جنبش دانشجویی ایران در فراز و نشیب تاریخ
بقلم: نظام میرمحمدی .وکیل دادگستری ـ کارشناس مسایل ایران
مطالعه جنبش دانشجویی در ایران بدون درک تحولاتی که در بستر سیاسی و اجتماعی ایران جریان داشت، بی نتیجه است. برای همین باید به اختصار یاد آور شد که در ۲۸مرداد سال ۱۳۳۲ خورشیدی (۱۹ آگوست ۱۹۵۳میلادی) کودتای ننگین علیه دولت ملی دکتر محمد مصدق نخست وزیر محبوب مردم ایران صورت گرفت.
این کودتا واکنش های زیادی در داخل ایران و منطقه داشت، اعتراضات وسیع مردمی علیه این کودتا و اعتراضات و حرکت دانشجویان دانشگاه‌ها. اعتراضات دانشجویان به‌عنوان قشر آگاه و پیشتاز در تاریخ جنبش دانشجویی به جایگاه ممتازی دست یافت. در آذرماه سال ۱۳۳۲(دسامبر ۱۹۵۳) خورشیدی تظاهرات دانشجویی در اعتراض به کودتا و برکناری و دستگیری دکتر محمد مصدق چند روز پیاپی ادامه داشت.
تا اینکه در روز ۱۶آذر همان سال (۷ دسامبر ۱۹۵۳) دانشکده فنی دانشگاه تهران به دستور محمد رضا شاه به خاک و خون کشیده شد . سه دانشجوی معترض در دانشکده فنی دانشگاه تهران به نام های مصطفی بزرگ نیا و احمد قندچی و مهدی شریعت رضوی با شلیک مستقیم مأموران سرکوبگر شاه در خون خود غلتیدند.
از آن روز تاریخی ۷۰سال می‌گذرد. این روز در جنبش دانشجویی سراسری ایران «روز دانشجو» نام گرفته است. همه ساله به یاد آن سه شهید که با خون خود نهال این جنبش ضددیکتاتوری را آبیاری کردند گرامی داشته می‌شود.
جنبش دانشجویی رویاروی استبداد
در دانشگاه‌های سراسر ایران به آن پیشتازان آزادی ادای احترام می‌شود و بر ادامه مسیر آنها برای رهایی میهن از غل و زنجیرهای دیکتاتوری و استبدادی ادای سوگند یاد می‌شود.
در هفتاد سال گذشته هیچ حرکت و قیام و انقلاب سیاسی در ایران نبوده است که از دانشگاه‌ها و مراکز عالی آموزشی عبور نکرده باشد. بهترین شاهد این رابطه متقابل، قیام‌های دو دهه اخیر در ایران است که پیوند دانشجو و دانشگاه با مردم علیه دیکتاتوری ولایت فقیه را رقم زده‌اند.
استبداد دینی حاکم بر ایران از جنبش دانشجویی بسیار وحشت دارد. حاکمیت با تمسک به انواع شیوه‌ها، از تهدید و دستگیری استادان معترض و دانشجویان تا حمله به‌دانشگاه‌ها و خوابگاه‌های دانشجویی می‌خواهد جنبش را خاموش کند. می خواهد با سرکوب و ضرب و شتم دانشجویان تا حد مرگ، دانشجویان معترض و پیوسته به قیام سراسری مردم را سرکوب و صفوف آنها را ازمرم و قیام سراسری جدا کند.
در قیام سراسری مردم ایران در سال ۱۴۰۱خورشیدی که با قتل خانم جوان کرد بنام مهسا (ژینا) امینی توسط مأموران گشت ارشاد نیروی انتظامی، از روز ۱۶سپتامبر ۲۰۲۲ دانشجویان پیوسته در خشم و خروش بودند. آنها در همبستگی با کلیه اقشار مردم به جان آمده و معترض نقش شایسته و پیشتاز خود را برای استمرار و اعتلای قیام سراسری ایفا کردند. بنحویکه جنبش دانشجویی ایران در این قیام یکی از کانون‌های اصلی و الهام‌بخش اعتراضات و رهبری آن در مسیر سرنگونی رژیم سرکوبگر بود.
