درگیری‌های نظامی اخیر میان رژیم ایران و اسرائیل، که از شامگاه جمعه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شده، تأثیرات عمیقی بر اقتصاد ایران گذاشته است. بررسی پیامدهای اقتصادی این درگیری‌ها در بازار ارز، بورس، تجارت خارجی، و اثرات اجتماعی-معیشتی مردم ایران در این مناقشه را در شماره‌های متوالی مورد بررسی قرار می‌دهیم
سقوط ارزش پول ملی و آشوب در بازار ارز
با آغاز حملات نظامی اسرائیل، ارزش پول ملی ایران بار دیگر رو به سقوط گذاشت. گزارش‌ها نشان می‌دهد که ریال ایران در برابر یورو حدود ۱۲ درصد از ارزش خود را از دست داده و در بازار سیاه، هر یورو به بیش از یک میلیون ریال رسیده است. نرخ دلار نقدی نیز از حدود ۸۰ هزار تومان پیش از حملات به بیش از ۹۵ هزار تومان افزایش یافت. این جهش ناگهانی، که در بازار فردایی حتی به آستانه کریدور نهم (بالاتر از ۹۰ هزار تومان) نزدیک شد، نشان‌دهنده شوک سیاسی و انتظارات تورمی فزاینده در میان معامله‌گران است.
دولت پزشکیان در تلاش برای مهار این بحران، اقداماتی نظیر مداخله در بازار ارز و توقف موقت فعالیت صرافی‌های رمزارزی را در پیش گرفت. بانک مرکزی همچنین تخصیص یک میلیارد دلار برای تأمین کالاهای اساسی را اعلام کرد. با این حال، این اقدامات به نظر موقت و ناکافی می‌آیند. سانسور پلت‌فرم‌های نمایش نرخ ارز نیز نشان‌دهنده نگرانی مقامات از هرج‌ومرج اقتصادی است، اما این سیاست‌ها نتوانسته‌اند جلوی افزایش نرخ‌ها در بازار غیررسمی را بگیرند. به عنوان مثال، نرخ درهم امارات در بازار پشت‌خطی تا ۲۶ هزار و ۵۰۰ تومان صعود کرد، که سیگنالی قوی برای تداوم فشار صعودی بر دلار است. این وضعیت نه تنها قدرت خرید مردم را کاهش داده، بلکه به افزایش تورم و بی‌ثباتی اقتصادی دامن زده است.
تعطیلی بورس و واکنش بازارهای منطقه‌ای
تصمیم به تعطیلی بورس تهران، فرابورس، بورس کالا و بورس انرژی در روزهای ۲۶ و ۲۷ خرداد ۱۴۰۴، به دلیل «شرایط اضطراری»، نشانه‌ای از عمق بحران است. این تعطیلی، که به دنبال تعطیل رسمی روز یکشنبه ۲۵ خرداد رخ داد، تلاشی برای جلوگیری از سقوط آزاد بازار سهام در پی تنش‌های نظامی بود. با این حال، این اقدام می‌تواند اعتماد سرمایه‌گذاران را بیش از پیش تضعیف کند، به‌ویژه در شرایطی که بازارهای خاورمیانه، از جمله مصر، شاهد افت شدید شاخص‌های سهام بودند.
تأثیر بر زنجیره تأمین و قیمت نفت
جنگ کنونی تأثیرات گسترده‌ای بر بازارهای جهانی، به‌ویژه قیمت نفت، داشته است. معاملات آتی نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) با جهش بیش از ۷ درصد به حدود ۷۳ دلار در هر بشکه رسید، که بزرگ‌ترین افزایش یک‌روزه از فروردین ۱۴۰۱ بود. تحلیلگران هشدار داده‌اند که در صورت اختلال کامل در عرضه نفت ایران یا بسته شدن تنگه هرمز، قیمت نفت ممکن است به بیش از ۱۲۰ دلار برسد. تنگه هرمز، که حدود ۲۰ درصد از جریان جهانی نفت از آن عبور می‌کند، به‌عنوان یک گلوگاه استراتژیک، اکنون در معرض خطر قرار دارد. آژانس دریایی بریتانیا نیز نسبت به تأثیر تنش‌ها بر کشتی‌رانی در این آبراه هشدار داده است.
برای ایران، که اقتصادش به شدت به صادرات نفت وابسته است، این اختلالات می‌توانند فاجعه‌بار باشند. کاهش درآمدهای ارزی ناشی از اختلال در صادرات نفت، همراه با تشدید احتمالی تحریم‌ها، کسری بودجه را افزایش داده و فشار بر منابع مالی کشور را تشدید می‌کند. این وضعیت می‌تواند به کاهش سرمایه‌گذاری خارجی و خروج سرمایه از کشور منجر شود، همان‌طور که مهدی پازوکی، اقتصاددان، هشدار داده است.
در همین زمینه
الاغ بوریدان و اقتصاد ایران: بن‌بست تصمیم‌گیری
پیامدهای اجتماعی و روانی
جنگ نه تنها اثرات اقتصادی، بلکه پیامدهای اجتماعی و روانی عمیقی بر جامعه ایران دارد. افزایش هزینه‌های نظامی برای تأمین امنیت، منابع مالی را از بخش‌های حیاتی مانند آموزش و بهداشت دور کرده و کیفیت زندگی مردم را کاهش می‌دهد. این امر می‌تواند نارضایتی اجتماعی را تشدید کند، به‌ویژه در شرایطی که تورم و کاهش قدرت خرید، معیشت خانوارها را تحت فشار قرار داده است. فرار سرمایه و مهاجرت افراد نیز می‌تواند فعالیت‌های اقتصادی را بیش از پیش تضعیف کند.
ترس از تداوم درگیری‌ها و بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی، سرمایه‌گذاران را به سمت دارایی‌های امن مانند طلا و دلار سوق داده است. این روند، همراه با تعلیق مذاکرات هسته‌ای، چشم‌انداز اقتصادی ایران را تیره‌تر کرده است. توقف مذاکرات، که قرار بود روز یکشنبه برگزار شود، به دلیل فضای امنیتی ملتهب، فشار بیشتری بر بازار ارز وارد کرده و انتظارات تورمی را تقویت کرده است.
رنگ سیاه معیشت مردم
درگیری نظامی میان ایران و اسرائیل اقتصاد ایران را در موقعیتی شکننده قرار داده است. سقوط ارزش ریال، تعطیلی بازار بورس، اختلال در زنجیره تأمین نفت، و افزایش هزینه‌های نظامی، همگی به تشدید بحران اقتصادی منجر شده‌اند. این وضعیت نه تنها معیشت مردم را تهدید می‌کند، بلکه با ایجاد بی‌ثباتی در بازارهای مالی و تجاری، چشم‌انداز رشد اقتصادی را تیره کرده است. در حالی که دولت تلاش می‌کند با مداخلات ارزی و سیاست‌های کنترلی، اوضاع را مدیریت کند، اثرات روانی و اجتماعی جنگ، همراه با فشارهای خارجی، چالش‌هایی عمیق و چندوجهی را پیش روی ایران قرار داده است.
خامنه‌ای و سپاه و مافیای حاکم بر اقتصاد و منابع زیر زمینی ایران، از این جنگ ویرانگر اهدافی بر ضد منافع ملی و امنیت و رفاه مردم جنگ‌زده ایران دارند، اما روند تحولات و فعالیت نیروهای مردمی و ترقی‌خواه، سد محکمی بر خیالات شوم آنان است.
آرمین بهاری
