کمبود ۱۰۰ هزار پرستار؛ سلامت مردم تا کجا قربانی می‌شود؟

بحران پرستاری از مرز کمبود نیرو گذشته و مستقیماً جان و سلامت بیماران را تهدید می‌کند

کمبود ۱۰۰ هزار پرستار در نظام سلامت ایران، اکنون به یکی از جدی‌ترین بحران‌های خدمات درمانی تبدیل شده است. معاون پرستاری وزارت بهداشت نیز این رقم را تأیید کرده است. هم‌زمان، وزارت بهداشت برای جذب ۶۰ هزار نیروی انسانی اعلام نیاز کرده است. با این حال، هنوز سازمان اداری و استخدامی پاسخی به این درخواست نداده است.

عباس عبادی، معاون پرستاری وزارت بهداشت، ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ درباره وضعیت نیروی پرستاری سخن گفت. او اعلام کرد که وزارت بهداشت نیاز خود را برای جذب نیروی جدید اعلام کرده است. این درخواست، کل نظام سلامت را دربر می‌گیرد. با این حال، هنوز نتیجه بررسی سازمان اداری و استخدامی مشخص نیست.

این وضعیت در شرایطی ادامه دارد که کمبود پرستار سال‌هاست به یک مسئله جدی تبدیل شده است. مسئولان وزارت بهداشت نیز بارها درباره ابعاد این بحران هشدار داده‌اند. با وجود این هشدارها، روند جذب نیرو همچنان با محدودیت و تأخیر روبه‌رو است.

فرسودگی نظام درمان

بر اساس اظهارات معاون پرستاری وزارت بهداشت، فرایند جذب نیروی انسانی زمان‌بر است. او پیش‌بینی کرده سهمیه جذب نیرو در نیمه دوم سال جاری مشخص شود. پس از اعلام نظر سازمان اداری و استخدامی، میزان سهمیه تعیین خواهد شد. سپس فرایند برگزاری آزمون استخدامی دنبال می‌شود.

طبق همین اظهارات، معمولاً ۴۵ تا ۵۰ درصد سهمیه آزمون استخدامی به گروه پرستاری اختصاص پیدا می‌کند. این میزان در برابر ابعاد بحران موجود، پرسش‌های جدی ایجاد می‌کند. نظام سلامت با کمبود ۱۰۰ هزار پرستار مواجه است. در عین حال، جذب نیرو باید هم خروج کارکنان قبلی را جبران کند و هم نیازهای جدید را پوشش دهد.

بیشتر بخوانید
ناگفته‌های قتل‌عام ۶۷ از زبان اکبر صمدی از شاهدان جنایت در زندان گوهردشت

عبادی گفت در بهترین حالت، جذب نیرو در سال‌های گذشته فقط توانسته با خروج نیرو از نظام سلامت برابری کند. بازنشستگی و خروج کارکنان به دلایل مختلف، بخشی از این ریزش نیروی انسانی را تشکیل می‌دهد. بنابراین جذب نیروی جدید الزاماً به معنای افزایش ظرفیت واقعی نظام درمان نیست.

از سوی دیگر، بیمارستان‌های جدید نیز به نیروی انسانی نیاز دارند. افزایش تخت‌های بیمارستانی بدون تأمین پرستار، ظرفیت درمانی واقعی ایجاد نمی‌کند. تخت بدون پرستار، عملاً یک ظرفیت ناقص و بلااستفاده در زنجیره درمان است.

چرا کمبود پرستار سلامت مردم را تهدید می‌کند؟

معاون پرستاری وزارت بهداشت میان کمبود نیرو و کیفیت نیروی پرستاری تفاوت قائل شد. با این حال، او تأکید کرد که فقدان هرکدام می‌تواند سلامت مردم را به خطر بیندازد. این سخن در شرایط کمبود ۱۰۰ هزار پرستار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

پرستار نخستین حلقه مراقبت مستمر از بیمار در بسیاری از بخش‌های بیمارستانی است. افزایش فشار کاری، کمبود نیروی انسانی و فرسودگی شغلی می‌تواند کیفیت مراقبت را کاهش دهد. چنین شرایطی همچنین فشار بیشتری بر پرستاران شاغل وارد می‌کند.

عبادی همچنین از استفاده از «مجوزهای قطره‌چکانی» برای حفظ وضعیت موجود سخن گفت. این توصیف، تصویر روشنی از وضعیت جذب نیروی انسانی در نظام سلامت ارائه می‌دهد. وقتی خروج نیرو با جذب نیرو جبران می‌شود، نظام درمان امکان توسعه پایدار پیدا نمی‌کند.

کمبود پرستار فقط یک عدد در گزارش‌های اداری نیست. این کمبود مستقیماً با ظرفیت مراقبت از بیماران ارتباط دارد. ادامه این وضعیت، فشار بر کارکنان درمان و بیماران را افزایش می‌دهد.

اظهارات مسئولان خود وزارت بهداشت نشان می‌دهد که نظام سلامت برای حفظ وضعیت موجود نیز با مشکل نیروی انسانی روبه‌رو است. سال‌ها هشدار درباره کمبود پرستار، بدون تأمین پایدار نیروی انسانی ادامه یافته است.

وضعیت سلامت را آمارها برجسته می کنند

عبادی پیش‌تر نسبت پرستار به تخت بیمارستانی در ایران را حدود ۰.۹ تا ۰.۹۵ اعلام کرده بود؛ در حالی که استاندارد اعلام‌شده وزارت بهداشت ۱.۸ پرستار به ازای هر تخت است. هم‌زمان، فشار کاری، مشکلات معیشتی، قراردادهای ناپایدار و تأخیر در پرداخت مزایا باعث شده بخشی از پرستاران شغل خود را ترک کنند یا به مهاجرت روی بیاورند.

بر اساس آمارهای ارائه‌شده برای سال ۱۴۰۴، حدود ۳ هزار پرستار از چرخه کار خارج شدند؛ از جمله هزار و ۸۰۰ مورد ترک شغل، ۸۰۰ا استعفا و ۳۸۰ مورد مهاجرت. همچنین حدود هزار و ۶۰۰ پرستار بازنشسته شدند.

ادامه این روند، در کنار اضافه‌کاری اجباری و شیفت‌های طولانی، فشار مضاعفی بر کادر درمان وارد کرده و نگرانی‌ها درباره کیفیت خدمات و توان نظام سلامت ایران برای پاسخگویی به نیازهای درمانی جامعه را افزایش داده است.

از منظر سلامت عمومی، چنین وضعیتی را نمی‌توان مسئله‌ای اداری یا استخدامی دانست. وقتی ظرفیت مراقبت بیمارستانی به نیروی کافی وابسته است، کمبود پرستار مستقیماً به کیفیت خدمات درمانی مربوط می‌شود. ادامه این بحران، «کمبود ۱۰۰ هزار پرستار» هزینه اصلی خود را بر بیماران و کارکنان نظام سلامت تحمیل می‌کند.