تصویری هولناک از وضعیت آموزش در ایران آمار توسط رسانه‌ی حکومتی، مشرق در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۴۰۳، منتشر شده است که نمی‌توان آن را صرفاً یک چالش گذرا دانست؛ بلکه این یک بحران عمیق و چندوجهی است که آینده نسل جوان کشور را تهدید می‌کند. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران در تابستان ۱۴۰۳، تعداد ۹۹۲,۳۲۱ دانش‌آموز به دلایل مختلف از تحصیل بازمانده‌اند. این رقم نه تنها نشان‌دهنده یک فاجعه آموزشی است، بلکه زنگ خطری برای آسیب‌های اجتماعی گسترده‌تر در آینده به شمار می‌رود.
ابعاد نگران‌کننده بحران آموزش
آمارها نشان می‌دهد که بیشترین بازماندگی از آموزش و تحصیل در دوره متوسطه اول (گروه سنی ۱۲ تا ۱۴ سال) با ۲۱۳,۷۲۲ نفر رخ داده است، در حالی که در دوره متوسطه دوم (۱۵ تا ۱۷ سال) این عدد به ۵۸۵,۶۰۷ نفر و در دوره ابتدایی (۶ تا ۱۱ سال) به ۱۹۲,۹۹۲ نفر می‌رسد. نرخ بازماندگی به ترتیب ۱.۴۵ درصد در ابتدایی، ۶.۴۱ درصد در متوسطه اول و ۲.۶۹ درصد در متوسطه دوم است. نکته قابل تأمل، افزایش تمایل پسران به ترک تحصیل در مقایسه با دختران است که می‌تواند نشان‌دهنده تغییرات فرهنگی یا فشارهای اقتصادی خاص بر این گروه باشد.
در همین زمینه
روند صعودی یک فاجعه
بررسی روند بازماندگی از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ نشان‌دهنده رشد نگران‌کننده این پدیده است. در سال تحصیلی ۱۳۹۴-۱۳۹۵ تعداد بازماندگان ۷۷۷,۸۶۲ نفر بود که در سال ۱۴۰۰-۱۴۰۱ با ۱۷ درصد افزایش به ۹۱۱,۲۷۲ نفر رسید و در سال گذشته باز هم صعودی شد. همه‌گیری کرونا در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ این روند را تشدید کرد، اما ادامه این وضعیت پس از فروکش کردن بحران بهداشتی، حاکی از ضعف ساختاری در نظام آموزشی است.
مناطق بحرانی و عوامل ریشه‌ای
استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی، تهران، خوزستان و آذربایجان غربی در صدر جدول بازماندگی قرار دارند. این مناطق با چالش‌هایی چون فقر گسترده، کمبود زیرساخت‌های آموزشی و مشکلات اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. خانواده‌های فقیر، بدون بیمه و ساکن در مناطق محروم، بیش از دیگران در معرض این بحران هستند. نرخ پایین جذب کودکان بازمانده از تحصیل و افزایش ترک تحصیل پس از ثبت‌نام، نشان‌دهنده ناکارآمدی سیاست‌های فعلی است.
تلاش‌های ناکافی و توجیه‌های غیرقابل قبول
سید مصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، مدعی است که پوشش تحصیلی در متوسطه دوم به ۹۰ درصد رسیده و بخشی از بازماندگی را طبیعی و مشابه سایر کشورها می‌داند. اما این توجیه در برابر آمار تکان‌دهنده و واقعیت‌های میدانی رنگ می‌بازد. نظام تحصیلی ایران فاقد زنجیره‌ای منسجم از هدایت و مشاوره تحصیلی است که بتواند دانش‌آموزان را از دلزدگی و خستگی نجات دهد. این ضعف ساختاری، همراه با فقدان برنامه‌های مؤثر برای بازگرداندن کودکان به چرخه تحصیل عملاً راه را برای افزایش بازماندگی هموار کرده است.
پیامدهای اجتماعی بحران آموزش، از کلاس تا زندان
غلامعلی افروز، روان‌شناس و استاد دانشگاه تهران، هشدار می‌دهد که ۳۰ درصد دانش‌آموزان کشور موفق به اخذ دیپلم نمی‌شوند و بسیاری از آنها وارد بازار کار غیررسمی شده یا در دام آسیب‌های اجتماعی گرفتار می‌شوند. ترک تحصیل نه تنها فرصت‌های شغلی و رشد فردی را از این افراد سلب می‌کند، بلکه آنها را در معرض خطراتی چون اعتیاد، بزهکاری و حتی زندان قرار می‌دهد. این چرخه معیوب، هزینه‌ای سنگین بر دوش جامعه تحمیل می‌کند.
این آمار نه تنها یک شکست سیاستی، بلکه نقض حق بنیادین کودکان به تحصیل است که در اسناد بین‌المللی و حتی قانون اساسی حکومت ایران تضمین شده است. برای مقابله با این فاجعه، نیاز به سرمایه‌گذاری جدی در زیرساخت‌های آموزشی، حمایت از خانواده‌های محروم، و ایجاد برنامه‌های مشاوره و جذب مجدد دانش‌آموزان است. درحاکمیت ولایت فقیه کشور ایران با نسلی روبه‌رو خواهد شد که از آموزش محروم مانده و در برابر آسیب‌های اجتماعی بی‌دفاع است.
بحران آموزش فراتر از یک چالش که آینده کشور را به مخاطره انداخته است
بحران آموزش، فراتر از یک چالش آماری، آینده کشور را به مخاطره انداخته است. آینده ای که هیچ اهمیتی از دید کارگزاران حکومت فاسد خامنه ای ندارد. ایران به نسل آینده نیازمند است برای پیشرفت و شکوفایی برای توسعه برای آبادانی برای رفاه که با حکومت ولایت فقیه هیچ گونه اصلاحی کارساز نیست و نخواهد بود واقعیت های موجود بیانگر این وضعیت است تنها راهی که می توان آینده ونسل آینده را مصون نگه داشت سرنگونی این حاکمیت فاسد و ضد دانش و ضد پیشرفت و ضد آینده ایران است که نسل مبارز امروز باید قیمت آینده نسل های ایرانی با با تمام وجود بپردازند.
