندانبانان آنها.
فرصتی برای طلوعی جدید
آیا حکومت آخوندی زنده خواهد ماند؟ ممکن است تلاش کند. تندروها به دنبال تحکیم کنترل خواهند بود. احتمالاً احکام اضطراری و سرکوب‌های شدیدتر صادر می‌شود. غریزه رژیم همیشه سرکوب است. اما سیستمی که با ترس حکومت می‌کند، وقتی ترس از بین می‌رود، نمی‌تواند کار کند. هفته‌های آینده تعیین‌کننده خواهد بود. اگر نیروهای امنیتی دچار شکست شوند، اگر مقامات استانی از دستورات سرپیچی کنند، اگر کارگران، دانشجویان و زنان بار دیگر خیابان‌ها را به نشانه اعتراض پر کنند، ستون‌های باقی‌مانده حکومت ممکن است سریع‌تر از آنچه انتظار می‌رود فرو بریزند.
در آن لحظه، آمادگی یک دولت موقت می‌تواند تفاوت بین گذار منظم و یک خلاء خطرناک را رقم بزند. مردم ایران در طول ۴۷سال حکومت دینی، بهای غیرقابل محاسبه‌ای پرداخته‌اند. آنها نه تنها سزاوار پایان استبداد، بلکه سزاوار طلوع حکومتی پاسخگو هستند. وجود یک رهبری موقت متعهد به اصول دموکراتیک، این امید را ایجاد می‌کند که آینده ایران نیازی به نوشتن با خون نداشته باشد.
بقای ولایت فقیه دیگر تضمین شده نیست. با این حال، در بقای ملت ایران شکی نیست. سوال این است که آیا جهان فرصت پیش روی خود را تشخیص خواهد داد و آیا خود ایرانیان از آن استفاده خواهند کرد؟
