طرح تازه برای اقتصاد ایران، خانه‌های مردم را جای کارخانه‌ها می‌نشاند
محسن رضایی بار دیگر با طرحی درباره اقتصاد و اشتغال خبرساز شده است. او از جوانان خواسته است در خانه‌های خود تولید کنند. این پیشنهاد در رسانه‌های داخلی نیز با واکنش تمسخرآمیز روبه‌رو شده است. منتقدان می‌پرسند این تولید خانگی دقیقاً قرار است چه مشکلی را حل کند.
رضایی گفته است مردم باید تولید را به خانه‌های خود ببرند. او پیش‌تر نیز چنین دیدگاهی را مطرح کرده بود. بر اساس گزارش منتشرشده، رضایی در سال ۱۳۸۴ نیز پیشنهاد انتقال کار و تولید به خانه‌ها را مطرح کرده بود.
محسن رضایی و نسخه‌ای که اقتصاد را به خانه می‌برد
طرح تولید در خانه، در ظاهر بر افزایش اشتغال و مشارکت مردم تأکید دارد. با این حال، اقتصاددانان برای تولید پایدار مجموعه‌ای از پیش‌نیازها را ضروری می‌دانند. سرمایه، مواد اولیه، فناوری، انرژی، نیروی متخصص و بازار فروش از جمله این نیازها هستند. شبکه توزیع و دسترسی به منابع مالی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.
پرسش اساسی این است که جوانی با درآمد محدود چگونه می‌تواند چنین زنجیره‌ای ایجاد کند؟ بسیاری از خانوارها امروز با افزایش هزینه مسکن و کاهش قدرت خرید روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، تبدیل خانه به محل تولید لزوماً به معنای ایجاد شغل پایدار نیست. حتی تولید یک محصول ساده نیز به سرمایه اولیه و بازار مصرف نیاز دارد.
از سوی دیگر، تولیدکننده باید بتواند محصول خود را بفروشد. اگر قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده باشد، افزایش تعداد تولیدکنندگان خانگی الزاماً بازار جدید ایجاد نمی‌کند.
از کوره‌های خانگی مائو تا پیشنهادهای محسن رضایی
قبل از هرچیز نباید مرز بین شرافت و وقاحت مخدوش شود. محسن رضایی جنایت‌هایی مرتکب شده است که هیچگاه از فهرست کتاب رنج‌های مردم ایران حذف نخواهد شد. محسن رضایی در موضع فرمانده سپاه پاسداران قاتل کودکان و دانش آموزان در جنگ ضد میهنی هشت ساله بین ایران و عراق است که دست او به خون آن نوجوانان و دانش آموزان آلوده است و هیچ شوینده‌ای رد خون آن‌ها را پاک نخواهد کرد.
بیشتر بخوانید
اما متن منتشرشده در رسانه حکومتی رویداد۲۴، پیشنهاد محسن رضایی را با تجربه چین در دوران مائو مقایسه کرده است. در اواخر دهه ۱۹۵۰، سیاست «جهش بزرگ به جلو» در چین اجرا شد. یکی از بخش‌های این سیاست، راه‌اندازی کوره‌های کوچک ذوب فلز در روستاها و مناطق مختلف بود. حکومت مائو تلاش داشت تولید فولاد را به سطحی گسترده و محلی منتقل کند. مردم در بسیاری از مناطق با امکانات ابتدایی وارد فرایند تولید شدند. این سیاست نتیجه مورد انتظار حکومت چین را ایجاد نکرد. تولید بی‌کیفیت، اتلاف منابع و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی از پیامدهای آن بود. جهش بزرگ به جلو همچنین با قحطی گسترده همراه شد.
خانه‌های کوچک، کارخانه‌های بزرگ؟
مسئله دیگری که در گزارش مطرح شده، شرایط زندگی شهروندان است. بسیاری از خانواده‌ها در واحدهای مسکونی کوچک زندگی می‌کنند. تبدیل یک خانه معمولی به کارگاه تولیدی نیز به تجهیزات و فضای مناسب نیاز دارد. علاوه بر آن، استفاده صنعتی از انرژی، آب و سایر امکانات هزینه ایجاد می‌کند.
