بازگشت هوای مرگبار با شاخص ۱۶۷ و ۹ هزار قربانی سالانه
آلودگی هوا در ایران سالانه جان ۵۰ هزار نفر را میگیرد. از بحران ذرات معلق و خودروهای فرسوده تا بیعملی مسئولان و خسارتهای اقتصادی. شاخص آلودگی هوای تهران به ۱۶۷ رسیده و سالانه ۸ تا ۹ هزار نفر در این شهر بر اثر پیامدهای آلودگی جان میبازند. در سطح کشور نیز شمار مرگهای منتسب به آلودگی هوا حدود ۵۰ هزار نفر برآورد شده است؛ بحرانی که با وجود قوانین و هشدارهای کارشناسی، همچنان قربانی میگیرد.
آلودگی هوا؛ بحرانی فراتر از یک پدیده فصلی
بازگشت آلودگی شدید هوا در تهران، تنها چند روز پس از بارندگیهای آبانماه، بار دیگر نشان داد که این بحران ریشهای عمیقتر از شرایط جوی دارد. شاخص کیفیت هوا به عدد ۱۶۷ رسیده و شهروندان بار دیگر ناچارند هوای آلوده و خطرناک را تنفس کنند.
محمدصادق حسنوند، رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به بررسی دادههای سالهای ۱۳۹۰ تا پایان ۱۴۰۴ تأکید کرده است که غلظت ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون در هیچیک از این سالها به حد استاندارد سلامت نرسیده است.
بیشتر بخوانید
بحران کارگری در ایران؛ فرار نیروی کار از مشاغل رسمی به حاشیه اقتصاد
میانگین غلظت این ذرات در تهران طی سال ۱۴۰۴ به حدود ۳۷ میکروگرم در مترمکعب رسیده؛ یعنی حدود سه برابر استاندارد ملی و هفت برابر حد سلامت. این ارقام نشان میدهد که آلودگی و نبود هوای پاک دیگر یک اتفاق مقطعی نیست، بلکه نتیجه سالها فقدان سیاست مؤثر برای حفاظت از محیطزیست و سلامت عمومی است.
۵۰ هزار قربانی سالانه؛ صورتحساب مرگبار آلودگی هوا در کشور
ابعاد انسانی هوای ناپاک بسیار فراتر از آمار روزانه شاخص کیفیت هواست. بر اساس برآوردهای اعلامشده از سوی رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوا، سالانه حدود ۵۰ هزار مرگ در کشور به آلودگی هوا منتسب است. این رقم معادل ۱۲ تا ۱۵ درصد کل مرگومیر سالانه کشور برآورد میشود.
در تهران نیز سالانه حدود ۸ تا ۹ هزار نفر قربانی پیامدهای هوای ناپاک میشوند. خسارت اقتصادی ناشی از این مرگها حدود ۲.۷ میلیارد دلار برآورد شده است.
ذرات معلق ریز با نفوذ به دستگاه تنفسی و گردش خون، خطر بیماریهای قلبی، سکته مغزی و سرطان ریه را افزایش میدهند. آثار آلودگی همچنین میتواند سلامت مغز، زنان باردار و رشد و بهره هوشی کودکان را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین، آلودگی هوا فقط مسئله محیطزیست نیست؛ بلکه بحران سلامت عمومی و تحمیل هزینههای سنگین به خانوادهها و نظام درمانی کشور است.
خودروهای فرسوده و سوخت بیکیفیت؛ عوامل تشدید آلودگی هوا
بر اساس اظهارات حسنوند، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد منابع انتشار ذرات معلق کوچک در تهران به وسایل حملونقل و منابع متحرک مربوط است. منابع طبیعی نیز حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد برآورد شدهاند.
این آمار نشان میدهد که خودروهای فرسوده، کیفیت سوخت و ساختار حملونقل شهری از عوامل مهم تشدید آلودگی هوا هستند. با این حال، مقابله با این وضعیت صرفاً با اجرای طرحهایی مانند زوج و فرد از در منزل امکانپذیر نیست.
دلایل این وضعیت خودروهای فرسوده، پایین بودن کیفیت سوخت، عدم توسعه حملونقل عمومی و وابستگی شهر به خودروهای شخصی است. تهران به حدود ۸ هزار اتوبوس نیاز دارد، در حالی که تعداد اتوبوسهای اضافهشده در سالهای اخیر همچنان با این نیاز فاصله دارد.
قانون هوای پاک روی کاغذ؛ آلودگی هوا در زندگی مردم
آنچه در حکومت ایران اولویت ندارد نبود برنامه مؤثر و پایدار برای کاهش آلودگی و هوای پاک است. با وجود قوانین و مقررات موجود، اقدامات اجرایی نتوانستهاند روند افزایشی آلایندهها را متوقف کنند.
از نگاه کارشناسی محیطزیست، مشکل فقط کمبود قانون نیست؛ بلکه نبود سرمایهگذاری، ضعف نظارت، پراکندگی مسئولیتها و فقدان شاخصهای قابل اندازهگیری برای ارزیابی عملکرد دستگاههاست.
وقتی مسئولان نمیتوانند میزان کاهش آلایندهها را بهصورت مشخص اعلام کنند، ارزیابی عملکرد و پاسخخواهی از دستگاههای مسئول نیز دشوار میشود. در چنین شرایطی، هزینه بیعملی مدیریتی را مردم با سلامت و جان خود میپردازند.
هوای ناپاک حاصل مجموعهای از سیاستهای نادرست در حوزه انرژی، حملونقل، صنعت و مدیریت شهری است. نمیتوان از مردم انتظار داشت با محدود کردن تردد یا ماندن در خانه، بحرانی را مهار کنند که ریشه آن در تصمیمگیریهای کلان و فقدان سرمایهگذاری مؤثر از جانب حکومت بحرانزده ایران است.
مردم ایران نباید قربانی سیاستهایی باشند که منابع و سرمایههای کشور را صرف اولویتهای غیرضروری از جمله جنگ طلبی و صدور بنیادگرایی و تروریسم میکند، اما برای تأمین هوای سالم، حملونقل استاندارد و حفاظت از جان شهروندان برنامه مؤثری ندارد.
وقتی سالانه دهها هزار نفر بر اثر آلودگی هوا جان میبازند، دیگر صحبت از یک مشکل معمول زیستمحیطی نیست؛ صحبت از یک بحران انسانی و مدیریتی است. مسئولیت این وضعیت را نمیتوان با چند روز تعطیلی، طرحهای موقت و وعدههای تکراری از دوش دستگاههای مسئول برداشت.
منابع
- رسانه حکومتی اقتصاد ۲۴ تاریخ ۲۷ آبانماه ۱۴۰۵ «صورتحساب مرگبار…»
- رسانه حکومتی فرارو ۲۷ آبانماه ۱۴۰۵ «بازگشت هوای مرگبار…»







