در پی ضرب‌الاجل دولت ایران برای خروج اتباع افغانستان فاقد مدارک اقامتی معتبر، سازمان ملل متحد روز یک‌شنبه از بروز «وضعیت اضطراری» در مناطق مرزی ایران و افغانستان خبر داد. این وضعیت به‌دلیل هجوم هزاران مهاجر افغان به سمت مرزها در آخرین روز مهلت تعیین‌شده، ایجاد شده است.
بر اساس گزارش آژانس مهاجرت سازمان ملل، تنها در ماه گذشته میلادی بیش از ۲۵۰ هزار تبعه افغانستان از ایران به کشور خود بازگشته‌اند. این موج بازگشت، عمدتاً ناشی از تصمیم اخیر مقام‌های قضایی و امنیتی رژیم ایران است که در پی حملات اسرائیل به خاک ایران، بر اخراج اتباع خارجی فاقد مدارک، به‌ویژه افغان‌ها، تأکید کرده‌اند.
تصاویر منتشرشده از مرز اسلام‌قلعه در ولایت هرات نشان می‌دهد که هزاران نفر، از جمله زنان و کودکان، با وضعیت دشواری در حال عبور از مرز هستند. نماینده یونیسف در افغانستان، تاج‌الدین اُیوالا، اعلام کرده که ۲۵ درصد از بازگشتی‌ها را کودکان تشکیل می‌دهند. او هشدار داد که دیگر فقط مردان مجرد نیستند که به کشور بازمی‌گردند، بلکه خانواده‌های کامل، تحت فشارهای اقتصادی و امنیتی، مجبور به بازگشت شده‌اند.
در همین زمینه
پناهجویان افغانستان قربانیان دیکتاتوری
این در حالی است که افغانستان همچنان با بحران‌های متعدد انسانی و مالی روبه‌روست و چهارمین سال از روند بهبود شکننده پس از دهه‌ها جنگ را سپری می‌کند. حکومت طالبان نیز اعلام کرده که توانایی کافی برای مدیریت این موج عظیم بازگشت مهاجران را ندارد.
به گفته سازمان بین‌المللی مهاجرت، کاهش شدید کمک‌های بین‌المللی موجب شده این سازمان تنها بتواند به بخش کوچکی از نیازمندان کمک‌رسانی کند. شرایط در افغانستان در حالی وخیم‌تر شده که پیش از ایران، پاکستان نیز موج گسترده‌ای از اخراج افغان‌ها را آغاز کرده بود و طبق آمار یونیسف، از آغاز سال جاری میلادی ۱.۴ میلیون افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند.
برآوردها حاکی از آن است که میلیون‌ها تن از مهاجران افغانستان در ایران زندگی می‌کنند و بسیاری از آن‌ها بدون مجوز رسمی اقامت، در مشاغل سطح پایین و غیررسمی مشغول به کار هستند.
مقام‌های افغانستان، از جمله امیرخان متقی وزیر خارجه دولت طالبان، در دیدارهایی با مقامات رژیم ایران خواستار ایجاد مکانیسم‌های هماهنگ و تدریجی برای بازگشت مهاجران شده‌اند. اما با ادامه اخراج‌ها و محدودیت‌های مرزی، به نظر می‌رسد بحران انسانی در مرزهای شرقی ایران وارد مرحله تازه‌ای شده است.
