۲۲مرداد ۱۲۹۴ آغاز قیام دلیران تنگستان
قیام دلیران تنگستان در چه شرایطی آغاز شد؟ جنگ جهانی اول آغاز شده است . نیروهای روسیه تزاری از شمال و نیروهای انگلستان از جنوب، ایران را مورد حمله قرار میدهند. نیروهای اشغالگر انگلیس با تصرف گمرک بوشهر، به دخالتهای نظامی در منطقه پرداخته و تعرضات خود را به سمت شمال گسترش میدهند.
نیروهای روس در شمال بامقاومت میرزای جنگل روبرو میشوند و سربازان دولت فخیمه انگلیس در جنوب با کانونهای مقاومت در تنگستان و کازرون و برازجان .
دلیران تنگستان کانونهای شورشی بوشهر با رهبری رئیسعلی دلواری در تنگستان و ناصر دیوان کازرونی و میرزا محمد برازجانی در کازرون و برازجان دست به مقاومت در برابر استعمار انگلیس میزنند.
انگیسی‌ها تلاش زیادی کردند تا رئیسعلی را باپول بخرند و مبلغ ۴۰ هزار پوند به او پیشنهاد دادند .
رئیسعلی با خشم و خروش در برابر این پیشنهاد کثیف ایستاد و گفت: در حالی که استقلال ایران درمعرض خطر جدیست چگونه میتوانم ساکت بنشینم .
دولت انگلیس در نامه ای تهدیدآمیز به رئیسعلی مینویسد: اگر بر علیه دولت انگلستان اقدامی بکنید، خانه‌ها و نخل‌هایتان به ویرانه تبدیل خواهند شد». رئیسعلی در پاسخ نوشت:
ما در کوه‌ها زندگی می‌کنیم. نابود کردن کوه‌ها در توان بریتانیا نیست. ما با تمام اراده‌مان، از خود دفاع خواهیم کرد.
میرزا کوچک خان؛ آغازگر نبرد مسلحانه علیه استبداد سلطنتی
دلیران تنگستان؛ شکستن بن بست در مرحله ای خطیر
نیروهای انگلیس با لغ بر ۸ هزار نفرو ۳۰فروند کشتی جنگی بود. آنها توپ‌های متعدد داشتند. اما یاران رئیس علی از یک‌صد تفنگچی و تعدادی زن و بچه که در روستای دلوار ساکن بودند، بیشتر نبود. در چنین شرایطی تسلیم‌طلبان و مذاکره‌جویان و وارفتگان سیاسی که سخت نگران هزینه قیام در برابر قوا و تجهیزات انگلیس بودند برای رئیس علی و یارانش نوشتند:
از عقل دور است که با عده معدود با قشون نامعدود اجنبی طرف شوی و با تفنگ فتیله‌ای جلوی توپ ۱۰پوندی قرار گیری، بهتر آن که از این خیال منصرف گردی.
رئیس علی، فرمانده دلیران تنگستان قاطعانه در برابر خیانت و رضایت و تسلیم‌طلبی ایستاد و همراه دوست و همرزمش خالو حسین دشتی و دیگر مبارزان تنگستانی و دشتی آماده رویارویی با نیروهای انگلیسی در بوشهر شد.
نبرد سختی بین نیروهای مهاجم و نیروهای رئیسعلی درگرفت و شعله‌های مقاومت در هر جا برافروخته شد.
تنگستانی‌ها در یورش‌های شبانه، ضربات و تلفات موثری بر انگلیسیها وارد آوردند. در یکی از این شبیخون‌ها ، رئیسعلی ۲تن از افسران بلندپایه انگلیسی را به همراه ۱۱نفر سرباز هندی از پای درآورد و نیروهای رئیسعلی بدون تلفات برگشتند.
انگلیسیها که نتوانستند بر رئیسعلی و یارانش برتری یابند. طی یک توطئه خائنانه در هنگامه نبرد فردی نفوذی ، رئیسعلی رااز پشت سر هدف گلوله قرار داد. بدین ترتیب رئیسعلی در سن ۳۳ سالگی جانش را تقدیم آزادی میهن کرد و اینچنین نام و یادش در حافظه میهن ودر قیام و تظاهرات فرزندانش درخطه جنوب هم‌چنان زنده مانده است.
