بی‌شناسنامه‌ها، واژه‌ای است که به تراژدی زندگی مردمان سیستان و بلوچستان گره خورده است. این معضل که میلیون‌ها نفر را در استان‌های محروم کشور از جمله سیستان و بلوچستان، خراسان، گلستان، کرمان و آذربایجان غربی درگیر کرده، به‌شکلی بی‌رحمانه هویت انسانی این افراد را انکار می‌کند. در این میان، سیستان و بلوچستان با بالاترین آمار بی‌شناسنامه‌ها، در صدر این بحران قرار دارد. بر اساس آمارهای رسمی، بین ۵۰ تا ۱۰۰هزار نفر از مردم این استان فاقد مدارک هویتی هستند، معضلی که آنان را به حاشیه زندگی و محرومیت‌های بی‌پایان رانده است.
هویتی که آرزو شده است
بسیاری از بی‌شناسنامه‌ها، ایرانی‌الاصل و ریشه در خاک این سرزمین دارند، اما به‌دلیل پیچیدگی‌های بروکراسی، هزینه‌های سنگین، و دوری از مراکز خدماتی، از ابتدایی‌ترین حقوق شهروندی محروم مانده‌اند. رئیس شورای شهر زاهدان تأکید می‌کند که بخش اعظم این افراد ایرانی‌اند و تنها درصد اندکی از آنان را اتباع خارجی تشکیل می‌دهند. با این حال، نبود مدارک هویتی، زندگی آنان را به برزخ بی‌پایانی بدل کرده است.
بی‌شناسنامه بودن به معنای محرومیت از تحصیل، درمان، بیمه، افتتاح حساب بانکی، اشتغال در ادارات دولتی، دریافت یارانه، و حتی امکان سفر است. فراتر از این، فرزندان این خانواده‌ها نیز به‌دلیل نداشتن هویت والدین، از دریافت مدارک هویتی بازمی‌مانند و این چرخه محرومیت نسل به نسل ادامه پیدا می‌کند.
دلایل پیچیده یک بحران اجتماعی
بروکراسی سخت و طاقت‌فرسا، از دلایل اصلی طولانی شدن روند اخذ شناسنامه در این استان است. تشکیل پرونده‌های هویتی در اداره ثبت احوال، همراه با تأیید هویت از سوی نیروهای امنیتی و اطلاعاتی، گاه تا ۱۰سال زمان می‌برد. بسیاری از خانواده‌ها به‌دلیل نبود آگاهی، هزینه‌های سنگین، و مشکلات اقتصادی، از پیگیری این روند خسته و ناامید می‌شوند.
در همین زمینه
بی شناسنامه ها!
۹۸ درصد از بی‌شناسنامه‌ها در این استان، از دهک‌های پایین درآمدی هستند. این افراد که عمدتاً در مناطق روستایی و عشایری زندگی می‌کنند، حتی به ابتدایی‌ترین خدمات دولتی نیز دسترسی ندارند.
پیامدهای ناگوار بی‌شناسنامه بودن
زندگی بی‌شناسنامه‌ها، شبیه به مرگ تدریجی است. این افراد نه‌تنها از امکانات اجتماعی محرومند، بلکه در مواردی به‌دلیل نبود هویت رسمی، امکان شناسایی و اثبات خود در برابر قانون را نیز ندارند. همین موضوع آنان را در معرض اتهامات و سوءاستفاده‌های مختلف قرار داده و حتی می‌تواند موجب افزایش جرم و ناامنی در منطقه شود.
راهکارهایی که هنوز عملی نشده‌اند
هرچند قوانینی برای تسهیل اخذ مدارک هویتی در برخی استان‌ها به اجرا درآمده، اما این قوانین در سیستان و بلوچستان به‌دلیل ملاحظات امنیتی و سیاسی اجرا نشده‌اند. فعالان مدنی و اعضای شوراهای محلی بارها بر لزوم تسریع در این فرآیند و بررسی دقیق پرونده‌ها تأکید کرده‌اند. آنان معتقدند که بی‌توجهی به این معضل، عواقب جبران‌ناپذیری برای جامعه به همراه خواهد داشت.
مسئله بی‌شناسنامه‌ها، نه‌تنها یک بحران اجتماعی، بلکه بازتابی از بی‌عدالتی عمیق در ساختار مدیریتی حکومت خامنه‌ای است. این افراد، ایرانیانی هستند که عشق به‌وطن و تعلق خاطر به این سرزمین دارند، اما به‌دلیل ستم و تبعیض و ضعف در سیستم اداری و سیاست‌گذاری، از ابتدایی‌ترین حقوق شهروندی خود محروم مانده‌اند. حل این بحران نیازمند عزم جدی و اقدامات عملی است تا افراد فاقد شناسنامه از برزخ هویتی رها شوند و بتوانند با کرامت در جامعه زندگی کنند. باید تصریح کرد تا زمانی که حکومت ولایت فقیه در مصدر امور است مردم استان سیستان و بلوچستان این زخم را بر پیکرشان حمل خواهند کرد. تنها مرهم و راه درمان این زخم و بسیاری دیگر از زخم‌ها سرنگونی این حکومت ضد مردمی و فاشیستی است که بی‌تردید مردم بلوچستان سهم بزرگی در این سرنگونی را برعهده خواهند گرفت.
