هوش مصنوعی جهان را به کدام سو می برد؟
یک هیئت علمی وابسته به سازمان ملل متحد در گزارشی تازه هشدار داده است که در صورت نبود سیاستگذاری و همکاری بینالمللی، توسعه سریع فناوری هوش مصنوعی میتواند به تشدید نابرابریهای اقتصادی، فناورانه و سیاسی در جهان منجر شود. این گزارش در عین حال، چارچوبی برای توسعه مسئولانه هوش مصنوعی ارائه کرده و از دولتها خواسته است برای کاهش شکاف دیجیتال و حفظ استقلال فناورانه خود، سرمایهگذاریهای گستردهتری انجام دهند.
این گزارش که توسط «هیئت بینالمللی علمی مستقل درباره هوش مصنوعی» تهیه شده، تأکید میکند که دسترسی صرف به ابزارهای هوش مصنوعی، به معنای بهرهمندی برابر از مزایای این فناوری نیست. این هیئت که سال گذشته به ابتکار مجمع عمومی سازمان ملل متحد بهعنوان نخستین نهاد علمی جهانی در حوزه هوش مصنوعی تشکیل شد، در گزارش خود فرصتها، چالشها و خطرات ناشی از گسترش این فناوری را بررسی کرده است.
بر اساس این گزارش، اکنون بیش از یک میلیارد نفر در جهان بهصورت هفتگی از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده میکنند، اما میزان دسترسی و نوع بهرهبرداری از این فناوری در کشورهای مختلف تفاوت چشمگیری دارد. کشورهای موسوم به «جنوب جهانی» همچنان فاصله قابل توجهی با کشورهای توسعهیافته در زمینه زیرساخت، دانش فنی و سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی دارند.
در همین زمینه
نابرابری در دسترسی به هوش مصنوعی
گزارش سازمان ملل همچنین مجموعهای از توصیههای عملی را برای کشورهای عضو ارائه کرده است. از جمله این پیشنهادها میتوان به توسعه زیرساختهای بومی هوش مصنوعی، ایجاد مراکز داده، ارتقای آموزش و سواد هوش مصنوعی در مدارس و دانشگاهها، سرمایهگذاری در تربیت متخصصان و تأسیس نهادهای تخصصی برای ارزیابی ایمنی سامانههای هوش مصنوعی اشاره کرد.
بر اساس این گزارش، ایالات متحده و چین همچنان بازیگران اصلی توسعه پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی و سرمایهگذاری در زیرساختهای محاسباتی مورد نیاز این فناوری هستند. به اعتقاد نویسندگان گزارش، این تمرکز فناوری میتواند قدرت اقتصادی و سیاسی را در اختیار تعداد محدودی از کشورها و شرکتهای بزرگ قرار دهد و خطر سوءاستفادههای اقتدارگرایانه و کاهش پاسخگویی دموکراتیک را افزایش دهد.
هیئت علمی سازمان ملل همچنین از کشورهایی که در توسعه هوش مصنوعی عقب ماندهاند خواسته است سرمایهگذاری قابل توجهی در زیرساختهای محاسباتی، شبکههای داده و آموزش نیروی انسانی انجام دهند. با این حال، این گزارش هشدار میدهد که توسعه مراکز داده و زیرساختهای هوش مصنوعی، هزینههای زیستمحیطی قابل توجهی نیز به همراه دارد؛ از جمله مصرف بالای انرژی و آب و افزایش انتشار گازهای گلخانهای.
در بخش دیگری از این گزارش تأکید شده است که بسیاری از کشورها، حتی برخی اقتصادهای پیشرفته، هنوز توانایی علمی و فنی لازم برای ارزیابی ایمنی پیشرفتهترین سامانههای هوش مصنوعی و مشارکت مؤثر در تدوین قواعد حکمرانی جهانی این فناوری را ندارند.
به گفته اعضای این هیئت ۴۰ نفره، این گزارش نخستین ارزیابی جامع علمی سازمان ملل درباره حکمرانی جهانی هوش مصنوعی به شمار میرود و هدف آن، ایجاد مبنایی علمی و بینالمللی برای مدیریت فرصتها و مخاطرات یکی از تأثیرگذارترین فناوریهای قرن بیست و یکم است.
هوش مصنوعی، اگرچه در سالهای اخیر به یکی از مهمترین فناوریهای جهان تبدیل شده، اما تاریخچه آن به بیش از هفت دهه پیش بازمیگردد. اصطلاح «هوش مصنوعی» نخستین بار در سال ۱۹۵۶ در کنفرانس دارتموث آمریکا مطرح شد. از آن زمان، این حوزه دورههایی از رشد و رکود را پشت سر گذاشت، اما در دهه گذشته، با پیشرفت پردازندههای قدرتمند، دسترسی به دادههای عظیم و توسعه شبکههای عصبی عمیق، رشد آن شتاب بیسابقهای یافت. ظهور مدلهای زبانی بزرگ و سامانههای مولد هوش مصنوعی در سالهای اخیر، این فناوری را از محیطهای تخصصی به زندگی روزمره صدها میلیون نفر وارد کرده و بسیاری از کارشناسان آن را مهمترین تحول فناورانه پس از اینترنت میدانند.







