رزاپارکس؛ زنی الهام بخش، مبارزات رهائیخش علیه تبعیض نژادی
اول دسامبر ۱۹۵۵ در چنین روزی رزاپارکس؛ با عمل خود در یک اتوبوس شهری به تبعیض نژادی در آمریکا پایان داد.
رزا الوییس مک کولی (Rosa Louise McCauley) ملقب به رزاپارکس آمریکایی افریقایی تبار و از اقلیت سیاه پوستان آمریکا بود. وی در ۴ فوریه ۱۹۱۳ در آلاباما متولد شد. در سن ۱۱ سالگی با کوشش فراوان توانست به دبیرستان راه یابد. البته وی در دبیرستان مخصوص سیاه پوستان آمریکایی به نام نگروهای آمریکایی تحصیل کرد. در ۱۶ سالگی و تنها یکسال قبل از اینکه فارغ التحصیل شود مجبور به ترک تحصیل شد. در ۱۹ سالگی با لوییس پارکس که ۱۰ سال از او بزرگتر بود، ازدواج کرد. لوییس در سال های بعد یکی از حامیان اصلی رزاپارکس در پایان بردن تحصیلات متوسطه شد. [جان لوئيس از رهبران جنبش حقوق مدنی در امریکا درگذشت]
رزاپارکس؛ تلاش برای رفع تبعیض نژادی
در حالی که بسیاری از جنبش های مهم اجتماعی و سیاسی در برخی از نقاط جهان اساسا با رهبری و هدایت زنان شکل گرفته و حتی منجر به تحولی عظیم شده، اما کماکان تلاش شده که این نقش عظیم به حاشیه رانده شود. کما اینکه در طول تاریخ چندهزار ساله تمدن بشری و دستآوردهای اجتماعی، سیاسی بشریت، بخشی از آنها محصول مبارزات زنان بوده است. زنانی که بسیار تاثیرگذار و الهام بخشان غیر قابل انکاری بودند.
در بعدازظهر سرد اول دسامبر سال ۱۹۵۵ رزا پارکس پس از پایان ساعت کاری روزانه، به روش همیشگی‌اش سوار اتوبوس شهری شد تا به خانه خود برگردد. ایستگاه بعدی مردی سوار بر اتوبوس شد و بدلیل اینکه جایی برای نشستن نیافت، در کنار درب خروجی اتوبوس ایستاد. راننده اتوبوس که مسافران را زیر نظر داشت، از رزاپارکس خواست که از جای خود بلند شده و جایش را به آن مرد بدهد.
علیرغم اینکه آن مرد به راننده اتوبوس گفت که مشکلی ندارد و می تواند بایستد، اما راننده با حالتی خشم‌آلود بالای سر رزا پارکس ایستاد تا او را وادار کند صندلی خود را به مرد بدهد. اما رزا از صندلی خود تکان نخورد و از بلند شدن امتناع ورزید. پس از مشاجره لفظی و طولانی پلیس از راه رسید و رزا را دستگیر و با خود به اداره پلیس شهر برد. اتوبوس نیز بدون رزا به راه خود ادامه داد.
این عمل رزا، الهام گرفته از دختر دانش آموز ۱۵ ساله‌ای به نام کلودت کالوین بود که مدتی پیشتر در یک اتوبوس عمومی در مونتگمری آلاباما حاضر نشده بود صندلی خود را به مرد سفید پوستی بدهد.
این رخداد در آن بعدازظهر سرد زمستانی هر چند در نگاه اول با اهمیت جلوه نمی‌کند، اما آغازی بر جنبش بزرگ علیه تبعیض نژادی در آمریکا شد که تاریخ معاصر جامعه آمریکا را برای همیشه دچار تحول سیاسی، اجتماعی عظیمی کرد.
روز بعد از بازداشت رزاپارکس و جریمه او بدلیل امتناع از بلند شدن از صندلی اتوبوس برای مرد سفید پوست دیگری، خبر به گوش اهالی سیاه پوست شهر مونتگمری در آلاباما رسید. رزا و لوییس در هماهنگی با تشکل‌های سیاه پوستان شهر تصمیم به چاپ اعلامیه‌ای برای دعوت دیگر ساکنان شهر برای تحریم شرکت حمل و نقل اتوبوس درون شهری آلاباما گرفتند.
بدلیل اینکه نزدیک به ۷۰درصد از مسافران را سیاهپوستان تشکیل می دادند این تحریم بلحاظ اقتصادی ضربه کاری به سیستم حمل و نقل اتوبوسرانی که تحت کنترل سفید پوستان بود وارد کرد.
اخراج از کار و تهدید به قتل
اما بلافاصله بعد از شروع تحریم توسط جمعیت انبوه سیاه پوستان، کارفرمای سفیدپوست رزا او را از کار اخراج کرد. افراد نژاد پرست شهر برای او و خانواده‌اش مزاحمت هایی ایجاد می کردند و یا او را تهدید به قتل می‌کردند. وی بدنبال این تهدید زادگاهش دیترویت را همراه با همسر و مادر بیمارش ترک و ادامه مبارزه علیه تبعیض نژادی را به مارتین لوتر جوان سپرد.
در پی ۳۸۱ روز مبارزه و بایکوت همه جانبه اقلیت سیاه پوست، عملا قوانین تبعیض‌آمیز سیستم اتوبوسرانی نهایتا تسلیم شد و با رهبری رزاپارکس این واقعیت به حقیقت پیوست. قوانین تبعیض‌آمیز نیز برای همیشه از سیستم حمل و نقل برداشته شد.
پیوستن مارتین لوتر کینگ به پارکس
در همین دوران کشیش جوانی، به پارکس پیوست و از وی الهام می‌گرفت و به سخنرانی آتشین در تجمعات اعتراضی سیاه پوستان تبدل شد. این کشیش جوان مارتین لوتر کینگ نام داشت که بعدها پایه گذار جنبش نافرمانی مدنی در آمریکا شد. وی همیشه از رزاپارکس به عنوان مادر و الهام بخش خود یاد می‌کرد.
رزاپارکس به مدت بیست سال منشی مخصوص نماینده سیاه پوست دیترویت، آقای جان کان یرز بود.
او در سال ۱۹۸۷ بنیاد خیریه خود را در یترویت بنیاد گذاشت و تا پایان عمر به کار آگاهی بخشی به جوانان سیاه پوست که آن دوران را ندیده بودند اشتغال داشت.
جنبشی که رزاپارکس آغار کرده بود بعدها در سال ۱۹۶۴ به نتیجه رسید و تبعیض نژادی در آمریکا ممنوع و برای همیشه به حافظه‌ها، داستان‌ها و گورستان تاریخ سپرده شد.
رزاپارکس در ۲۰۰۵ در سن ۹۲ سالگی درگذشت و در ساختمان کپیتال هیل آرامگاه بزرگان آمریکا در واشینگتن به خاک سپرده شد. وی تنها زن سیاه پوست تاریخ آمریکا است که در چنین مکانی دفن شده است.
