از فردای به قدرت رسیدن خمینی و برقراری رژیم مطلقه فقیه، استقلال دانشگاه، نیامده رفت. گرچه در نظام سلطنتی نیز زیر نفوذ و استیلای حکومت بود. اما انقلاب ۵۷ بهار زودگذر استقلال نهاد تولید دانش و حقیقت بود که به خزانی چهل ساله مبدل گردید. فاشیسم دینی، عقاید و آرائ متحجرانه‌اش را بر دانشگاه نه بر اساس هژمونی فرهنگی آنچنان که گرامشی ( فیلسوف و نظریه پرداز انقلابی ایتالیایی ) این وضعیت را در دنیای بورژوایی نشان داد بلکه با سرکوب و کشتار و به بند کشیدن دانشگاه و دانشجو و استاد و محیط علمی حاکم گردانید.
«بیش از دوقرن پیش هومبولت (شاعر و شخصیت برجسته فرهنگی) گفته بود، استاد دانشگاه باید مجهز به دو فضیلت تنهایی و آزادی باشد. تنهایی برای این که بتواند همچون ورزکاری ماهر متون را بکاود و آزادی برای این که بتواند بیهیچ هراسی از مراجع قدرت یافته‌های خود را علناً منتشر کند. در چنین جهتی آنچه بیش از همه ضرورت دارد این است که استاد، خود را به‌مثابه يك محقق و آموزگار در نظر آورد نه به‌عنوان عضوی از يك موسسه يا يك كارمند دولت.
اگر این خطوط راهنما پذیرفته شود، باید گفت هم نخستین تجربه استقلال دانشگاه در ایران با مفهوم بنیادین استقلال دانشگاه فاصله زیادی دارد، هم اکنون پس از هشت‌دهه از آن تجربه، هنوز حتی با مراحل اولیه استقلال دانشگاه فاصله زیاد است. مهمترین مانع استقلال دانشگاه در ایران دولت است…» (هم میهن۱۸/۹/۱۴۰۱)
خدشه‌دار شدن استقلال دانشگاه
دو سال پس از گزارش مختصر اشاره شده از اسارت دانشگاه به‌دست رژیم آخوندی ، حالا دبیر کانون صنفی استادان دانشگاه می گوید: ««متاسفانه دخالت‌های دولت در دانشگاه زیاد شده است، حتی اختیارات وزارت علوم کاهش پیدا کرده طوری‌که به‌نظر می‌رسد این وزارت کشور است که به دانشگاه دستور می‌دهد. مثلاً همین محدودیت‌های ایجاد شده و مسائل امنیتی که بر دانشگاه‌ها حاکم شده از طرف وزارت کشور و شورای امنیت کشور است.
در این وضعیت می‌شود گفت وزارت علوم هیچ نقشی ندارد. فراتر از وزارت کشور نهاد‌های متعددی داریم که درباره دانشگاه تصمیم‌گیری می‌کنند و نقش وزارت علوم بسیار کمرنگ شده است.» (خبرآنلاین۱۵/۲/۱۴۰۳)
پس می‌توان گفت، دانشگاه حال و روز خوبی ندارد، استادان دانشگاه هم همین‌طور، این محدودیت‌ها شامل حدود ۲۰۰ استاد دانشگاه شده است و نزدیک به ۲۵استاد از دانشگاه اخراج شدند.برخی دیگر هم علی‌رغم این‌که اخراج نشدند اما حقوق آن‌ها قطع شده است. برخی دانشگاه‌ها با فعالیت صنفی استادان مخالفت کردند. حتی برخی دانشگاه‌ها به استادان گفتند کسانی‌که درباره حوادث سال ۱۴۰۱ بیانه‌ای امضا کردند اگر می‌خواهند به‌کارشان ادامه دهند باید توبه نامه امضا کنند و اظهار پشیمانی کنند… .
دانشگاه نهاد علم است و باید مستقل باشد، علم باید آزادی و استقلال داشته باشد، مثلاً اعضای هیات علمی بتوانند درباره مسائل علمی و دانشگاه خودشان تصمیم بگیرند و این‌که چگونه محیط علمی را اداره کنند. بنابراین آسیب جدی آن حذف استقلال از دانشگاه است.
در همین زمینه
دانشگاه در چنگال سرکوب: از وزارت علوم تا وزارت کشور
نقش و جایگاه دولت در استقلال دانشگاه
اکنون می‌توان به یافته‌های یک پژوهش اشاره کرد که مربوط به سال‌های گذشته است گرچه امروز اوضاع دانشگاه وخیم‌تر از آن دوره است: «استقلال دانشگاه» سنگ بنای نظام دانشگاهی محسوب شده و بدین معنا است که دانشگاه‌ها در تعیین اهداف و اولویت‌های خود و اجرای آن‌ها آزاد گذاشته شوند. استقلال دانشگاه به‌طور چشمگیری به چشم‌انداز کلی دانشگاه و میزان دخالت سیاست وابسته است… .
یافته های پژوهش نشان می‌دهد صاحب نظران بر روی چهار بعد استقلال سازمانی، مالی، علمی و استخدامی به‌عنوان ابعاد اصلی استقلال دانشگاه، بیشترین اشتراک نظر را داشته و فرآیندهای سیاسی کشورها، حاکمیت تفکر سیاسی، سیستم متمرکز تصمیم گیری دولتی، محدودیت‌های مالی و استخدامی، تعصبات خاص جناحی یا حزبی از مهمترین موانع در مسیر تحقق استقلال دانشگاه بوده که در بروز تمامی این موارد، دولت‌ها نقش اساسی را ایفا می نمایند.» (دولت پژوهی شماره تابستان۱۳۹۷)
دانشگاه در ایران در زمان اقتدار بی‌شکیب رضاشاه تاسیس شد. نهادی ضعیف، کوچک، مردانه و چشم دوخته به اوامر ملوکانه (دانشجویانش به هزار نفر نمی‌رسید) یک صد سال پس از آن البته گسترش چشمگیری یافت (نزدیک به ۴ میلیون دانشجو که حدود نیمی از آن ها دختران هستند)
اما پس از گذر از محمدرضا پسر پادشاه مستبد و انقلاب شگرف۱۳۵۷ برای سرنگونی دیکتاتور شبه مدرن و آمدن ارتجاع خمینی و اشغالگران چنگیزی، استقلال دانشگاه و آزادی آکادمیک و حق نفس کشیدن دانشجو در یک محیط دموکراتیک، همچنان آرزویی است که به‌دست دانشجویان آگاه و شجاع این میهن تحقق خواهد یافت. تا آن روز باید برای آزادی دانشگاه مبارزه‌ای خستگی ناپذیر داشت.