در همین زمینه
جمعی از فعالین دانشجویی: دانشگاه خانه ماست، به اشغال‌گران واگذار نمی‌کنیم
رادیکالیزم دانشگاه
عطف به همین رادیکالیزم که در دانشگاه‌های سراسر ایران وجود دارد؛ خمینی شخصا کینه عجیبی نسبت به دانشگاهیان و قشر تحصیلکرده و متخصص داشت. خمینی در یکی از سخنرانی‌هایش در تاریخ ۲۷آذر ۱۳۵۹خورشیدی (۱۸دسامبر ۱۹۸۰) به مناسبت روز موسوم به «وحدت حوزه و دانشگاه» می گوید:
«.. وقتی ما یک نظر وسیعی به همه دانشگاه‌هایی که در دنیا هست بیندازیم، تمام این مصیبت‌ها که برای بشر پیش آمده است ریشه‌اش از دانشگاه بوده است. ریشه‌اش از این تخصص‌های دانشگاهی بوده است. … این همه مصیبت‌هایی که در دنیا پیدا شده است از همین متفکرین و متخصصین دانشگاه‌ها بوده است. … خطر دانشگاه‌ها از خطر بمب خوشه‌ای بیشتر است. هرچه متخصص‌تر [باشند] بدتر [هستند]».
یکی از ترفندهای خمینی برای مقابله با نیروهای انقلابی به‌ویژه مجاهدین خلق در دانشگاه‌ها، ایجاد تشکل‌های ارتجاعی بود. این تشکل‌های ارتجاعی معروف به انجمن‌های اسلامی و نهادی موسوم به «دفتر تحکیم وحدت حوزه و دانشگاه» نقش نیروی فشار در دانشگاه را ایفا می‌کردند.
خامنه‌ای ولی فقیه کنونی رژیم نیز همان طرز فکر خمینی را راجع به قشر تحصیلکرده دانشجو و دانشگاهیان دارد. او در صدد است به هر قیمت صدای نخبگان و روشنفکران را که هم‌گام با قیام مردم ایران خواهان سرنگونی رژیمش هستند را سرکوب و آنها را از صحنه حذف و به محاق ببرد.
خالص سازی دانشگاه‌ها گامی برای مقابله با رادیکالیزم
از جمله در طرحی معروف به «خالص سازی» در دانشگاه‌ها در صدد است در گام اول استادان معترض و مترقی را از کلیه دانشگاه‌ها تصفیه و اخراج کند. خامنه‌ای می‌خواهد با این شیوه در قدم بعد برای تصفیه و سرکوب دانشجویان با موانع کمتری مواجه باشد. اخیرا کانال تلگرامی «قیام تا سرنگونی» در همین رابطه اسنادی از دانشگاه‌های ایران را افشا نموده است.
اسناد مزبور حاکی از این است که رژیم قصد دارد سیستم حوزوی ــ آخوندی را با جعل مدرک و رشوه برای عناصر بسیجی سرکوبگر، آنها را تحت عنوان استاد و مدرس، به دانشگاه‌های کشور تحمیل کند. رژیم تصور می‌کند شاید بتواند بدین‌وسیله پیوند تاریخیِ دانشگاه و دانشجو را با آزادی و شناسنامه و رسالت ضدارتجاعی آن از هم بپاشاند.
در همین رابطه در دانشگاه‌های مختلف ایران اساتید و دانشجویان آگاه به این اقدام فاشیستی اعتراض و دست به افشاگری زده‌اند. بنحویکه برخی از رسانه‌های حکومتی نیز ناچار به منعکس کردن اخبار آن شده‌اند.
اما واقعیت غیرقابل انکار این است که دانشجو و دانشگاه در قیام‌های آزادی‌خواهانه مردم ایران پیشینه‌ای تاریخی و بسیار درخشان دارد. به همین دلیل دانشگاه در ایران «سنگر آزادی» نام گرفته است. آمار و ارقام شهیدان قیام‌های سه دهه اخیر ایران، و نیز اعدام جمعی دانشجویان مجاهد و مبارز در قتل عام ۱۹۸۸شاهدی و سندی بر این نقش ممتاز و پرداخت بها برای نیل به آزادی است.
