در پی اعمال ۱۸۲ مورد تحریم از سوی آمریکا ظرف مدت تنها ۱۰۰ روز، فضای سیاسی و اقتصادی ایران بار دیگر در موقعیتی بحرانی قرار گرفته است. روزنامه کیهان، رسانه نزدیک به خامنه ای، با تیتر درشتی نوشت: «۱۸۲ تحریم در ۱۰۰ روز؛ ترامپ با چه زبانی بگوید حسن‌نیت ندارد؟!» این رویکرد، به‌وضوح از یک تناقض در سیاست خارجی ایالات متحده حکایت دارد: همزمان با ارسال پیام‌های دیپلماتیک، واشنگتن همچنان فشار حداکثری علیه ایران را در دستور کار خود دارد.
تحلیل کیهان بر این اساس استوار است که تحریم‌ها تنها ابزار اقتصادی نیستند، بلکه بخشی از یک پروژه همه‌جانبه برای اعمال فشار سیاسی، امنیتی و راهبردی بر رژیم ایران به شمار می‌روند.
این در حالی است که برخی گزارش‌ها در رسانه‌های غربی حاکی از آن است که رژیم ایران ممکن است بخشی از ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد غنی‌شده خود را به کشور ثالث منتقل کند. با این حال، مقامات ایرانی این موضوع را قویاً رد کرده‌اند و اعلام کرده‌اند که چنین مسئله‌ای نه در دستور کار مذاکرات بوده و نه در هیچ مرحله‌ای مطرح شده است. از نظر تهران، این ذخایر یک اهرم چانه‌زنی مهم در مذاکرات هستند و نباید به‌سادگی از دست بروند.
در همین زمینه
اعلام تحریم‌های ثانویه؛ ترامپ: هیچ‌کس حق خرید نفت از رژیم ایران را ندارد!
واکنش لاریجانی به شرایط جدید
علی لاریجانی، مشاور خامنه ای، نیز با اشاره به شرایط پیچیده مذاکرات اظهار داشت که سرنوشت این گفت‌وگوها وابسته به وجود «عقلانیت و انصاف» در اداره مناسبات بین‌المللی است. لاریجانی هشدار داد که فشار بیش از حد بر رژیم ایران، این کشور را وادار خواهد کرد که به روش‌های دفاعی جدی‌تری متوسل شود. به گفته وی، رژیم ایران در برابر تهدیدها ساکت نخواهد ماند و به‌گونه‌ای واکنش نشان خواهد داد که پیام روشنی به طرف مقابل منتقل شود.
در فضای داخلی نیز، واکنش امام‌جمعه‌ها و خطیبان جمعه که از تریبون‌های رسمی حکومت استفاده می‌کنند، نشان از فضای تقابلی فزاینده با غرب دارد. از کرج تا تهران، از ایلام تا بجنورد، یک پیام مشترک شنیده می‌شود: آمریکا قابل اعتماد نیست و ایران نباید فریب پیام‌های دوپهلو را بخورد.
آخوند صدیقی در تهران به صراحت اعلام کرد که مسئله هسته‌ای یکی از سرمایه‌های راهبردی کشور است و هرگز نباید درباره آن کوتاه آمد. وی تصریح کرد که مذاکره نباید به قیمت از دست دادن ابزارهای دفاعی و استراتژیک ایران تمام شود.
امام جمعه‌ها و تعویق مذاکرات با آمریکا
آخوند نوری، امام جمعه بجنورد، نیز به تحریم‌های جدید اشاره کرد و گفت این اقدامات نشانه‌ای از «خبث طینت» دشمنان ایران است. به گفته وی، ادعای مذاکره در حالی که همزمان تحریم‌های جدید وضع می‌شود، دلیلی جز فریبکاری ندارد.
از سوی دیگر، آخوند همدانی در کرج با لحنی تندتر اظهار داشت که مذاکره‌کننده‌ای که در همان لحظه گفت‌وگو، تحریم جدید اعمال می‌کند، صلاحیت مذاکره را ندارد. وی تأکید کرد که رژیم ایران همچنان بر مواضع اصولی خود ایستاده است و شعار «مرگ بر آمریکا» همچنان به‌عنوان نماد مقاومت باقی خواهد ماند.
