از مأموریت آموزش همگانی تا تجاری‌سازی آموزش عالی
دانشگاه آزاد اسلامی در سال‌های ابتدایی تأسیس خود با شعار «آموزش برای همه» پا به عرصه گذاشت؛ نهادی که قرار بود مسیر ورود قشرهای گسترده‌تری از جامعه به آموزش عالی را هموار کند. اما آنچه امروز مشاهده می‌شود، فاصله‌ای عمیق با آن مأموریت اولیه دارد. افزایش بی‌سابقه شهریه‌ها، به‌ویژه در رشته‌های علوم پزشکی، دانشگاه آزاد را بیش از پیش به یک بنگاه اقتصادی شبیه کرده تا یک نهاد آموزشی.
دانشگاهی که قرار بود دروازه آموزش عالی برای همه باشد، امروز به ماشین پول‌سازی بی‌رحم بدل شده است. هر سال شهریه‌ها بی‌وقفه بالا می‌رود؛ بدون وام، بدون تسهیلات، بدون راه‌حل جز خالی کردن جیب دانشجو. در این رابطه دانشجویان می‌گویند: «این دیگر دانشگاه نیست؛ بازار خرید و فروش مدرک به قیمت خون مردم است».
جهش بی‌سابقه شهریه علوم پزشکی دانشگاه آزاد
خبرگزاری حکومتی پایگاه خبری انتخاب در تاریخ ۱۲شهریورماه ۱۴۰۴می‌نویسد: «براساس مصوبات اخیر هیأت امنای مرکزی دانشگاه آزاد، شهریه رشته‌های پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴بین ۲۰۰ تا ۲۱۸میلیون تومان در سال تعیین شده است». این رقم، آن‌هم در شرایط اقتصادی فعلی کشور، موجی از نگرانی و اعتراض میان دانشجویان و خانواده‌ها برانگیخته است. چنین شهریه‌ای عملاً بخش بزرگی از جامعه را از امکان تحصیل در این رشته‌ها محروم می‌کند و آموزش عالی را به امتیازی انحصاری برای اقشار مرفه بدل می‌سازد.
در همین زمینه
دستورالعمل دانشگاه آزاد برای سرکوب دانشجویان
نبود حمایت و تسهیلات دانشجویی
یکی از انتقادهای اساسی به سیاست‌های دانشگاه آزاد، فقدان سازوکارهای حمایتی نظیر وام‌های تحصیلی یا تسهیلات پرداخت شهریه است. در بسیاری از نظام‌های آموزشی دنیا، حتی دانشگاه‌های خصوصی، سازوکارهای متنوعی برای حمایت مالی از دانشجویان وجود دارد. اما در ایران، دانشجو با افزایش پیاپی شهریه‌ها تنها است و هیچ گزینه‌ای جز تأمین مستقیم مبالغ نجومی ندارد. این موضوع فشار روانی و اقتصادی مضاعفی را به خانواده‌ها وارد می‌کند.
فاصله طبقاتی در آموزش عالی
افزایش شهریه‌ها در دانشگاه آزاد به شکاف طبقاتی در آموزش عالی دامن می‌زند. وقتی شهریه یک رشته دانشگاهی معادل چندین برابر درآمد سالانه یک خانوار متوسط است، طبیعی است که تنها بخش کوچکی از جامعه امکان دسترسی به این رشته‌ها را پیدا کند. در نتیجه، آینده شغلی و حرفه‌ای رشته‌های کلیدی مانند پزشکی و دندانپزشکی در انحصار اقشار برخوردار قرار می‌گیرد و عدالت آموزشی به حاشیه رانده می‌شود.
مدیریت مالی یا بارکشی از جیب دانشجو؟
در حالی‌که دانشگاه آزاد دارایی‌های قابل‌توجهی همچون زمین‌ها، پروژه‌های عمرانی و حتی کارخانه‌ها در اختیار دارد، به‌نظر می‌رسد ساده‌ترین راه برای جبران هزینه‌های خود را در افزایش شهریه‌ها یافته است. به جای بهره‌برداری هوشمندانه از این منابع، دانشجویان به منبع اصلی تأمین مالی بدل شده‌اند. چنین رویکردی نه تنها وجهه علمی دانشگاه را خدشه‌دار می‌کند بلکه جایگاه آن را به سطح یک بازار خرید و فروش مدرک تقلیل می‌دهد.
پیامدهای اجتماعی و آینده مبهم دانشگاه
تداوم روند افزایش شهریه‌ها در دانشگاه آزاد می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای جامعه و نظام آموزشی داشته باشد. کاهش دسترسی به آموزش عالی، افزایش مهاجرت تحصیلی و بی‌اعتمادی عمومی نسبت به دانشگاه‌ها تنها بخشی از این تبعات است. در شرایطی تحصیلی مناسب برای دانشجویان فراهم خواهد شد که یک حکومت ملی و مردمی جایگزین حکومت دزدسالار و ضد مردمی ولایت فقیه شود. این امر با اعتراض و قیام برای سرنگونی این حکومت چپاولگر و فاسد میسر خواهد شد.
