روایت جان کریگ از آخرین دیدار با شاه و خشم سلطنت‌طلبان
برای رسانه‌ای که همیشه صدای پررنگ و بی‌وقفه‌ی سلطنت‌طلبان است، پخش مستندی که شاه را در آخرین روزهای سلطنت، «در حالت اغما» تصویر می‌کند، قدمی متفاوت به‌نظر می‌رسد. ایران‌اینترنشنال در گفت‌وگویی اختصاصی با جان کریگ، دیپلمات باسابقه آمریکایی، برای نخستین‌بار پرده از مأموریت محرمانه‌ای برداشت که در واپسین روزهای حکومت پهلوی انجام شده بود؛ مأموریتی برای سنجش اینکه آیا محمدرضا شاه هنوز توان ایستادگی دارد یا نه.
کریگ در این مصاحبه که در الیزابت‌تاون، پنسیلوانیا انجام شد، گفت:
«رییس‌جمهوری کارتر از سناتور برد خواست تا سفر ویژه‌ای به تهران داشته باشد و به‌صورت شخصی ارزیابی کند که شاه ایران تا چه مدت می‌تواند در قدرت باقی بماند.»
شاه در برزخ مرگ و زندگی
کریگ، که همراه با سناتور رابرت برد به کاخ نیاوران رفت، از صحنه‌ای روایت می‌کند که به‌وضوح حکایت از پایان داشت:
«شاه در حالت اغما بود. ایستاده بود، اما بی‌حرکت. او فقط به روبه‌رو نگاه می‌کرد… حتی وقتی کسی دستش را در دست شاه گذاشت، او دست نداد.»
او ادامه می‌دهد: «شاه در تمام مدت ناهار حتی یک کلمه هم حرف نزد. اصلا غذا نخورد. حرکت نکرد. هیچ صحبتی نکرد.»
فرح دیبا، همسر شاه، مسئولیت تعامل با مهمانان را به‌طور کامل بر عهده داشت. کریگ از این وضعیت چنین برداشت کرد:
«در روزهای پایانی، این فرح بود که کشور را اداره می‌کرد.»
از ناهار دربار تا گزارش سرنوشت‌ساز به کارتر
مأموریت این تیم، ارائه گزارشی صریح به کارتر بود. در مسیر بازگشت به آمریکا، سناتور برد به تیم گفت:
«این دیگر جواب نمی‌دهد. شاه نمی‌تواند به حکومت ادامه دهد.»
گزارشی که بعدتر به یکی از مؤلفه‌های کلیدی در تغییر موضع کاخ سفید نسبت به ایران تبدیل شد.
و اما واکنش سلطنت‌طلبان؛ انکار، حمله، تخطئه
انتشار این مصاحبه در شبکه‌ای که بارها و بارها از چهره‌های سلطنت‌طلب دعوت کرده، آن‌ها را در صدر برنامه‌ها نشانده و نقش بازوی رسانه‌ای این جریان را ایفا کرده، برای پهلوی پرستان تلخ و غیرقابل باور بود.
در ساعات پس از انتشار، واکنش‌ها در فضای مجازی وابسته به این جریان شکل گرفت: ایران‌اینترنشنال متهم به خیانت، تحریف تاریخ، و همراهی با «روایت جمهوری اسلامی» شد. برخی کاربران سلطنت‌طلب، روایت کریگ را «توطئه جدید» و «برنامه‌ریزی‌شده برای تخریب چهره شاهنشاه» توصیف کردند!
اما به‌نظر می‌رسد مسئله، چیزی فراتر از یک مستند یا یک روایت باشد. برای مشتی سلطنت‌طلب بی آینده، شنیدن روایت سقوط از زبان کسی که آن را دیده و نه از زبان «دشمن»، نوعی شکستن روایت غالب است که سال‌ها حول چهره‌ی شاه پهلوی ساخته بودند و همین گذشته را می پرستیدند. اکنون این روایت تلخ از جنازه شاه در کاخ نیاوران آنان را شوکه کرده است.
نتیجه این ماموریت، پس از مواجهه با گلوله‌های نیروهای انقلابی و دیداری وهم‌آلود با شاه که در شوک به سر می‌برد، این بود که ایالات متحده دیگر نمی‌تواند از حکومت متحد خود حمایت کند.
پیامدهای انقلابی که در پی این ماموریت رخ داد، تا امروز نیز ادامه دارد.
جان کریگ، دیپلمات آمریکایی که اکنون ۸۰ ساله است، در آن زمان یک دیپلمات جوان بود که به عضویت یک گروه ویژه درآمد تا همراه با سناتور رابرت برد، رهبر اکثریت سنا، با شاه ایران دیدار کند.این ماموریت به قدری محرمانه بود که حتی ویلیام سولیوان، سفیر وقت آمریکا در ایران، نیز از آن بی‌اطلاع ماند.
