بررسی شکاف عمیق میان دنیای مسئولان و واقعیت تلخ معیشت مردم
در شهری که شکاف عمیقی آن را به دو نیمه تقسیم کرده بود، یک سمت با آسمان‌خراش‌های شیشه‌ای و درخشان، مردانی کت‌وشلوارپوش با لبخندهای مطمئن زیر تابلوهای «رفاه دولتی» و «کامیابی خصوصی» ایستاده بودند و از زندگی پرزرق‌وبرق‌شان لذت می‌بردند؛ اما درست آن سوی گودال، زیر آسمان خاکستری و ابری، مردمی خسته و فقیر با لباس‌های مندرس در کلبه‌های زنگ‌زده گام برمی‌داشتند و تابلویی کج بر دیوارشان فریاد می‌زد «فقر بی‌پایان» – دو جهان کاملاً متضاد که تنها چند متر فاصله داشتند، اما سیاست‌ها و نابرابری‌ها آن‌ها را برای همیشه از هم جدا نگه داشته بودند.
این تصویر، نمادی دقیق از اقتصاد غارتگرانه‌ای است که مردم را در تنگنای دائمی قرار داده و شکافی عمیق میان زندگی شهروندان و دنیای کارگزاران قدرت به وجود آورده است.
افزایش قیمت ساندویچ، که زمانی غذای ارزان مردم بود، نمونه‌ای نزدیک، ملموس و روزمره از این واقعیت تلخ است. مردم شاید آمارهای رسمی را باور نکنند، اما قیمت یک فلافل، همبرگر یا هات‌داگ را هرگز فراموش نمی‌کنند. افزایش چند هزار درصدی غذاهای خیابانی دقیقاً همان چیزی است که اقتصاد غارتگرانه بر سفره مردم تحمیل کرده است.
ساندویچ به‌عنوان شاخص تورم پنهان
در تهران امروز، یک فلافل معمولی ۸۰ تا ۱۲۰ هزار تومان قیمت دارد؛ یعنی نسبت به سال ۱۳۹۴، رشدی میان ۱۵۰۰ تا ۲۴۰۰ درصد. هات‌داگ معمولی از ۷۰۰۰ تومان به ۱۲۰ تا ۱۶۰ هزار تومان رسیده است؛ رشدی بیش از ۱۶۰۰ تا ۲۲۰۰ درصد. همبرگر ساده نیز از ۱۲ هزار تومان به ۱۳۰ تا ۱۶۰ هزار تومان رسیده که معادل افزایش بالای هزار درصد است.
این اعداد نشان نمی‌دهد که مردم فقط ساندویچ گران می‌خرند؛ بلکه نشان می‌دهد چگونه اقتصاد غارتگرانه، نفس معیشت مردم را می‌گیرد. قیمت گوشت که روزی ۳۰ هزار تومان بود، حالا از ۷۰۰ هزار تومان گذشته است. مرغ از ۵ هزار تومان به بیش از ۱۵۰ هزار تومان رسیده و نان، روغن و گوجه‌فرنگی نیز جهش‌هایی ده‌برابری و بیشتر را تجربه کرده‌اند.
ساندویچ فقط غذا نیست؛ یک نمودار زنده از فروریختن ارزش پول و کوچک شدن سفره مردم است. در مقابل، مسئولان در سخنرانی‌ها از «پیشرفت»، «مقاومت» و «پیروزی» حرف می‌زنند؛ گویی در دنیایی دیگر زندگی می‌کنند.
اجاره مغازه‌ها نیز مانند قیمت مواد غذایی، مرزی نمی‌شناسد. مغازه‌ای که در میدان انقلاب در سال ۱۳۹۴ سه میلیون اجاره داشت، امروز گاهی به ۵۰ میلیون تومان اجاره می‌رسد. وعده‌های مقامات درباره «کنترل قیمت» فقط در کاغذ باقی مانده و در عمل، بازار در دست شبکه‌ای از نهادها و ذی‌نفعانی است که سهم خود را از اقتصاد غارتگرانه رها نمی‌کنند.
سقوط پول ملی و بازتولید آشفتگی
تورم افسارگسیخته و سقوط ارزش پول ملی یکی از اصلی‌ترین ستون‌های اقتصاد غارتگرانه است. بسیاری از کارشناسان تأکید می‌کنند که قیمت واقعی دلار مدت‌هاست از نرخ‌های رسمی جلوتر است و بازار در حال جبران عقب‌ماندگی خود است. تحلیلگران معتقدند رشد قیمت دلار تا پایان سال می‌تواند به حدود ۳۶ درصد دیگر برسد و حتی کانال ۱۶۰ هزار تومان را لمس کند.