در این میان، مسئله ایمنی و استاندارد نیز مطرح است. هر فعالیت تولیدی نمی‌تواند بدون مجوز و نظارت در یک واحد مسکونی انجام شود. اقتصاد یک کشور با فعالیت‌های پراکنده خانوادگی اداره نمی‌شود. صنایع بزرگ به سرمایه، فناوری، زیرساخت، بازار و نیروی متخصص نیاز دارند. محسن رضایی که مدعی دکترای اقتصاد است با این طرح‌ها تنها جهالت و حماقت خود در امر اقتصاد را رونمایی می‌کند.
وقتی مسئولیت ناکارآمدی به مردم منتقل می‌شود
یکی از محورهای اصلی رسانه منتشرکننده این مطلب، انتقال بار مشکلات اقتصادی به مردم است. تورم، بی‌ثباتی اقتصادی، مشکلات نظام بانکی و کمبود سرمایه‌گذاری، مسائلی نیستند که با ایجاد چند کارگاه خانگی حل شوند.
در همین چارچوب، سخنان محسن رضایی درباره اشتغال با ادبیات جنگی نیز مورد بررسی قرار گرفته است. او ایجاد اشتغال را به «آزادسازی خرمشهر» تشبیه کرده و از تبدیل سلاح‌های قدیمی به ابزار کار سخن گفته است. رسانه حکومتی رویداد۲۴ می‌نویسد: «مسائل اقتصادی با ادبیات نظامی حل نمی‌شوند. اشتغال پایدار به بازار، سرمایه، امنیت اقتصادی و امکان برنامه‌ریزی نیاز دارد».
مشاغل خانگی می‌توانند برای بخشی از خانوارها درآمد ایجاد کنند. با این حال، تفاوت زیادی میان حمایت از مشاغل خانگی و تبدیل آن به سیاست صنعتی کشور وجود دارد.
آیا اقتصاد با شعار و کارگاه خانگی نجات پیدا می‌کند؟
آنچه از اظهارات محسن رضایی برجسته شده، فاصله میان ابعاد بحران اقتصادی و راه‌حل پیشنهادی است. اقتصاد ایران با مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری روبه‌رو است. تورم، کاهش قدرت خرید، بحران سرمایه‌گذاری و مشکلات تولید، مسائل چندلایه‌ای هستند.
در چنین شرایطی، توصیه به تولید در خانه نمی‌تواند جایگزین سیاست صنعتی و اقتصادی منسجم شود. واکنش رسانه حکومتی رویداد۲۴ نیز نشان می‌دهد حتی درون ساختار رسانه‌ای حکومت ایران، برخی نسخه‌های اقتصادی مسئولان با پرسش و تمسخر روبه‌رو می‌شوند.
محسن رضایی طی سال‌های گذشته بارها با اظهارنظرهای اقتصادی و سیاسی خبرساز شده است. تکرار چنین پیشنهادهایی اکنون این پرسش را جدی‌تر کرده است که سیاست‌گذاری اقتصادی در حکومت ایران تا چه اندازه بر دانش اقتصادی و واقعیت‌های جامعه استوار است.
مسئله اصلی در سخنان محسن رضایی فقط تولید در خانه نیست. مسئله، نوع نگاه به بحران اقتصادی است. وقتی یک بحران ساختاری با نسخه‌های ساده و شعاری پاسخ می‌گیرد، بار ناکارآمدی نیز به مردم منتقل می‌شود. اقتصاد فروپاشیده با تبدیل اتاق و بالکن خانه‌ها به کارگاه نجات پیدا نمی‌کند. تجربه تاریخی نیز نشان داده است که تولید بدون سرمایه، فناوری، بازار و مدیریت علمی، می‌تواند به اتلاف منابع تبدیل شود.
مشکل مردم کمبود توصیه آن هم از نوع «دکتر سردار آقا محسن!» برای کار کردن نیست. مشکل، اقتصادی است که حتی فرصت کار و درآمد پایدار را از بخش بزرگی از جامعه گرفته است. طرح‌های محسن رضایی یادآور این جمله قصار‌گونه چرچیل است که گفت: «اگر کشوری دچار جنگ و فقر است به این معنا است که یا حاکمانش احمق‌اند و یا احمق‌ها حاکم‌اند».
منابع
- رویداد۲۴ – ۲ شهریور «حلول روح مائو در «آقا محسن»
- ویکی پدیا – «اطلاعات تاریخی مرتبط با سیاست «یک گام بزرگ به جلو» در چین».
