خطبه‌ها زیر سایه گرانی، بحران معیشت و هراس از انفجار اجتماعی
در شرایطی که بحران‌های اقتصادی و اجتماعی سراسر ایران را فرا گرفته، خطبه‌های نماز جمعه این هفته به صحنه بروز آشکار ترس از اعتراضات مردمی تبدیل شد. امامان جمعه منصوب خامنه‌ای، در تهران، مشهد و بیرجند، هر کدام به شکلی تلاش کردند ریشه بحران‌ها را انکار کنند، تقصیرها را به بیرون نسبت دهند و همزمان جامعه را از خشم انباشته‌شده بترسانند.
در تهران نیز آخوند حاج علی‌اکبری، امام جمعه خامنه‌ای، محور سخنان خود را بر «امنیت روانی جامعه» قرار داد. او از مردم خواست مراقب شایعات باشند و نسبت به «دوقطبی‌سازی» حساسیت نشان دهند. تأکید مداوم بر خطر شایعه و اختلاف، در شرایطی که فشار اقتصادی زندگی میلیون‌ها نفر را فلج کرده، بازتابی از نگرانی عمیق حاکمیت نسبت به انفجار خشم اجتماعی است. در این خطبه‌ها نیز ترس از اعتراضات مردمی به‌صورت غیرمستقیم اما پررنگ دیده می‌شد.
علی‌اکبری تلاش کرد وضعیت فعلی را به یک «صف‌آرایی الهی و شیطانی» تقلیل دهد. او با تکرار کلیشه‌های همیشگی، آمریکا و اسرائیل را مرکز جبهه شیطان معرفی کرد. این روایت نخ‌نما سال‌ها است مصرف داخلی دارد، اما امروز بیش از همیشه بوی ترس نظام می‌دهد. حکومتی که خود را پیروز می‌داند، چرا این‌چنین هراسان از «تصرف ذهن‌ها» سخن می‌گوید؟ به راستی چه کسی درحال تصرف ذهن‌ها می باشدکه چنین رعشه ترس را برارکان حکومت خامنه ای انداخته است؟
وقتی علم‌الهدی نگران قیمت یک سطل ماست می شود!
در مشهد، آخوند علم‌الهدی در خطبه‌های نماز جمعه ۲۱ آذر ۱۴۰۴، مستقیماً به بحران اقتصادی پرداخت. او با اشاره به نوسان شدید قیمت کالاهای اساسی، افزایش ناگهانی قیمت لبنیات و بی‌ثباتی بازار، مدعی شد که «سربازان نیابتی آمریکا» در عرصه اقتصاد فعال هستند. وی افزایش قیمت یک سطل ماست در مدت یک هفته را نه نتیجه سیاست‌های اقتصادی حکومت، بلکه اقدامی عامدانه از سوی دشمنان خارجی توصیف کرد. این سخنان در حالی مطرح شد که ترس از اعتراضات مردمی در لحن هشداردهنده و دفاعی او به‌وضوح دیده می‌شد.
علم‌الهدی بدون اشاره به نقش ساختارهای فاسد اقتصادی و تصمیم‌گیران حکومتی، تلاش کرد بحران معیشت را به توطئه خارجی گره بزند. او با این روش، مسئولیت مستقیم حکومت در گرانی و فقر را نادیده گرفت. این موضع‌گیری در حالی مطرح شد که فشار اقتصادی بر خانوارها به اوج رسیده و نارضایتی عمومی به‌صورت روزمره در جامعه قابل مشاهده است.
در بیرجند، آخوند مختاری، امام جمعه خامنه‌ای، خطبه‌های خود را با تأکید بر «حمایت از دولت» آغاز کرد. او اعلام کرد که حتی دولت ضعیف بهتر از «بی‌دولتی» است و از لزوم حمایت از رئیس‌جمهور سخن گفت. با این حال، او همزمان نسبت به اقدامات «نسنجیده» هشدار داد و به تجربه‌های پیشین اشاره کرد. مختاری در بخشی از سخنانش اذعان کرد که مشکلات اقتصادی با روش‌های سطحی حل نمی‌شود و دادن «مسکن» به اقتصاد بیمار را خیانت دانست.
با وجود این اعتراف ضمنی به عمق بحران، او بار دیگر تلاش کرد فضای جامعه را امنیتی کند. مختاری با حمله به آنچه «غرب‌زده‌ها»، «نفوذی‌ها» و «وطن‌فروش‌ها» نامید، هرگونه اعتراض یا انتقاد را در چارچوب دشمنی با نظام تعریف کرد. این ادبیات تکراری، نشانه‌ای دیگر از ترس از اعتراضات مردمی و ناتوانی حکومت در پاسخ واقعی به مطالبات اجتماعی است.
جمع‌بندی سخنان امامان جمعه این هفته نشان می‌دهد که جمعه‌بازارهای خامنه‌ای بیش از هر زمان دیگر به تریبون توجیه بحران و مهار نارضایتی تبدیل شده‌اند. هیچ‌کدام از خطیبان، مسئولیت مستقیم ساختار قدرت در فروپاشی اقتصادی را نپذیرفتند. در عوض، دشمن خارجی، نفوذی داخلی و شایعه، به‌عنوان عوامل بحران معرفی شدند.
ترس از قیام نقطه مشترک
آنچه از خطبه‌های این هفته برمی‌آید، نه اقتدار، بلکه هراس عمیق از جامعه‌ای است که زیر فشار گرانی و فقر به مرز انفجار رسیده است. ترس از اعتراضات مردمی نخ مشترک سخنان امامان جمعه بود؛ ترسی که با فرافکنی، تهدید و امنیتی‌سازی پنهان نمی‌شود. تجربه چهار دهه گذشته نشان داده که این بحران‌ها نه مقطعی‌اند و نه قابل درمان در چارچوب همین ساختار. جامعه‌ای که صدایش شنیده نشود، دیر یا زود پاسخ خود را در خیابان خواهد داد.
منابع:
تلویزیون شبکه خراسان، ۲۱ آذر ۱۴۰۴
تلویزیون رژیم، خطبه‌های نماز جمعه تهران و بیرجند، ۲۱ آذر ۱۴۰۴