این افزایش، نه نتیجه حادثه‌ای ناگهانی، بلکه پیامد انباشت سال‌ها سیاست‌گذاری مخرب، چاپ پول پنهان و ناترازی شدید در بودجه است. نقدینگی افسارگسیخته مانند سیلی که سدهای فرسوده را در هم می‌شکند، هر روز ارزش پول را می‌بلعد و توان خرید مردم را کاهش می‌دهد.
در چنین وضعیتی، مقام‌های حکومتی همچنان از «ثبات اقتصادی» و «کنترل بازار» سخن می‌گویند؛ اما واقعیت خیابان چیز دیگری است. مردم هر روز شکست‌های کوچک و بزرگ را تجربه می‌کنند: از خرید نان و ساندویچ گرفته تا قبض‌های آب و برق و هزینه مدرسه فرزندان.
در همین زمان، برخی از مسئولان در سخنرانی‌ها از «نزدیک بودن شکست دشمن» سخن می‌گویند؛ در حالی که آنچه مردم احساس می‌کنند، شکست در زندگی روزمره است. شکستی که نه از بیرون، بلکه از دل همین اقتصاد غارتگرانه تحمیل شده است.
بودجه، بنزین و دولتِ گرفتار در تارهای خود
در شرایطی که تورم رکورد می‌زند، طرح‌های جدید درباره افزایش قیمت بنزین نشان می‌دهد که به تعبیر برخی اقتصاددانان، «کفگیر دولت به ته دیگ خورده است». کسری بودجه، همچون سایه‌ای دائمی بر سر اقتصاد ایران مانده و هر سال از طریق چاپ پول پنهان جبران می‌شود؛ فرآیندی که موتور اصلی تورم است.
گروه‌های ذی‌نفوذ، اجازه کاهش هزینه‌ها را به دولت نمی‌دهند و علی‌رغم فشار اقتصادی، نهادهایی که هیچ نقشی در بهبود معیشت مردم ندارند، همچنان سهم بزرگ‌تری از بودجه می‌بلعند. مردم در این میان باید بهای ناتوانی، فساد و بی‌کفایتی ساختاری را بپردازند.
کارشناسان مستقل بارها هشدار داده‌اند که این تعادل نادرست، مانند باتلاقی است که کشور را به سمت اضمحلال اقتصادی می‌برد. اما روند تصمیم‌گیری در ساختار قدرت، نه بر اساس منطق اقتصادی، بلکه بر اساس حفظ شبکه‌های نفوذ و امتیاز است.
در مقابل، مردم هر روز با واقعیت تلخ‌تری روبه‌رو می‌شوند: قیمت‌ها بالا می‌رود، خدمات عمومی ناکارآمدتر می‌شود، آلودگی هوا نفس شهرها را می‌گیرد و بنزین محدودتر می‌شود. مردم در میدان واقعی زندگی شکست می‌خورند، در حالی که مسئولان در میدان سیاست، از پیروزی‌های توخالی سخن می‌گویند.
دو دنیای جدا؛ شکافی که هر روز عمیق‌تر می‌شود
در نهایت، مسئله اصلی این است که مردم و مسئولان دیگر در یک دنیای مشترک زندگی نمی‌کنند.
دنیای اول: دنیای مردم؛ پر از قبض‌ها، صف‌ها، تورم، سفره کوچک، امیدهای کم‌رنگ.
دنیای دوم: دنیای مسئولان؛ پر از شعار، سخنرانی، آمارهای غیرواقعی و بی‌تفاوتی نسبت به رنج مردم.
این شکاف، نه یک سوءمدیریت موقتی، بلکه نتیجه مستقیم دهه‌ها اقتصاد غارتگرانه است. ساختاری که نه اصلاح می‌شود و نه می‌خواهد اصلاح شود. ساختاری که به قیمت فرسودن زندگی مردم، بقای خود را حفظ می‌کند.
مردم نمی‌توانند در انتظار پیروزی‌های سیاسی دروغین باشند؛ زیرا در جنگ روزمره با گرانی و بی‌ثباتی، هر روز می‌بازند. آینده اقتصادی کشور تنها زمانی قابل تصور است که این ساختار جای خود را به نظمی انسانی، پاسخ‌گو و مردمی بدهد. و تا آن زمان، شکاف میان این دو دنیا، همچنان بازتر و عمیق‌تر خواهد شد.
آرمین بهاری
منابع:
تجارت نیوز ۱۷\۹\۱۴۰۴
اقتصادران ۱۷\۹\۱۴۰۴
بهارنیوز ۱۷\۹\۱۴۰۴
