در کوچه‌پس‌کوچه‌های تهران، مردی میان‌سال هر روز صبح با نان خشک و چای بی‌شکر روزش را شروع می‌کند. سال‌هاست که دستمزدش، زیر فشار تورم و گرانی های مستمر، به سختی کفاف یک وعده ناهار ساده را می‌دهد. همسرش از رنج بی انتهای او آگاه است اما بچه ها چه کنند گرسنه هستند. کارگر روزمزد می‌گوید: «قول‌های بزرگ می‌دهند، اما شکم ما که خالی است، حرف‌ها مثل باد می‌گذرد.» این داستان تکراری هزاران خانواده ایرانی است؛ خانواده‌هایی که گرسنگی نه فقط یک کلمه، بلکه زخمی روزانه بر تن‌شان است. حالا، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور منصوب نظام ولایت فقیه، در صحن مجلس این واقعیت را فریاد زده: «مردم گرسنه هستند، نمی‌توانیم بر چنین مردمی حکومت کنیم.» اما آیا این اعتراف، نوید تغییر است یا فقط ماسکی بر چهره وعده‌های توخالی؟
پزشکیان در سخنرانی ۲۱ آبان ۱۴۰۴، با لحنی که انگار از عمق ناامیدی برمی‌خیزد، کسری بودجه را عامل تورم خواند و گفت: «ما با نوشتن بودجه‌های خیالی، توقعات ایجاد می‌کنیم، اما پول واقعی وجود ندارد.» او به اعتصابات پرستاران، بازنشستگان و معلمان اشاره کرد و اعتراف کرد که قطعی برق و کمبود سوخت، تقصیر دولت، مجلس و کل ساختار حکومتی است. این سخنان، مانند جرقه‌ای در انبار باروت، مخالفان را به چالش کشید. پزشکیان هشدار داد که اختلافات سیاسی، مشکلات را عمیق‌تر می‌کند و بر معیشت مردم گرسنه فشار می‌آورد. او حتی گفت: «اگر مردم از دولت ناراضی‌اند، مقصر ما هستیم؛ حق نداریم منت بگذاریم»
اما این اعتراف‌ها، در برابر ایدئال‌های ناشدنی که رژیم همچنان تبلیغ می‌کند، رنگ می‌بازد. پزشکیان از بودجه‌ای حرف زد که معیشت را اولویت کند، اما واقعیت نشان می‌دهد این وعده‌ها، مانند قول‌های انتخاباتی، بر باد می‌رود. رژیم حاکم، با کسری بودجه مزمن، به جای حل ریشه‌ای مشکلات، به چاپ پول و استقراض از بانک مرکزی روی می‌آورد. نتیجه؟ تورمی که زندگی را می‌بلعد. مردم گرسنه، شاهد قول‌هایی هستند که هیچ‌گاه عملی نمی‌شود؛ قول‌هایی از عدالت اقتصادی، در حالی که شکاف طبقاتی هر روز عمیق‌تر می‌گردد.
وعده‌های توخالی در برابر آمارهای تلخ
مردم گرسنه، نه با کلمات، بلکه با اعداد و ارقام اندازه‌گیری می‌شوند. گزارش‌های اقتصادی اخیر، اعتراف پزشکیان را تأیید می‌کند، اما همزمان وعده‌هایش را به چالش می‌کشد. طبق آمار بانک مرکزی، خالص حساب سرمایه در سه‌ماهه اول ۱۴۰۴، منفی ۸.۹ میلیارد دلار بوده است؛ کسری‌ای که نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. این رقم، بالاترین در دهه اخیر است و از سال ۱۴۰۱، کسری حساب سرمایه در سه‌ماهه اول، همیشه بالای ۷ میلیارد دلار چرخیده. چرا؟ نااطمینانی اقتصادی، تحریم‌ها و عدم بازگشت درآمدهای نفتی.
