در حالی‌که دولت همچنان ادعا می‌کند تصمیمی رسمی برای افزایش قیمت بنزین اتخاذ نکرده، اظهارات تازه مقام‌های پارلمانی و اقتصادی نشان می‌دهد فرآیند زمینه‌سازی برای گران کردن سوخت در حال انجام است.
فرهاد شهرکی، نایب‌رئیس اول کمیسیون انرژی مجلس حکومتی، در گفت‌وگویی با رسانه‌های داخلی تأیید کرده است که بودجه ارزی پیش‌بینی‌شده برای واردات بنزین در سال جاری به پایان رسیده و دولت «عملاً پولی برای تأمین نیاز داخلی از طریق واردات ندارد». او با اشاره به احتمال تغییر نرخ بنزین در کارت‌های آزاد گفت:
«پولی که در بودجه امسال برای واردات حامل‌های انرژی، مخصوصاً بنزین، در نظر گرفته شده بود، در چند ماه نخست سال به پایان رسید. حال دولت ناچار است به‌دنبال اصلاح قیمت‌ها باشد.»
این سخنان در شرایطی بیان می‌شود که منابع خبری از احتمال تغییر قیمت بنزین در کارت‌های آزاد جایگاه‌ها خبر داده‌اند؛ اقدامی که می‌تواند نخستین گام در جهت افزایش تدریجی بهای سوخت باشد. شهرکی همچنین تصریح کرده است که دولت برای اجرای این تصمیم نیازی به مجوز مجلس ندارد و می‌تواند بر اساس مصوبات پیشین شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا، به‌صورت مستقیم اقدام کند.
اختلافات درون حاکمیت و نگرانی از واکنش اجتماعی
به‌رغم انکار رسمی نهادهای دولتی، بحث بر سر افزایش قیمت بنزین در ماه‌های اخیر شدت گرفته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در جلسه اخیر سران قوا، حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی و حرکت به‌سوی نرخ واحدی نزدیک به ۱۰۰ هزار تومان نیز بررسی شده؛ تصمیمی که در صورت اجرا، می‌تواند هزینه واردات سوخت را چند برابر کند.
در همین حال، گروهی از نمایندگان مجلس در نامه‌ای به سران سه قوه، دولت را از «تکرار فاجعه اقتصادی سال ۱۴۰۱» برحذر داشته‌اند. آنها در این نامه تأکید کرده‌اند که تصویب بنزین سه‌نرخی (۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان) و سیاست‌های مشابه می‌تواند فشار اقتصادی گسترده‌ای بر مردم وارد کند و زمینه اعتراضات جدیدی را فراهم آورد.
این نگرانی مقامات حکومتی بی‌پایه نیست؛ چراکه تجربه افزایش ناگهانی قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ هنوز از حافظه جمعی جامعه پاک نشده است. در آن زمان تصمیم دولت حسن روحانی برای سه برابر کردن قیمت سوخت، موجی از اعتراضات مردمی را در سراسر کشور برانگیخت که با سرکوب خونین و کشته شدن صدها نفر پایان یافت. بسیاری از تحلیلگران هشدار می‌دهند که تکرار چنین تصمیمی در شرایط اقتصادی امروز می‌تواند به بحرانی گسترده‌تر از آبان ۹۸ منجر شود.
دولت زیر فشار بحران انرژی و کمبود ارز
در ماه‌های گذشته، کاهش تولید داخلی بنزین و رشد مصرف روزانه، موجب شده است دولت برای جبران کمبود به واردات متوسل شود. با این حال، افزایش نرخ ارز و محدودیت منابع مالی، واردات را با چالش جدی روبه‌رو کرده است. کارشناسان انرژی می‌گویند:
»با روند فعلی، اگر دولت قیمت‌ها را کنترل نکند، نه‌تنها با کسری شدید در تأمین بنزین روبه‌رو خواهد شد، بلکه قاچاق سوخت به کشورهای همسایه نیز افزایش می‌یابد.»
اما منتقدان می‌گویند این استدلال‌ها بیشتر پوششی برای آماده‌سازی افکار عمومی جهت پذیرش افزایش قیمت است. آنان به تجربه‌های پیشین اشاره می‌کنند که دولت‌ها پیش از گرانی سوخت، با طرح مباحثی نظیر کمبود بودجه یا قاچاق، تلاش کرده‌اند زمینه روانی تصمیم را فراهم کنند.
هشدار باندهای حکومتی
حمید رسایی، نماینده حکومتی در مجلس، در نطق علنی اخیر خود ضمن انتقاد از سیاست‌های اقتصادی دولت گفت:
«دولت مصوب کرده نرخ سوخت کارت جایگاه‌ها افزایش پیدا کند، یعنی بنزین گران شود. اگر همه چیز را دلاری کرده‌اید، حقوق مردم را هم دلاری کنید. نمی‌شود هزینه‌ها را دلاری و درآمد مردم را ریالی نگه داشت.»
او تأکید کرد که ادامه روند کنونی، به کوچک‌تر شدن سفره مردم و افزایش نارضایتی اجتماعی منجر خواهد شد.
چشم‌انداز و واکنش جامعه
در حالی که مقامات رسمی هنوز از اعلام صریح تصمیم نهایی خودداری می‌کنند، افکار عمومی به‌شدت نگران تکرار سناریوی آبان ۹۸ است. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که کوچک‌ترین تغییر در نرخ بنزین، دومینویی از افزایش قیمت سایر کالاها را رقم خواهد زد؛ آن‌هم در شرایطی که تورم واقعی بسیار بالاتر از آمار رسمی است و بخش بزرگی از جامعه در مرز فقر زندگی می‌کند.
در مجموع، به‌نظر می‌رسد دولت و مجلس در حال آزمودن واکنش افکار عمومی به ایده افزایش قیمت بنزین هستند. از انتشار تدریجی اخبار کمبود ارز گرفته تا سخنان مبهم نمایندگان و شایعات چندنرخی شدن سوخت، همگی نشانه‌هایی از مرحله‌ی «آماده‌سازی افکار عمومی» است؛ روندی که در گذشته نیز پیش از تصمیم‌های اقتصادی حساس تکرار شده است.
