آمار تازه از رزیدنت‌ها، تصویری نگران‌کننده از آینده درمان در ایران ارائه می‌دهد
با مهاجرت پزشکان و پرستاران به خارج از کشور، بحران نیروی انسانی در نظام سلامت ایران ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است. نتایج یک گزارش پژوهشی که از سوی سخنگوی انجمن روانپزشکان ایران در رسانه حکومتی خبر فوری به تاریخ ۹ خردادماه ۱۴۰۵ اعلام شده، نشان می‌دهد بخش بزرگی از دستیاران پزشکی یا همان رزیدنت‌ها تمایل به ترک کشور دارند و بسیاری از آنان از انتخاب مسیر تخصصی خود ابراز پشیمانی می‌کنند. این آمارها در شرایطی منتشر می‌شود که طی سال‌های اخیر گزارش‌های متعددی درباره مهاجرت پزشکان، پرستاران و سایر نیروهای متخصص درمانی منتشر شده است.
مهاجرت پزشکان؛ انتخاب اول بسیاری از رزیدنت‌ها
امیرحسین جلالی ندوشن، سخنگوی انجمن روانپزشکان ایران، روز ۹ خرداد ۱۴۰۵ با اشاره به نتایج یک نظرسنجی چندمرکزی در چهار دانشگاه علوم پزشکی کشور اعلام کرد که از میان ۲۵۴ دستیار پزشکی، ۸۱/۵ درصد تمایل خود را برای مهاجرت اعلام کرده‌اند.
بر اساس این پژوهش، ۷۹/۵ درصد شرکت‌کنندگان نیز گفته‌اند اگر پیش از ورود به دوره تخصصی از شرایط واقعی دستیاری آگاهی داشتند، مهاجرت را به ورود به رزیدنتی ترجیح می‌دادند. این آمار نشان می‌دهد که نارضایتی از شرایط آموزشی و شغلی در میان بخشی از نیروهای جوان پزشکی به سطح بی‌سابقه‌ای رسیده است.
جلالی ندوشن تأکید کرد «حدود ۲۸ درصد از شرکت‌کنندگان دارای برنامه‌ریزی متوسط تا جدی برای مهاجرت هستند». با این حال، وی رقم مهاجرت پزشکان را نیز بسیار قابل توجه توصیف کرد.
فرسایش امید در میان دستیاران پزشکی
سخنگوی انجمن روانپزشکان ایران معتقد است فاصله میان «تمایل به مهاجرت» و «برنامه عملی برای خروج» نشان‌دهنده مسئله‌ای عمیق‌تر است. او تأکید کرد که «موضوع تنها مهاجرت پزشکان نیست، بلکه کاهش امید به آینده شغلی و بی‌اعتمادی به امکان بهبود شرایط حرفه‌ای در کشور است».
بیشتر بخوانید
بر اساس نتایج همین پژوهش، ۸۱/۱ درصد رزیدنت‌ها اعلام کرده‌اند که امید ناچیز یا هیچ امیدی به اصلاح وضعیت موجود ندارند. این آمار از نگاه کارشناسان حوزه سلامت می‌تواند نشانه‌ای از یک بحران گسترده در منابع انسانی نظام درمانی باشد.
جلالی ندوشن هشدار داد که ادامه این روند در سال‌های آینده می‌تواند بر کیفیت خدمات درمانی، دسترسی مردم به پزشکان متخصص و همچنین میزان فرسودگی شغلی کادر درمان تأثیر مستقیم بگذارد.
ساعت‌های کاری سنگین و سیاست‌های بحث‌برانگیز
یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که در این گزارش مورد اشاره قرار گرفته، شرایط کاری دستیاران پزشکی است. ندوشن همچنین از برخی سیاست‌های اجرایی در حوزه آموزش پزشکی انتقاد کرد و گفت بخشی از تصمیم‌های اتخاذ شده در سال‌های گذشته نه تنها به حل مشکلات کمک نکرده، بلکه به تشدید بحران انجامیده است بحرانی که سر انجام به مهاجرت پزشکان منجر شده است.
به گفته او، در شرایطی که بخشی از نیروهای متخصص از کشور خارج می‌شوند یا از چرخه درمان کنار می‌روند، افزایش ظرفیت‌های آموزشی بدون تأمین امکانات لازم می‌تواند کیفیت آموزش پزشکی را تحت تأثیر قرار دهد.
