رانت‌خواری و کارتل‌های فساد در سایه حکمرانی ناکارآمد
به مدت ۲۰ روز است که جنگل‌های هیرکانی در آتش می‌سوزد؛ میراثی ۴۰ میلیون ساله که قربانی تصمیم‌های مخرب حکومتی و اقتصاد رانتی شده و در ۷۰ سال نیمی از آن را نابود کرده‌اند. جنگل‌بانان اشک می‌ریزند و تجهیزات کفاف نمی‌کند. جهنمی از بی تدبیری، جنگل‌های کهن را بلعیده است. این بلا به واسطه سال‌ها دست درازی به بزرگترین میراث کره زمین بر سرمان آوار شده و کارشناسان بارها نسبت به تبعات آن هشدار داده‌اند.
در ۶ دهه گذشته بیش از نیمی از جنگل‌های هیرکانی، حتی با ارزش‌ترین نوع آن، از دست رفته است و این روند نتیجه حکمرانی غارتگرانه و فاسد است…
این داستان، تصویری از اقتصاد تحت سلطه رژیم ایران است که فساد اقتصادی، منابع و میراث بشری را نابود می‌کند.فساد اقتصادی رژیم ایران ریشه در ساختارهای رانتی دارد. صادق الحسینی، اقتصاددان و از کارگزاران نهادهای چپاولگر، اخیراً افشا کرد که رژیم حاکم بر ایران، غارتگرایانه‌ترین، فاسدترین و کمونیستی‌ترین اقتصاد جهان را اجرا می‌کند! او در رقابت خصمانه با سایر عناصر ذینفع تأکید کرد رژیم به جای رقابت با عربستان و ترکیه، با کوبا و کره شمالی رقابت می‌کند و دخالت ارگان های موازی در همه عرصه‌های پر سود، اقتصاد را به باتلاق تبدیل کرده است.
در نظام بانکی نیز، بحران عمیقی حاکم است. الحسینی اشاره کرد که برخی وام می‌گیرند تا پس ندهند. نرخ سود تسهیلات پایین‌تر از تورم، افراد را به استراتژیک دیفالت(بیماری پنهان نظام بانک) سوق می‌دهد.جایی که به‌طور دستوری نرخ سپرده و تسهیلات تعیین می‌شود. ۵۶ درصد تسهیلات به اشخاص حقیقی اختصاص می یابد. این نشان‌دهنده ناکارآمدی ساختاری است.
الحسینی سه عامل اصلی بحران بانکی را برشمرد. اول، استراتژیک دیفالت از نرخ سود پایین. دوم، تسهیلات تکلیفی که نیمی از تسهیلات را شامل می‌شود. سوم، نفوذ ذی‌نفعان در بانک‌های دولتی و خصولتی. خصوصی‌سازی بانک‌ها بدون نظارت، اشتباه بزرگی بود.
فساد اقتصادی رژیم ایران در قاچاق سوخت نیز آشکار است. روزانه ۳۰ میلیون لیتر سوخت گم می‌شود. بیش از ۹۰ درصد قاچاق در مرحله مصرف رخ می‌دهد. اختلاف قیمت یارانه‌ای و بازار، علت اصلی است. ستاد مبارزه با قاچاق، هوشمندسازی را تصویب کرد، اما فساد ادامه دارد.
پلیس امنیت اقتصادی رژیم، باندی را کشف کرد که ۱۱ هزار میلیارد تومان جریمه پرداخت کرد. متهمان در یک ساعت مبلغ را واریز کردند. این نشان‌دهنده عمق سودآوری و قدرت مالی کارتل‌های فساد است. رژیم با خطر کلمبیایی‌شدن روبه‌رو است.
روان‌پریشی خامنه‌ای؛ موفقیتی که دیکتاتور را به سراشیبی سقوط می‌کشاند
کارتل‌های فساد
سیاست‌های غلط رژیم، منشأ فساد اقتصادی است. قاچاق گسترده، گروه‌های تبهکار را شکل می‌دهد. مانند سریال اوزارک، افراد عادی به خلافکاران بزرگ تبدیل می‌شوند. در رژیم ایران، کارتل‌ها پول، وکیل و روابط گسترده دارند.
اقتصاددانان توضیح می‌دهند که رانت، سودهای غیرعادی ایجاد می‌کند. بازیگران کوچک وارد می‌شوند، سپس شبکه‌ها گسترش می‌یابند. رشوه به مدیران، قضات و پلیس، مرحله بعدی است. رژیم اکنون در مرحله ادغام کارتل‌ها با قدرت است.
