چرا دومین دارنده ذخایر گاز طبیعی جهان با بحران گاز مواجه است؟ این موضوع را رسانه حکومتی همدلی در تاریخ ۱۱آذرماه ۱۴۰۳مورد بررسی قرار داده است. این بررسی از چند منظر مورد بررسی قرارگرفته است یکی زیرساخت‌های فرسوده و مدیریت ناکارآمد که چالش‌های اصلی صنعت گازهستند و دیگری ابعاد اجتماعی و اقتصادی کمبود گاز در فصل سرما برای مردم ایران که نتایج بسیار منفی را در همه زمینه ها ایجاد کرده است.
ایران؛ کشور گاز طبیعی و بحران
ایران، دومین دارنده بزرگ ذخایر گاز طبیعی در جهان، سال‌هاست که با بحران‌های مکرر در تأمین گاز در فصول سرد سال روبرو است. شرکت ملی گاز ایران اخیراً بار دیگر «مردم را به صرفه‌جویی در مصرف گاز دعوت کرده است» اما چرا کشوری با چنین ذخایر عظیمی باید هر ساله با هشدارهای مصرف دست و پنجه نرم کند؟. پاسخ به این پرسش در ناکارآمدی مدیریتی، فساد ساختاری و فقدان برنامه‌ریزی بلندمدت نهفته است.
زیرساخت‌های فرسوده و مدیریت ناکارآمد
یکی از مشکلات اصلی در صنعت گاز طبیعی ایران، زیرساخت‌های قدیمی و ناکارآمد انتقال و توزیع است. هدررفت انرژی در شبکه‌های گاز ایران یکی از بالاترین نرخ‌ها در جهان را دارد. به‌رغم درآمدهای هنگفت حاصل از فروش گاز، سرمایه‌گذاری کافی برای توسعه میادین گازی، به‌روزرسانی تجهیزات و افزایش ظرفیت تولید صورت نگرفته است. همچنین تحریم‌ها و محدودیت‌های ناشی از سوءمدیریت در جذب سرمایه خارجی، شرایط را بحرانی‌تر کرده‌اند.
بخش بزرگی از گاز تولیدی کشور در مصارف خانگی مصرف می‌شود، در حالی که صنایع، نیروگاه‌ها و صادرات نیز به این منبع وابسته‌اند. این توزیع نامتوازن باعث کاهش ظرفیت تولید صنایع داخلی و از دست رفتن فرصت‌های صادراتی شده است.
ابعاد اجتماعی و اقتصادی بحران گاز
کمبود گاز طبیعی در زمستان، بیش از یک چالش فنی است؛ این بحران ابعاد اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای دارد. در مناطق سردسیر، مردم برای تأمین گرمایش مناسب به استفاده از وسایل جایگزین مانند بخاری‌های نفتی یا برقی روی می‌آورند که هزینه‌های بیشتری دارند و ایمنی کمتری ایجاد می‌کنند.
اختلال در تأمین گاز صنایع نیز پیامدهایی چون کاهش تولید و تعطیلی کارخانه‌ها را به‌دنبال دارد. این امر نه‌تنها تولید ناخالص داخلی را کاهش می‌دهد، بلکه نرخ بیکاری را نیز افزایش می‌دهد. صنایع پتروشیمی و نیروگاه‌ها، به‌عنوان مصرف‌کنندگان بزرگ گاز، از اصلی‌ترین قربانیان این بحران هستند.
فرصت‌های از دست‌رفته در بازار جهانی
ایران می‌توانست با صادرات گاز طبیعی به کشورهای همسایه و اروپا درآمدهای ارزی چشمگیری کسب کند. اما ضعف در تأمین نیاز داخلی، این فرصت‌ها را از بین برده و اقتصاد ملی را تضعیف کرده است.
استفاده از سوخت‌های آلاینده مانند مازوت به‌جای گاز در نیروگاه‌ها، نه‌تنها سلامت عمومی را تهدید می‌کند، بلکه آلودگی هوا را در شهرهای بزرگ به سطح خطرناک رسانده است.
درس‌هایی از تجربه جهانی
کشورهایی مانند نروژ و کانادا نشان داده‌اند که با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و بهره‌گیری از فناوری‌های مدرن می‌توان بحران‌های انرژی را مدیریت کرد. ژاپن با آموزش عمومی و استفاده از فناوری‌های پیشرفته، فرهنگ صرفه‌جویی را در جامعه نهادینه کرده است. روسیه نیز با ایجاد تعادل میان مصرف داخلی و صادرات، امنیت انرژی خود را تضمین کرده است.
در همین زمینه
بحران گاز چگونه به بحران سرنگونی می رسد؟
راهکارهای پیشنهادی برای ایران
برای عبور از بحران‌های فعلی، اقدامات فوری و میان‌مدت ضروری است. استفاده از فناوری‌های پیشرفته برای کاهش هدررفت انرژی در شبکه توزیع، توسعه مخازن ذخیره‌سازی استراتژیک گاز طبیعی و بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر، از جمله راه‌حل‌های ممکن است. همچنین شفافیت در ارائه اطلاعات درباره تولید و مصرف گاز می‌تواند اعتماد عمومی را تقویت کرده و مشارکت مردم در مدیریت بحران را افزایش دهد.
اما آنچه که فاجعه به نظر می‌رسد این است از حاکمیتی که برپایه فساد و دزدی بنا شده است انتظار داشت که پس از این بحران‌های اجتماعی و اقتصای عبور سالمی داشته باشد. تنها این راهکار‌ها در حکومتی مثمر ثمر خواهد بود و نتیجه تاثیرگذاری خواهد داشت که از ویژگی‌های یک حکومت دموکراتیک برخوردار باشد. توقع از حکومت خامنه‌ای برای حل این مشکلات پنبه جویدن بیشتر نیست.
فساد، ناکارآمدی مدیریتی و ضعف در برنامه‌ریزی
بحران گاز در ایران بیش از آن‌که به کمبود منابع مربوط باشد، نتیجه مستقیم فساد، ناکارآمدی مدیریتی و ضعف در برنامه‌ریزی است. در کشوری که ذخایر عظیم گاز طبیعی دارد، مواجهه مداوم با هشدارهای مصرف، نشان‌دهنده نیاز فوری به اصلاح ساختارهای مدیریتی و تغییر رویکردهای کلان است.
تنها با اجرای اصلاحات واقعی و سیاست‌گذاری‌های بلندمدت می‌توان آینده‌ای پایدارتر برای صنعت گاز و امنیت انرژی کشور رقم زد. این امر با سرنگونی حاکمیت ضد مردمی ولایت فقیه محقق خواهد شد.