افزایش ظرفیت‌ها و نگرانی از کیفیت آموزش
جلالی ندوشن در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «آموزش پزشکی نیازمند زیرساخت‌های تخصصی، امکانات بیمارستانی و تجهیزات آموزشی مناسب است و افزایش ظرفیت بدون تأمین این امکانات می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای نظام سلامت داشته باشد». او هشدار داد که تصمیم‌های اتخاذ شده در این زمینه نه تنها برخی بحران‌های موجود را کاهش نداده، بلکه زمینه‌ساز مشکلات تازه‌ای از جمله مهاجرت پزشکان شده است.
مهاجرت پزشکان و پرستاران؛ بحرانی فراتر از آمار
سخنگوی انجمن روانپزشکان ایران در پایان به روند خروج پرستاران و نیروهای درمانی از کشور اشاره کرد. به گفته او، «شمار زیادی از پرستاران آموزش‌دیده ایرانی طی سال‌های گذشته جذب کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی شده‌اند. وی تأکید کرد که با مهاجرت پزشکان، جایگزینی نیروهای حرفه‌ای که سال‌ها در نظام درمانی کشور آموزش دیده‌اند، به سادگی امکان‌پذیر نیست. این نیروها تجربه، دانش و شناختی از جامعه دارند که انتقال آن به نسل‌های بعدی زمان‌بر خواهد بود.
آمار منتشرشده درباره تمایل گسترده رزیدنت‌ها به مهاجرت، تنها یک عدد یا یک نظرسنجی نیست. این داده‌ها تصویری از بحرانی عمیق‌تر را نشان می‌دهد؛ بحرانی که در آن بخشی از جوان‌ترین و متخصص‌ترین نیروهای کشور، آینده خود را بیرون از مرزهای ایران جست‌وجو می‌کنند. هنگامی که بیش از ۸۰درصد دستیاران پزشکی از وضعیت موجود ناامید هستند و بسیاری از آنان مهاجرت را بر ادامه فعالیت در کشور ترجیح می‌دهند، مسئله دیگر صرفاً کمبود پزشک یا مشکلات آموزشی نیست، بلکه سخن از فرسایش اعتماد به آینده است.
در سال‌های اخیر، مهاجرت پزشکان و پرستاران، استادان دانشگاه و نیروهای متخصص به یکی از روندهای پایدار جامعه ایران بدل شده است. این روند نتیجه مستقیم سیاست‌هایی است که به جای سرمایه‌گذاری بر رفاه عمومی، آموزش، بهداشت و توسعه انسانی، منابع کشور را در مسیرهای بیهوده از جمله پروژه‌های بیهوده و پر هزینه مانند ساخت موشک و پهپاد و برنامه های هسته ای هزینه کرده است. از نگاه آنان، خروج گسترده سرمایه انسانی هشداری است که نشان می‌دهد بخش مهمی از نخبگان، چشم‌اندازی برای آینده خود در ساختار کنونی نمی‌بینند.
نارضایتی همه اقشار جامعه را در برگرفته است
همزمان، افزایش اعتراض‌های صنفی و اجتماعی در میان اقشار مختلف از جمله کارگران، معلمان، بازنشستگان، پرستاران و پزشکان نشان می‌دهد که نارضایتی از وضعیت موجود محدود به یک قشر خاص نیست. بسیاری از منتقدان بر این باورند که تغییرات بنیادین در ایران نه از مسیر وعده‌های تکراری و اصلاحات ناکام، بلکه از طریق سازمان‌یافتگی اجتماعی، گسترش مقاومت و نقش‌آفرینی نیروهای شورشی که خواهان تغییر هستند امکان‌پذیر خواهد بود.
از این منظر، آمار مهاجرت پزشکان تنها یک گزارش درباره نظام سلامت نیست؛ بلکه بازتابی از بحرانی گسترده‌تر است که آینده کشور را تحت تأثیر قرار داده و به یکی از مهم‌ترین خواسته جامعه برای تغییر شرایط موجود یعنی سرنگونی حکومت ضد بشری ولایت فقیه تبدیل شده است.
