معلولیت در ایران؛ شکاف ۸ میلیون نفری میان آمار جمعیت و پوشش حمایتی
معلولیت در ایران فقط یک مسئله پزشکی یا خانوادگی نیست و به یکی از معیارهای سنجش کارآمدی نظام حمایت اجتماعی تبدیل شده است. فریبا بریمانی، مسئول دبیرخانه کمیته هماهنگی و نظارت بر اجرای قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت، تازه‌ترین برآورد را اعلام کرده است. به گفته او حدود ۹ میلیون و ۸۰۰ هزار ایرانی، معادل ۱۱.۵ درصد جمعیت کشور، با معلولیت زندگی می‌کنند. با این حال فقط حدود ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از آنان تحت پوشش سازمان بهزیستی هستند.
شکاف آماری معلولیت چه می‌گوید؟
اگر برآورد بریمانی را مبنا بگیریم، تنها حدود ۱۶ درصد افراد دارای معلولیت در فهرست مددجویان بهزیستی قرار دارند. بیش از ۸ میلیون نفر، یعنی حدود ۸۴ درصد، بیرون از این پوشش مانده‌اند. این محاسبه بر پایه همان دو عددی است که مسئول دبیرخانه قانون اعلام کرده است. به گفته او هفته آینده کمیسیون دائمی این قانون تشکیل می‌شود تا موضوعاتی را که به تخصیص بودجه نیاز دارند بررسی کند.
چرا بخش بزرگی از افراد دارای معلولیت زیر پوشش نیستند؟
در اخبار منتشرشده این روزها توضیح روشنی درباره معیارهای خارج ماندن بیش از ۸ میلیون نفر از چتر بهزیستی دیده نمی‌شود. معاون توانبخشی بهزیستی پیش‌تر از محدودیت منابع و تعرفه‌های پایین سخن گفته است. رئیس سازمان بهزیستی نیز اعلام کرده در بودجه ۱۴۰۵ که به گفته خودش در شرایط جنگی تدوین شده، فقط ۲۴ درصد از اعتبارات لازم برای اجرای کامل قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت پیش‌بینی شده است. این یعنی حتی برای جمعیت تحت پوشش، حدود یک‌چهارم منابع مورد نیاز قانون در نظر گرفته شده است.
هزینه درمان و توانبخشی؛ بار اصلی بر دوش خانواده
رئیس بهزیستی از اختصاص ۱۴۰۰ میلیارد تومان برای تجهیزات توانبخشی خبر داده است. اگر این رقم فقط میان ۱.۶ میلیون نفر تحت پوشش تقسیم شود، سهم هر نفر کمتر از یک میلیون تومان می‌شود. اگر همه ۹.۸ میلیون نفر مبنا باشند، این سهم به حدود ۱۴۳ هزار تومان کاهش می‌یابد. این دو عدد محاسبه‌ای ساده است و نه رقم رسمی. اما نشان می‌دهد وسایلی مانند ویلچر، تشک مواج و سمعک، همراه با هزینه‌های درمان، پرستاری و جلسات توانبخشی، برای بخش بزرگی از خانواده‌ها عملاً از جیب خودشان تأمین می‌شود.
بیشتر بخوانید
مردم شاهرود بار دیگر علیه فعالیت معدنی در کوه شاهوار به خیابان آمدند
نمونه استانی هم همین تصویر را نشان می‌دهد. مدیرکل بهزیستی کرمانشاه گفته بیش از ۵۰ هزار فرد دارای معلولیت در استان تحت پوشش‌اند. از این عده حدود ۴۰ هزار نفر مستمری می‌گیرند، برای بیش از ۵ هزار نفر کمک‌هزینه حق پرستاری در نظر گرفته شده و حدود ۱۰ هزار نفر از کمک‌هزینه ماده ۲۷ قانون بهره می‌برند. بنابراین حمایت‌ها حتی در میان افراد تحت پوشش هم به دسته‌های مشخصی محدود است. اخبار اخیر نشان نمی‌دهد افراد خارج از پوشش از چه مسیری هزینه‌های درمان خود را تأمین می‌کنند.
اشتغال و معیشت خانواده‌های دارای عضو معلول
در حوزه اشتغال، مسئول سازمان آموزش فنی‌وحرفه‌ای در نشست دبیرخانه قانون اعلام کرد از سال ۱۴۰۴ تاکنون ۱۵۳ استاندارد آموزشی ویژه افراد دارای معلولیت تدوین شده است. همچنین نیازسنجی اشتغال با همکاری بهزیستی انجام شده است. اما در این گزارش‌ها آماری از تعداد افرادی که در نتیجه این اقدامات شغل پایدار یافته‌اند منتشر نشده است. وقتی عضوی از خانواده درآمد ندارد و هزینه‌های درمان و مراقبت افزایش می‌یابد، فشار معیشتی بیش از همه به همان خانواده منتقل می‌شود.
پرسش‌های بی‌پاسخ درباره منابع مالی
این پرسش در فضای عمومی مطرح است که پول مربوط به معلولان در کجا هزینه می‌شود و چرا اثر آن برای بسیاری از خانواده‌ها محسوس نیست. آنچه در اخبار این روزها آمده فقط ارقام کلی اعتبارات است، مانند ۱۴۰۰ میلیارد تومان برای تجهیزات توانبخشی و تأمین ۲۴ درصدی منابع قانون. گزارش تفصیلی از نحوه خرج این منابع و نتیجه آن برای جمعیت هدف در دسترس نیست. همچنین مشخص نیست از ۸ میلیون نفر خارج از پوشش، چند نفر واقعاً نیازمند حمایت مالی یا درمانی هستند و چند نفر معلولیت خفیف دارند. پاسخ این پرسش‌ها به داده‌هایی نیاز دارد که هنوز منتشر نشده است.
منابع
- ۱. ۱۱.۵ درصد جمعیت ایران معلولیت دارند/ پوشش ۱.۵ میلیون نفر از معلولان توسط بهزیستی، دیدارنیوز، ۱۰ آبان ۱۴۰۵
- ۲. ۱.۶ میلیون معلول تحت پوشش بهزیستی هستند، خبرگزاری مهر، ۱۰ آبان ۱۴۰۵
- ۳. بیش از ۸ میلیون فرد دارای معلولیت بیرون از پوشش بهزیستی، ایران‌اکونومیست، ۱۰ آبان ۱۴۰۵
- ۴. ۱۱.۵ درصد جمعیت کشور معلولیت دارند/ پوشش ۱.۵ میلیون نفر از معلولان توسط بهزیستی، باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۰ آبان ۱۴۰۵
- ۵. اختصاص ۱۴۰۰ میلیارد تومان برای تجهیزات توانبخشی؛ سهم نابینایان و کم‌بینایان حداقل ۱۰ درصد است، شبستان، ۳ آبان ۱۴۰۵
- ۶. ۵۰ هزار فرد دارای معلولیت و ۲۹ هزار سالمند زیر پوشش بهزیستی کرمانشاه هستند، ایمنا، ۱۰ آبان ۱۴۰۵