سرمایه از ایران فرار می‌کند، چون آینده‌ای قابل پیش‌بینی ندارد. تورم فرسایشی، قوانین یک‌شبه و عدم شفافیت، سرمایه‌گذاران داخلی را به خارج هل می‌دهد. حتی مهاجرت جوانان، که باید ورود سرمایه بیاورد، برعکس عمل می‌کند: خانواده‌ها ماهانه مبالغ هنگفتی برای فرزندان‌شان در خارج ارسال می‌کنند. این چرخه، رژیم را وابسته‌تر به نفت می‌کند، اما تحریم‌ها ارز نفتی را مسدود نگه می‌دارند. کارشناسان می‌گویند سرکوب نرخ ارز در سال‌های پر درآمد نفتی، خروج سرمایه را تشویق کرده؛ ایرانیان به جای سرمایه‌گذاری داخلی، املاک در ترکیه یا ارز دیجیتال در کیف‌پول‌های خارجی می‌خرند.
پزشکیان از حل معیشت حرف می‌زند، اما آمار نقدینگی، داستان دیگری روایت می‌کند. بانک مرکزی رشد نقدینگی در خرداد ۱۴۰۴ را ۳۲.۴ درصد اعلام کرده، اما برآوردها نشان می‌دهد تا مهرماه، این رقم می‌تواند به ۴۵.۸ درصد برسد – بالاتر از تورم ۴۳ درصدی فروردین ۱۴۰۰. کسری بودجه رژیم، منبع اصلی این رشد است. دولت، به جای فروش نفت، از بانک‌ها قرض می‌گیرد و بانک‌ها از بانک مرکزی؛ نتیجه، تورمی که قیمت‌ها را روزانه بالا می‌برد.
گرسنگی مردم: میراث سیاست‌های شکست‌خورده
در این میان، ایدئال‌های ناشدنی رژیم، مانند شعارهای عدالت‌طلبانه، فقط نمک بر زخم است. پزشکیان می‌گوید مشکلات را حل کنیم، اما واقعیت، کسری تراز پرداخت‌ها را نشان می‌دهد که اقتصاد را به بدهی غرق می‌کند. حساب جاری، با واردات کالا و خدمات، کسری دارد و حساب سرمایه، خروج پول را. حتی در سال‌های برجام، کسری حساب سرمایه به ۱۹.۴ میلیارد دلار رسید – نه به خاطر تحریم، بلکه سیاست‌های داخلی مانند سرکوب ارز.
مردم گرسنه، قربانی این چرخه‌اند. اعتصابات معلمان و بازنشستگان، نه اعتراض، بلکه فریاد کسانی است که گرسنگی را لمس می‌کنند. رژیم خامنه‌ای، با ساختار فاسدش، نمی‌تواند بر این واقعیت چشم ببندد. وعده‌های پزشکیان، مانند قصه‌های قدیمی، جذاب اما دور از دسترس است. طبق یافته‌های اقتصاددانانی مانند محمدهاشم پسران، افزایش درآمد ارزی، تورم می‌آورد، نه برعکس، تورم، اما قطعا تولید را نابود می‌کند.
این وضعیت، نه تصادفی، بلکه نتیجه سیاست‌های غارتگرانه است. نظام ولایت مطلقه فقیه، با تمرکز بر سرکوب به جای اصلاح، مردم را خشمگین تر می سازد. اعتراف پزشکیان، شاید ترفندی برای کاهش پتانسیل اعتراضی باشد، اما بدون تغییر ساختاری، فقط انعکاسی از شکست‌هاست. مردم گرسنه منتظر وعده های توخالی نیستند؛ آن‌ها گرسنگی را تحمل می‌کنند، اما حکومتی که بر گرسنگی بنا شده، محکوم به سقوط است.
آرمین بهاری
منابع:
جهان صنعت، ۲۱/۸/۱۴۰۴: «مردم گرسنه باشند، نمی‌توانیم حکومت کنیم»
سازندگی، ۲۱/۸/۱۴۰۴: «مسئله گرسنگی»
اکو ایران، ۲۱/۸/۱۴۰۴: «خروج سرمایه در گرداب تحریم و نااطمینانی»
اکو ایران، ۲۰/۸/۱۴۰۴: «سرنخ افزایش قیمت‌ها در اقتصاد ایران به کجا می‌رسد؟»