همزمان با این واکنش‌ها، اقتصاد کشور نیز تحت تأثیر تحریم‌ها قرار گرفته است. به گزارش رسانه‌های داخلی، شاخص کل بورس با افتی قابل توجه، به پایین‌ترین سطح چندماهه خود رسیده و فضای اقتصادی کشور بیش از پیش شکننده شده است.
در سطح بین‌المللی، هشدارها نیز در حال افزایش است. وزیر خارجه فرانسه به صراحت اعلام کرده است که اگر برجام در هفته‌های آتی پایان یابد و منافع امنیتی اروپا تأمین نشود، تمامی تحریم‌ها دوباره برقرار خواهند شد. وی تصریح کرد که ایران اکنون ۶۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده در اختیار دارد؛ رقمی که سی برابر سقف مجاز در برجام است.
واکنش اروپایی‌ها
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز هشدار داده است که ایران فاصله چندانی با ساخت سلاح هسته‌ای ندارد. او یادآور شد که ایران طی سال‌های گذشته به‌طور جدی به تحقیق و توسعه ابزارهای مورد نیاز برای تولید سلاح هسته‌ای پرداخته است.
واکنش رژیم ایران به این ادعاها نیز جالب توجه است. عباس عراقچی، مذاکره‌کننده ارشد پیشین و مشاور فعلی وزارت خارجه، در پیامی ضمن دفاع از حق حکومت برای غنی‌سازی، از طرف‌های غربی خواست که از مواضع حداکثری دست بردارند و با رویکردی «منصفانه» به میز مذاکره بازگردند.
با این حال، آمریکا از موضع سخت‌گیرانه‌تری برخوردار است. مارکو روبیو، وزیر خارجه دولت ترامپ، اعلام کرده است که اگر ایران واقعا خواهان استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای است، باید مانند سایر کشورها اورانیوم مورد نیاز را وارد کند و غنی‌سازی داخلی را متوقف نماید.
در کنار این مسائل، مسئله نقش ایران در منطقه و به‌ویژه در یمن، نیز به یکی از محورهای اصلی فشار بر تهران تبدیل شده است. العربیه گزارش داده است که ناوهای ایرانی در خلیج عدن فعال‌اند و به حوثی‌ها در رصد تحرکات کمک می‌کنند؛ اقدامی که خشم پنتاگون را در پی داشته است. مقامات آمریکایی تأکید کرده‌اند که ایران با ارسال اطلاعات، موشک و پهپاد به حوثی‌ها، در حملات علیه کشتی‌های غیرنظامی نقش مستقیم داشته است.
این اقدامات باعث شد که وزیر دفاع آمریکا هشدار دهد که در صورت تداوم چنین رفتاری، رژیم ایران باید بهای سنگینی بپردازد. برخی تحلیلگران مانند نورمن رول حتی احتمال اقدام نظامی را نیز در صورت عبور ایران از خطوط قرمز، محتمل دانسته‌اند.
راه حل مساله ایران
در چنین شرایطی، رژیم ایران تلاش دارد از یک سو با حفظ مواضع سنتی و ایدئولوژیک خود، بر حفظ ابزارهای بازدارنده مانند برنامه هسته‌ای پافشاری کند و از سوی دیگر، با استفاده از کانال‌های دیپلماتیک، هزینه‌های مواجهه را کاهش دهد. این توازن دشوار، به‌ویژه در آستانه تصمیم‌گیری کشورهای اروپایی درباره برجام، به یک آزمون جدی برای دستگاه دیپلماسی و سیاست‌گذاران ایران تبدیل شده است.
سرنوشت مذاکرات، تحریم‌ها، و بحران منطقه‌ای همگی در هم تنیده‌اند. رژیک ایران در یک بن‌بست مرگبار باید هر بار محاسبه کند که چه مسیری را در پیش بگیرد. اگر به مذاکره و امتیاز دادن تن بدهد به پیکر نیمه جان خود شلیک کرده است و اگر به استقبال جنگ برود از ترس مرگ خودکشی کرده است.
