تورم خوراکی‌ها و فرسایش طبقه متوسط در اقتصاد ایران
در سال‌های پایانی امپراتوری روم، که مردم برای خرید نان، سکه‌هایی حمل می‌کردند که هر روز بی‌ارزش‌تر می‌شدند. بازارها شلوغ بود، اما سفره‌ها خالی‌تر می‌شد. صدای فروشندگان بلندتر از گذشته بود، اما قدرت خرید مردم فرو می‌ریخت. آنچه روم را تنها با حمله خارجی نابود نکرد، فرسایش تدریجی اقتصاد و نابودی اعتماد عمومی بود. امروز، اقتصاد فروپاشیده ایران نیز نشانه‌هایی مشابه از همان فرسایش تاریخی را نشان می‌دهد؛ جایی که بحران دیگر فقط در شاخص‌ها دیده نمی‌شود، بلکه در زندگی روزمره مردم ریشه دوانده است.
بازار ایران دیگر ثبات را تجربه نمی‌کند. قیمت‌ها با سرعتی حرکت می‌کنند که دستمزدها حتی به گرد آن هم نمی‌رسند. تورم مواد غذایی از مرز ۱۱۰ درصد عبور کرده و بسیاری از کالاهای اساسی طی کمتر از یک سال چند برابر شده‌اند. قیمت گوشت قرمز در تهران از یک میلیون و چهارصد هزار تومان گذشته و روغن، برنج، مرغ و تخم‌مرغ به کالاهایی سنگین برای بودجه خانوار تبدیل شده‌اند. در چنین شرایطی، اقتصاد فروپاشیده تنها یک تعبیر رسانه‌ای نیست؛ بلکه توصیف دقیق واقعیتی است که میلیون‌ها ایرانی هر روز آن را لمس می‌کنند.
رژیم ایران سال‌ها بحران اقتصادی را با آمارسازی، وعده‌های تکراری و جلسات نمایشی پنهان کرد، اما اکنون شکاف میان روایت رسمی و واقعیت زندگی مردم به‌حدی عمیق شده که دیگر قابل انکار نیست. حتی رسانه‌های نزدیک به ساختار قدرت نیز ناچار شده‌اند از رکوردهای تاریخی تورم و سقوط معیشت سخن بگویند. وقتی خوراکی‌های اساسی ظرف یک سال ۱۴۸ درصد افزایش قیمت پیدا می‌کنند، دیگر مسئله صرفاً «گرانی» نیست؛ مسئله، فروپاشی توان زیستن است.
تورم خوراکی‌ها؛ آغاز حذف تدریجی زندگی عادی
تورم در ایران دیگر محدود به بازار ارز، خودرو یا مسکن نیست. بحران اکنون به قلب سفره خانوار رسیده است. نان، برنج، روغن، لبنیات و گوشت که پایه‌های تغذیه روزمره جامعه محسوب می‌شوند، به کالاهایی دشوار برای خرید تبدیل شده‌اند. این وضعیت بیش از همه دهک‌های پایین و طبقه متوسط را هدف قرار داده است.
بر اساس داده‌های منتشرشده، روغن مایع طی یک سال بیش از ۳۰۰ درصد افزایش قیمت داشته و برنج ایرانی حدود ۱۷۳ درصد گران‌تر شده است. حتی کالاهایی مانند تخم‌مرغ و مرغ که زمانی جایگزین ارزان‌تری برای گوشت محسوب می‌شدند، اکنون از دسترس بسیاری از خانواده‌ها خارج شده‌اند. نتیجه این روند، حذف تدریجی پروتئین و مواد غذایی ضروری از سفره مردم است.
بیشتر بخوانید
اقتصاد فروپاشیده فقط به معنای کاهش رفاه نیست؛ بلکه به معنای تغییر اجباری الگوی زندگی است. خانواده‌هایی که تا چند سال پیش می‌توانستند حداقلی از امنیت غذایی داشته باشند، اکنون میان پرداخت اجاره خانه و خرید مواد غذایی گرفتار شده‌اند. بسیاری از خانوارها مصرف گوشت را به مناسبت‌های محدود کاهش داده‌اند و برخی حتی از خرید میوه و لبنیات صرف‌نظر می‌کنند.
