روایتی از زندگی و میراث نیکوکار فراموشی ناپذیر
در جوانی، اندرو کارنگی جمله‌ای بر تکه‌ای کاغذ نوشت که بعدها مسیر زندگی‌اش را تعیین کرد:
«ثروت‌اندوزی، یکی از پست‌ترین شکل‌های بت‌پرستی‌ست. هیچ بتی پست‌تر از پول وجود ندارد».
کارنگی به این ایمان وفادار ماند، نه در حرف، بلکه در عمل.
گذری کوتاه بر زندگی اندرو کارنگی
کارنگی در سال ۱۸۳۵، در خانواده‌ای کارگری و فقیر در شهر «دانفرملین» اسکاتلند زاده شد. پدرش نساج بود و مادرش برای گذران زندگی جوراب می‌دوخت. در کودکی، او و خانواده‌اش به آمریکا مهاجرت کردند و در شهر پیتسبورگ، در تنگدستی کامل روزگار گذراندند. اندرو در ۱۳سالگی مجبور شد کار کند. ابتدا در کارخانه نخ‌ریسی، سپس به عنوان پادوی تلگراف‌خانه. او از پایین‌ترین پله‌ها آغاز کرد؛ اما ذهنی تیزبین، انضباطی بی‌رحمانه، و اشتیاقی بی‌پایان برای آموختن، او را به یکی از غول‌های صنعتی آمریکا بدل کرد.
او امپراتوری فولاد آمریکا را پایه‌ریزی کرد و به یکی از ثروتمندترین انسان‌های جهان تبدیل شد، اما هرگز زادگاهش را از یاد نبرد، و فراموش نکرد چه رنجی در ناآگاهی و فقر نهفته است.
بنیاد کارنگی میراثی ماندگار
اندرو کارنگی نه‌تنها یکی از ثروتمندترین مردان زمانه‌اش بود، بلکه از معدود کسانی بود که با اراده‌ای استوار تصمیم گرفت با کیسه‌ای خالی از دار دنیا چشم بر جهان ببندد. او باور داشت هر کسی که جامعه فرصتی برای موفقیت به او داده، وظیفه‌ای اخلاقی دارد تا آنچه آموخته و اندوخته را به همان جامعه بازگرداند. اما کارنگی راه صدقه دادن را در پیش نگرفت. او نمی‌خواست مردم وابسته بمانند. بلکه می‌خواست ابزار تغییر را به دست خودشان بسپارد.
به همین دلیل، «بنیاد کارنگی » را بنیان نهاد و با آن، بیش از ۲۵۰۰کتابخانه عمومی و مدارس و موسسات آموزشی در سراسر ایالات متحده، کانادا، بریتانیا و سایر نقاط جهان تأسیس کرد، از روستاهای کوچک اسکاتلند گرفته تا ایالت‌های جنوبی آمریکا، جایی که مردم عادی تا آن زمان هرگز کتابخانه ندیده بودند.
او معتقد بود: «کتاب‌خواندن و آموزش مانند غذا خوردن است،خوراکی برای جان انسان».
در همین زمینه
چرا مدارس ایران بدون معلم ماندند؟
کارنگی پرچمدار آموزش همگانی، رایگان، و آزاد
اندرو کارنگی کتابخانه‌ها را به عنوان مکان‌هایی برای رشد فردی، آگاهی اجتماعی، و شکستن چرخه فقر می‌دید. برای او، هر کتابخانه پلی بود از فقر به توانمندی، از جهل به آزادی. کارنگی بارها گفته بود: «ثروتمند مردن، شرم‌آور است. کسی که ثروتمند می‌میرد، در ننگ زندگی کرده است».
اندرو کارنگی باور داشت که سرمایه باید در خدمت مردم باشد، نه در انحصار وارثان یا خزانه‌ها. از همین رو، او پیش از مرگ، بیش از ۹۰درصد ثروتش را بخشید. در حدود ۳۵۰میلیون دلار در آن زمان (که امروز معادل میلیاردها دلار است)، نه برای آنکه ترحم کند، بلکه برای آنکه قدرت را به دست مردم بازگرداند.
کارنگی باور داشت که آگاهی، قوی‌ترین سلاح علیه فقر، استبداد، و تبعیض است. او می‌گفت: «دانش باید همان‌قدر در دسترس مردم باشد که نان». او با اشراف‌گرایی، امپریالیسم، جزم‌اندیشی مذهبی و تمرکز قدرت و ثروت در دست اقلیتی محدود مخالف بود. آموزش، از نظر او، باید رایگان، آزاد، و بدون هیچ تبعیضی باشد.
کارنگی بجای کاخ، کتابخانه ساخت
اندرو کارنگی هیچ‌گاه کاخی برای خود نساخت، اما هزاران کتابخانه برای دیگران ساخت. او به‌جای آنکه ثروتش را به نسل خود واگذارد، آن را به دست نسل‌های آینده سپرد. در ۱۱اوت سال ۱۹۱۹، اندرو کارنگی در آرامش و در اقامتگاه خود در ماساچوست چشم از جهان فروبست. در واپسین سال‌های عمر، دیگر درگیر تجارت نبود؛ وقت خود را صرف نوشتن، اندیشیدن، و هدایت پروژه‌های خیریه می‌کرد. او با دلی آسوده از این جهان رفت، زیرا می‌دانست آنچه باید می‌ساخت، ساخته است، نه برای امروز، بلکه برای قرن‌ها پس از خود
مرگ کارنگی با تشریفات باشکوهی برگزار نشد. اما صدها هزار انسان، در گوشه‌وکنار دنیا، سال‌ها و دهه‌ها بعد، بدون آنکه حتی نامش را بدانند، از روشنایی چراغی بهره‌مند شدند که او افروخته بود و امروز، هر کتابی که در سکوت یک کتابخانه خوانده می‌شود، بخشی از وصیت‌نامه نانوشته مردی است که باور داشت: « ثروت، اگر به دانش تبدیل نشود، چیزی جز گردوغبار نیست». درود بر او و انسانیت بیکرانش.