تحریم‌ها آتش فساد اقتصادی را شعله‌ور کرد. مسیرهای رسمی بسته می‌شوند، غیررسمی‌ها باز. قاچاقچیان با رشوه، برنده می‌شوند. اقتصاد رسمی کوچک‌تر و اقتصاد زیرزمینی بزرگ‌تر می‌شود. نسل بعدی به جای شرکت، باند تشکیل می‌دهند.
اگر روند ادامه یابد، کارتل‌ها مسلح می‌شوند. امنیت ملی تهدید می‌شود. مانند کلمبیا در دهه ۱۹۹۰، رژیم کنترل را از دست می‌دهد. پرداخت سریع جریمه ۱۱ هزار میلیاردی، آژیر قرمز است.
حکمرانی بر لبه بحران
فساد اقتصادی رژیم ایران از حکمرانی بر لبه بحران ناشی می‌شود. تصمیم‌گران بر مرز بحران حرکت می‌کنند، سپس عقب می‌نشینند. این الگو در سیاست خارجی، انرژی و آزادی‌های مدنی نیز دیده می‌شود.
ضعف بنیادین، تعادل‌های آستانه است. جامعه تا حدی تحمل می‌کند، سپس تغییرات برگشت‌ناپذیر رخ می‌دهد. اعتراضات اخیر، ازآستانه عبور کرد. فشار بیش‌ازحد، نارضایتی را تشدید می‌کند.
تصمیم‌گیری بر اساس داده‌های گذشته، ضعف دیگر است. رژیم تغییرات جهانی را دیر می‌فهمد. مانند دوران ترامپ که غافلگیری پرهزینه رخ داد. حکمرانی واکنشی، بحران را تشدید می‌کند.
کارویژه دولت های متعارف، جمع‌آوری مالیات و تأمین کالاهای عمومی است. اما رژیم در امنیت، عدالت قضایی و ارائه خدمات عمومی شکست خورده است و شهروندان بی پناه کیفیت پایین زندگی را حس می‌کنند.
نگاه امنیتی به مسائل، کنترل کوتاه‌مدت اوضاع را ترجیح می‌دهد. فساد اقتصادی رژیم ایران از این الگو ناشی می‌شود. اما تداوم آن، هزینه‌های سنگینی بر جامعه مصیبت زده تحمیل می‌کند.
یک مثال بارز این شرایط بحرانی در فروش نفت است. ابراهیم سوزنچی‌کاشانی از اعضای شورای عالی فرهنگی هشدار داده است که فروش موازی نفت از سوی باندها و جریان های ذی نفع حاکم، رانت های غول آسایی ایجاد می‌کنند.
وزارت نفت رژیم از روی استیصال و برای دور زدن تحریم ها، به نفتکش‌ها ۶ میلیون دلار پورسانت می‌پردازد. سالانه ۱.۵ میلیارد دلار بابت این اقدامات هزینه می‌شود. این محاسبهapproximate (تخمینی) است، اما گوشه ای از ابعاد فساد را نشان می‌دهد.
تداوم این وضعیت، دیگر شفافیتی باقی نگذاشته است. درآمدهای نفتی به حساب‌های غیرکنترل می‌رود. تضاد منافع باندهای متخاصم افزایش می‌یابد و اقتصاد از هر منطقی فاصله می گیرد.
فساد اقتصادی رژیم ایران، چرخه ناکارآمدی ایجاد می‌کند. اعتماد عمومی فرسوده می‌شود. اصلاح بدون جایگزینی سیستم هم، دیگر ممکن نیست.
نمونه دیگر بودجه رژیم است. نهادهای به اصطلاح فرهنگی اما دست اندرکار تجارت و سوداگری، بدون عملکرد مشخصی، بودجه های کلان می‌گیرند. حسین کنعانی مقدم از باند اصولگرا هاست که در رسانه‌ها با عنوان کارشناس امور سیاسی، اظهارنظر می‌کند. وی می گوید سهم‌خواری از بودجه، ۶۰ درصد به صورت پنهانی صورت می گیرد.
فساد سرسام‌آور اقتصادی نظام ولایت فقیه، اقتصاد را نابود کرده است. تنها راه، جایگزینی کامل این سیستم است. این ساختار غارتگر، جایی برای اصلاح ندارد.
آرمین بهاری
منابع:
صادق الحسینی: غارتگرایانه ترین… اقتصاد دنیا را در ایران دارید اجرا می کنید(۷ اردیبهشت ۱۴۰۴)
سازندگی: کارتل‌های فساد (۴ شهریور ۱۴۰۴)
ستاره صبح: بخش عمده‌ای از هزینه‌های کشور مخفی است (۴ شهریور ۱۴۰۴)
سازندگی: لبه تیغ (۱ شهریور ۱۴۰۴)
اقتصادران: معضل قاچاق سوخت در ایران
سازندگی: هشدار سوزنچی (۲۸ مرداد ۱۴۰۴)