در این میان، تبلیغات رسمی و سخنان مقام‌های حکومتی بیش از آنکه آرامش‌بخش باشد، شکاف بی‌اعتمادی را عمیق‌تر کرده است. وقتی وزیر کشاورزی از نبود «گران‌فروشی فاحش» سخن می‌گوید، در حالی که قیمت روغن و برنج چند برابر شده، جامعه این سخنان را نه تحلیل اقتصادی، بلکه توهین به تجربه زیسته خود می‌داند. حکومت تلاش می‌کند بحران را با بازی‌های لفظی توضیح دهد، اما واقعیت سفره مردم با واژه‌ها تغییر نمی‌کند.
فرسایش طبقه متوسط و اقتصاد بقا
یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای اقتصاد فروپاشیده، نابودی تدریجی طبقه متوسط است. طبقه‌ای که در هر جامعه‌ای ستون ثبات اجتماعی و موتور توسعه اقتصادی محسوب می‌شود، اکنون در ایران زیر فشار تورم، بیکاری و ناامنی شغلی در حال فروریختن است.
کارمندان، معلمان، کارگران و صاحبان کسب‌وکارهای کوچک هر روز بیشتر کار می‌کنند، اما کمتر به دست می‌آورند. افزایش حقوق‌ها عملاً پیش از پرداخت، توسط تورم بلعیده می‌شود. حداقل دستمزد رسمی تنها بخش محدودی از هزینه خوراک خانوار را پوشش می‌دهد و بخش بزرگی از درآمد مردم صرف زنده ماندن می‌شود، نه زندگی کردن.
در چنین فضایی، ناامنی روانی نیز گسترش پیدا می‌کند. مردم فقط نگران قیمت امروز نیستند؛ بلکه از آینده‌ای می‌ترسند که هیچ افق روشنی در آن دیده نمی‌شود. سقوط ارزش ریال، جهش اجاره‌بها، بحران دارو و بی‌ثباتی بازار کار، جامعه را وارد مرحله‌ای از اضطراب دائمی کرده است. این وضعیت، فرسایش خاموشی ایجاد می‌کند که آثار آن از اقتصاد فراتر می‌رود و به روابط اجتماعی، سلامت روان و امید جمعی آسیب می‌زند.
اقتصاد ایران سال‌هاست زیر سلطه ساختاری قرار دارد که منابع کشور را نه در مسیر توسعه ملی، بلکه در خدمت بقای سیاسی و امنیتی خود مصرف کرده است. نتیجه چنین الگویی، اقتصادی رانتی، ناکارآمد و وابسته به بحران است. در این ساختار، فساد سیستماتیک، تصمیم‌گیری‌های غیرشفاف و سیاست‌های پرهزینه منطقه‌ای، هزینه مستقیم خود را از سفره مردم می‌گیرند.
واقعیت این است که جامعه ایران دیگر به وعده و جلسه اعتماد ندارد. مردم هر روز فقیرتر می‌شوند و فاصله میان درآمد و هزینه با سرعتی بی‌سابقه افزایش می‌یابد. وقتی ۶۶ درصد حداقل دستمزد صرف تهیه حداقلی‌ترین اقلام خوراکی می‌شود، دیگر نمی‌توان از «مدیریت اقتصادی» سخن گفت. این شرایط، تصویری از یک اقتصاد فروپاشیده است که در آن، بقا جای زندگی را گرفته است.
تجربه تاریخی نشان می‌دهد جوامعی که برای مدت طولانی زیر فشار تورم، فقر و بی‌ثباتی رها شوند، دیر یا زود وارد مرحله‌ای از بحران اجتماعی و سیاسی می‌شوند. جامعه‌ای که امید خود را از دست بدهد، دیگر با آمار رسمی یا نشست‌های حکومتی آرام نمی‌شود. حذف گوشت از سفره، ناتوانی در پرداخت اجاره و اضطراب دائمی، واقعیاتی هستند که پشت هیچ نموداری پنهان نمی‌مانند.
امروز، میلیون‌ها ایرانی در اقتصادی زندگی می‌کنند که دیگر توان تأمین حداقل‌های یک زندگی عادی را ندارد. این همان نقطه‌ای است که اقتصاد فروپاشیده از یک مفهوم اقتصادی فراتر می‌رود و به بحرانی انسانی و اجتماعی تبدیل می‌شود؛ بحرانی که هر روز عمیق‌تر می‌شود و سایه آن بر آینده کشور سنگین‌تر می‌افتد.
آرمین یهاری
منابع
- گزارش مرکز آمار ایران
- دنیای اقتصاد ۲۰/۲/۱۴۰۵
- اکوایران ۱۹/۲/۱۴۰۵
- رویداد ۲۴ – ۲۰/۲/۱۴۰۵
- جهان صنعت ۱۹/۲/۱۴۰۵
