سالروز درگذشت امین الله حسین نخستين آهنگساز پيشرو ايران
امین الله حسین آهنگساز شهیر ایرانی‌تبار که در فرانسه ساکن بود، در مرداد ماه ۱۳۶۲ درگذشت.
او جزو مشهورترین موسیقی‌دانان ایرانی در جهان است و شاید او را بتوان نخستین آهنگساز پیشروی ایران دانست که آفریده‌هایش در رپرتوار ارکسترهای بین‌المللی قرار گرفته و به دفعات به اجرا درآمده است.
امين الله حسين (آندره) در سال ۱۲۸۴ در سمرقند (در ازبکستان امروزی) از مادری ايرانی و پدری از مهاجران قفقازی به ايران زاده شد و در خردسالی با خانواده خود به روسيه مهاجرت کرد و تحصيلات مقدماتی را تا سال ۱۹۱۷، سال انقلاب اکتبر، در “پتروگراد” گذرانيد.
امین الله حسین روسیه را ترک و به آلمان رفت
با برپايی دولت سوسياليستی، حسين روسيه را ترک کرد و برای تحصيل در رشته پزشکی به آلمان رفت، ولی از آنجا که نزد مادر خود با موسيقی آشنا شده و به آن دل بسته بود، به زودی رشته پزشکی را رها کرد و بر خلاف ميل پدر، در اشتوتگارت و برلين به فراگيری جدی موسيقی پرداخت.
عزیمت امین الله حسین به فرانسه
امین الله حسین چندی بعد آلمان را نيز ترک کرد و به فرانسه رفت و در کنسرواتوار معروف پاريس به ادامه تحصيل پرداخت. او در واقع نخستين ايرانی است که از اين کنسرواتوار در رشته آهنگسازی فارغ التحصيل شده است. حسين يکی دو سفر تحصيلی ديگر نيز به ايتاليا و لبنان داشت ولی سرانجام پاريس را به عنوان اقامتگاه اصلی خود برگزيد.
نخستین اثر امین الله حسین
نخستين آفريده امين الله حسين موسيقی باله‌ای است که “به سوی روشنايی” نام دارد و آن را در سال۱۹۳۵ ميلادی نوشته و سه‌سال بعد شاهد اجرای آن در اپرای پاريس بوده است.
در فاصله ميان سال های ۳۹-۱۹۳۶ قطعات زيادی برای پيانو نوشته که از ميان آنها “راپسوری ايرانی” هومورسک و آهنگ های لزگی و چرکسی، اجراهای بسيار پيدا کرده است. حسين در سال۱۹۴۷ کار يک منظومه سمفونيک بزرگ را با عنوان “خرابه‌های تخت‌جمشيد” به پايان برد که در همان سال به وسيله ارکستر سمفونيک لندن به رهبری “بازيل کامرون” به اجرا در‌آمد و سبب شهرت او شد.
او چهار سال بعد يعنی در سال ۱۹۵۱ منظومه سمفونيک ديگری را بر روی رباعيات خيام ساخت که آن نيز نخستين اجرای خود را در پاريس پيدا کرد و بر شهرت آفريننده‌اش افزود. آفرينش چند باله ديگر چون “قصه ها و مينياتورهای ايرانی” و “سوئيت سمفونيک شهرزاد”، در اين شهرت‌يابی نقش ايفا کرده است.
موسيقی امین‌الله حسين
موسيقی امين‌الله حسين را می‌توان موسيقی رومانتيک ملی به شمار آورد، نيمه دوم قرن نوزدهم و نيمه اول قرن بيستم، در همه جای دنيا دوره شکوفايی رومانتيسيسم با رنگ و بوی ملی است که زير تاثير جنبش‌های ملی و استقلال طلبانه پديد آمده است.
در روسيه گروه پنج نفری به سرپرستی “بالاکيرف”، در فنلاند “يان سيبليوس” در اسپانيا، “امانوئل اوفايا” و در چکسلواکی “بدريخ اسمتانا”را می توان در رده آهنگسازان رومانتيک ملی قرار داد که احساسات ميهن پرستانه در آفريده هايشان، دست بالا را دارد.
عشق امین الله حسین به وطن
امين‌الله حسين نيز با آنکه چندان در ايران نزيسته بود، ولی دورادور به ايران عشق می‌ورزيد و اين عشقش را در آفريده‌های خود باز می‌تابانيد. با اين ويژگی که به دليل اقامت دوره جوانی در روسيه موسيقی ملی‌گرای آن ديار بر او تاثير می‌گذاشت. از آن گذشته موسيقی کمابيش پيشرفته در جمهوری آذربايجان نيز توجه او را به سوی خود جلب می‌کرد. برهمه اين‌ها بايد شيوه های آهنگ نويسی فرانسويان را نيز افزود.
ترکیب متوازن ملی ـ رمانیتک در آثار امین الله حسین
ترکيب متوازنی از اين تاثيرات، در واقع محتوای ملی – رومانتيک آثار حسين را به وجود می‌آورد.
تکنيک آهنگسازی امين‌الله حسين بسيار ساده و روان است و شنيدن آثار او برای کسانی که سال ها از وطن دور افتاده‌اند، آرامش نوستالژيک و غمگنانه فراهم می‌آورد. آفريده‌های عمده امين‌الله حسين، جز آنها که پيش از اين ياد کرديم عبارت است از سه کنسرتو برای پيانو و ارکستر، دو سمفونی، اتودهای بی شمار و سمفونيک و قطعاتی برای پيانو، تئاتر و فيلم.
همه آفريده‌های او، پس از اجرا با تحسين جمع شنوندگان و نيز نامداران روبرو شده، اجرای آنها بارها تکرار شده و بعضی از آن جايی دائمی در رپرتوار های بزرگ پيدا کرده است.
از آن گذشته تاکنون بسياری از آثار حسين بر روی صفحه و ديسک ضبط شده است. به اين ترتيب امين‌الله حسين را بايد در صدر فهرست موسيقی‌دانان پيشرو ايران جای داد که راه‌هايی برای عرضه موسيقی ملی در عرصه های جهانی پيدا کرده‌اند. [آندرانیک آساطوریان آهنگساز و استاد برجسته موسیقی ایران]
