به قلم نظام میرمحمدی حقوقدان – کارشناس مسایل ایران
نوروز، جشن باستانی و بزرگ ایرانیان، از دیرباز نماد نوشدن، شادی و پیوند با طبیعت بوده است. این عید که با آغاز بهار و به تاریخ هجری شمسی در روز اول فروردین (مصادف با ۲۰ یا ۲۱مارس) برگزار می‌شود، ریشه در فرهنگ پارسی و تمدن چند هزار ساله‌ی ایران دارد. در سال ۱۴۰۴شمسی که روز جمعه ۲۱مارس اولین روز آن است، ایرانیان بار دیگر این سنت دیرینه را گرامی خواهند داشت، اما پرسشی که ذهن بسیاری را به‌خود مشغول کرده این است: آیا این روز در ایران امروز همان شادی و معنا را دارد که در گذشته داشت؟
نمادی از هویت ملی و مقاومت فرهنگی در برابر بیگانگان
نوروز در متون تاریخی، از زمان هخامنشیان و ساسانیان گرفته تا دوران پس از اسلام، به‌عنوان نمادی از هویت ملی و مقاومت فرهنگی در برابر بیگانگان شناخته شده است. حتی پس از ورود اسلام به ایران، این روز نه‌تنها کم‌رنگ نشد، بلکه با آداب اسلامی درآمیخت و جایگاه خود را حفظ کرد. ایرانیان در طول قرن‌ها، آن را به‌عنوان نشانه‌ای از پایداری و شادمانی خود پاس داشتند. سفره‌ی هفت‌سین با نمادهایی همچون سیب (سلامتی)، سبزه (حیات و سرزندگی) و سمنو (شیرینی و شادکامی) تنها یک سنت نیست، بلکه بیانگر فلسفه‌ای عمیق از امید و تجدید حیات است.
نوروز زیر سایه سنگین ارتجاع و ضدیت با سنن ملی ایران
اما از بهمن‌ماه ۱۳۵۷، زمانی که حکومت ولایت فقیه، توسط خمینی بر ایران حاکم شد، نوروز و شادی‌هایش زیر سایه‌ای سنگین از ارتجاع و ضدیت با سنن ملی ایرانی قرار گرفت. این حکومت که خود را مبتنی بر ایدئولوژی دینی معرفی می‌کند، از همان ابتدا با بسیاری از سنت‌های ایرانی، از جمله جشن‌های سال جدید، زاویه داشت. اگر چه نوروز به‌طور رسمی ممنوع نشد، اما فضای حاکم بر کشور، که با محدودیت‌های اجتماعی، سرکوب آزادی‌ها و ترویج غم و اندوه همراه بوده، شادی اصیل این جشن را از ایرانیان ربوده است.
حکومت ولایت فقیه، با ترویج فرهنگ عزاداری و تأکید بر مراسم مذهبی غم‌انگیز، تلاش کرده تا شادمانی مردم را به حاشیه براند سرکوب‌های افسار گسیخته حکومت ایران نشان می‌دهد که نه‌تنها با شادی مردم مشکل دارد، بلکه هرگونه تجمع و ابراز خوشحالی را تهدیدی برای سلطه‌ی مستبدانه دینی خود می‌داند. در نتیجه، نوروزی که زمانی پر از خنده و سرور بود، برای بسیاری از ایرانیان به مراسمی محتاطانه و محدود تبدیل شده که در آن ترس از مأموران سرکوبگر حکومتی جایگزین سرور و شادمانی شده است.
حکومت ولایت فقیه نوروز را برای مردم تلخ کرده است
از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی که نتیجه‌ی سوءمدیریت و تحریم‌های ناشی از سیاست‌های این حکومت است، نوروز را برای مردم تحت ستم تلخ‌تر کرده است. سفره‌های هفت‌سین برای بسیاری از خانواده‌ها به‌دلیل فقر و گرانی خالی مانده است. دید و بازدیدها که بخشی از روح نوروز بود، به‌دلیل فشارهای مالی و مهاجرت اجباری بسیاری از ایرانیان کم‌رنگ شده است. این در حالی است که مقامات رژیم در سخنرانی‌های خود مدعی‌اند که نوروز را گرامی می‌دارند، اما در عمل، سیاست‌هایشان این جشن را از معنا و شادی تهی کرده است.
درهمین زمینه
تهدید رادان به سرکوب مردم در آستانه نوروز ۱۴۰۴
صدای امید به گوش می رسد
اما در آستانه‌ی نوروز ۱۴۰۴، صدایی از امید و تغییر به گوش می‌رسد. سال ۱۴۰۳برای حکومت ولایت فقیه سالی پر از شکست بود؛ از سرنگونی تکیه‌گاه‌های منطقه‌ای‌اش گرفته تا فروپاشی نیروهای نیابتی و گسست پایگاه اجتماعی‌اش. در مقابل، سال ۱۴۰۴می‌تواند سال پیروزی مردم ایران باشد، سالی که زمان «خانه‌تکانی بزرگ» فرا رسیده است. این رژیم که تنها در یک‌سال ۱۱۴۲ اعدام ثبت‌شده را به‌نام خود نوشته، اکنون در دوراهی خودکشی یا مرگ گرفتار شده است. اما در جبهه‌ی مردم، جوانان شورشی در شهرها سر برآورده‌اند و موقعیت انقلابی برای سرنگونی رژیم شکل گرفته است. مقاومت ایران این روز را عید تغییر و انقلاب نامید و از جامعه‌ای سخن گفت که با تکیه بر میلیون‌ها جوان آگاه، کارگران به‌پاخاسته، متخصصان ضد رژیم و ایرانیان دور از وطن، آماده‌ی برچیدن استبداد دینی و ساختن جمهوری دموکراتیک است. جامعه‌ی جهانی باید با فعال کردن مکانیزم ماشه و قرار دادن رژیم تحت فصل هفتم منشور ملل متحد، به تهدیدات این رژیم برای صلح جهانی پایان دهد. این پیام، نوروز را نه فقط جشنی سنتی، بلکه نمادی از برخاستن برای آزادی و عدالت نشان می‌دهد.
جشنی که نمادی از مقاومت برای مردم ایران است
بدین ترتیب، نوروز هنوز برای ایرانیان نمادی از مقاومت است. مردم ایران، حتی در سخت‌ترین شرایط، سعی می‌کنند با چیدن سفره‌ی هفت‌سین و حفظ آداب و سنن آن، هویت خود را زنده نگه‌دارند. اما واقعیت این است که تا زمانی که سایه‌ی استبداد دینی بر این سرزمین سنگینی می‌کند، نوروز نمی‌تواند آن شادی و شکوهی را که شایسته‌ی آن است به مردم بازگرداند. نوروز۱۴۰۴، مانند سال‌های گذشته، برای ایرانیان یادآور این حقیقت تلخ خواهد بود که شادی، این حق طبیعی انسان، در چنگال ولایت فقیه به اسارت درآمده است. اما شاید، همان‌طور که خانم رجوی می‌گوید، این سال، سال برخاستن و توانستن باشد؛ سالی که نوروز سیاسی و اجتماعی ایران را به ارمغان آورد.
