۸۱۰ اعدام فقط در کمتر از ۸۰روز یک رکورد نفس گیر!
اعلامیه جهانی حقوق بشر، در دهم دسامبر سال ۱۹۴۸ برابر با ۲۰آذر ۱۳۲۷ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید.به همین مناسبت در تقویم جهانی روز ده دسامبر روز جهانی حقوق بشر نام گرفته است. این اعلامیه، از آن زمان به‌عنوان نقشه مسیر همه ملت‌ها، برای مبارزه با بی‌عدالتی و دفاع از حقوق انسانی به جامعه بشری عرضه شده است. فعالان حقوق بشری در همه کشورها، مفاد این اعلامیه جهانی را بستر مبارزه خود برای دفاع از حقوق شهروندان قرار داده‌اند و در این مسیر پای می‌فشرند.
این اعلامیه که از حدود ۷۵سال پیش به عنوان معیاری جهانی برای احترام به حقوق بنیادین انسان‌ها قرار گرفته است، روی مبانی زیر پایه گذاری شده است:
- - همه انسان‌ها از نظر حقوق و کرامت انسانی آزاد و برابر متولد شده‌اند.
- – آزادی و برابری از هر رنگ و نژاد و جنسیت.
- - آزادی اندیشه، حق آزادی بیان و حق انتخاب مذهب، براساس اعلامیه حقوق بشر حق همه انسان‌هاست.
از آن پس، گذشته از سیاسی کاری‌ها و ملاحظات اقتصادی کشورها، شاخص و سنجه اصلی در ارزیابی کشورها در زمینه حقوق بشر همین مبانی هستند.
وضعیت وخیم حقوق بشر در ایران
در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ مجمع عمومی سازمان ملل «اعلامیه جهانی حقوق بشر را تصویب کرد. این اعلامیه برای اولین‌بار مجموعه‌ای از حقوق بنیادین بشری را که باید «برای همه» تضمین شود، تعیین کرد.
محتوای کلیدی: اعلامیه شامل ۳۰ ماده است — مانند حق زندگی و امنیت، آزادی از شکنجه و رفتار و مجازات ظالمانه، آزادی بیان، آزادی عقیده و مذهب، حق بر آموزش و حق بر دادرسی عادلانه. این متن ملاک و مرجع بسیاری از قوانین و معاهدات بین‌المللی بعدی شد.
هدف و معنای روز جهانی: این روز برای ترویج آگاهی عمومی در مورد حقوق بشر، یادآوری تعهد دولت‌ها به اجرای آن حقوق و فشار برای پاسخگویی و بازخواست کسانی‌که این حقوق را نقض می‌کنند صرف می‌شود. سازمان ملل هر سال موضوع/تمی برای روز جهانی اعلام می‌کند و آژانس‌ها، سازمان‌های حقوق بشری و جامعهٔ مدنی رویدادها، گزارش‌ها و کمپین‌هایی برگزار می‌کنند.
چگونه گرامی داشته می‌شود: انتشار گزارش‌ها، برگزاری کنفرانس‌ها و جلسات آموزشی، انتشار فراخوان‌ها و کمپین‌های اطلاع‌رسانی، و فشارهای دیپلماتیک/حقوقی برای پیگیری موارد نقض. نهادهایی مثل دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل و سازمان‌های غیرحکومتی و غیره معمولاً در این روز گزارش‌های سالانه یا فراخوان‌های ویژه منتشر می‌کنند.
رویکرد رژیم ایران نسبت به حقوق بشر از زمان بنیان‌گذاری (جمع‌بندی تاریخی و شاخص‌ها)
مبانی و آغاز (پس از ۱۹۷۹): پس از انقلاب ۱۳۵۷ و برپایی نظام ولایت فقیه، ساختار قضایی و امنیتی جدیدی بر پایه تفسیرهای رسمی از قوانین شریعت آخوندی شکل گرفت. از آغاز نیز برخورد با مخالفان سیاسی، محدودیت آزادی‌های مدنی (مطبوعات، تجمع، احزاب)، و استفاده از احکام کیفری سخت مشاهده شده است. تحقیقات تاریخی و گزارش‌های حقوق بشری به موارد بازداشت‌های گسترده، محاکمات دسته‌جمعی و اعدام‌ها اشاره دارند.
دهه‌های ۱۹۸۰ و کشتار ۱۹۸۸: پژوهش‌ها و گزارش‌های بین‌المللی از اجرای اعدام‌های گسترده سیاسی (ازجمله وقایع ۱۹۸۸) و نقش آن در شکل‌دهی سابقه طولانی اعدام‌های سیاسی-امنیتی سخن گفته‌اند؛ گزارش مأمور ویژه سازمان ملل و مستندات مستقل این دوره را «جرایم علیه بشریت» و اعدام‌های فراقانونی توصیف کرده‌اند. .
الگوی مداوم: در طول دهه‌ها، شاخص‌های تکرارشونده نقض عبارتند از: حبس و محاکمه فعالان سیاسی، شکنجه و بدرفتاری در زندان، محدودیت‌های شدید بر رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران، استفاده گسترده از بدنام‌سازی و نمایش «اعترافات اجباری» در رسانهٔ حکومتی، سرکوب اقلیت‌های مذهبی و ملیتی، و کاربرد گسترده مجازات اعدام، به‌ویژه برای جرائم مربوط به موادِ مخدر و مواردی که زیر «امنیت ملی» قرار می‌گیرند. این الگو از سوی سازمان‌های بین‌المللی و گزارش‌گر ویژهٔ سازمان ملل مستند شده است.
واکنش‌های بین‌المللی: طی دهه‌ها قطعنامه‌ها، گزارش‌ها و بررسی‌های متعددی در مجامع سازمان ملل و گزارش‌گرهای مستقل صادر شده‌اند که خواستار دسترسی مستقل به زندان‌ها، تحقیقات نسبت به اعدام‌ها و پرونده‌های سال ۱۹۸۸، و توقف شکنجه و آزار شده‌اند؛ دولت ایران معمولاً این اقدامات را سیاسی یا دخالت در امور داخلی خوانده و گاهی از همکاری با مأموریت‌ها خودداری کرده است.
نگاهی به پرونده نقض حقوق بشر در ایران طی یک سال اخیر
طی یک سال میلادی ۲۰۲۵ که هنوز ۲۰ روز به پایان آن باقی مانده است، در مجموع تاکنون ۱۹۳۶ نفر در ایران اعدام شدند که در مقایسه با سال قبل دو برابر شده است. در نوامبر امسال ۳۳۵ نفر در زندانهای ایران اعدام شدند که یک رکورد شکنی در ۳۷ ساله اخیر است.
در سال شمسی ۱۴۰۴ تاکنون ۱۶۶۵ نفر اعدام شدند که ۸۰۰ اعدام آن در ۸۰ روز اخیر بوده است.
چنین اماری در سطح جهانی تکان دهنده و بی سابقه است.
